وضعیت بغرنج کوبا در محاصره نظامی و اقتصادی
در ماه اردیبهشت، یک گروه ضربت نیروی دریایی آمریکایی به رهبری ناو هواپیمابر «یواساس نیمیتز» وارد دریای کارائیب شد. این اقدام همزمان با اتهامات جدید علیه رائول کاسترو ۹۴ ساله و اظهارات تند دونالد ترامپ و مارکو روبیو صورت گرفته است. واشنگتن با ترکیب محاصره اقتصادی و نمایش قدرت نظامی، فشار بر هاوانا را تشدید میکند.
بر اساس گزارش فرماندهی جنوبی آمریکا موسوم به «ساوتکام»، این گروه ضربت شامل ناو هواپیمابر «نیمیتز»، ناوشکن «گریدلی» و کشتی پشتیبانی «پاتوکسانت» است. ناو هواپیمابر حامل اسکادرانهایی از جنگندههای «اف/ای-۱۸ سوپر هورنت»، هواپیماهای جنگ الکترونیک «ایای-۱۸ جی گراولر» و سایر هواپیماها است. این گروه در آبهایی که تنها در فاصله ۱۴۵ کیلومتری سواحل فلوریدا قرار دارند، به انجام رزمایش و گشتزنی میپردازد.
استقرار این گروه با دو رویداد کلیدی همزمان شده است:
۱. وزارت دادگستری آمریکا رائول کاسترو را به دست داشتن در انهدام دو فروند هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶ متهم کرده است.
۲. ترامپ علناً اعلام کرده است که کوبا هنوز یک «دولت سرکش» است که ظاهراً ساختارهای اطلاعاتی و نظامی دشمنان آمریکا در قلمرو آن فعالیت میکنند.
کوبا یکی از معدود نظامهای موجود در نیمکره غربی است که از سال ۱۹۵۹ به طور مداوم در برابر نفوذ آمریکا مقاومت کرده است. در این مدت، ۱۲ رئیسجمهور آمریکا از آیزنهاور تا بایدن با روشهای مختلف اعم از حمله مستقیم در سال ۱۹۶۱ تا محاصره اقتصادی و حمایت از مخالفان سعی در تغییر حاکمیت در هاوانا داشتهاند.
ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید، کوبا را نه یک دشمن ایدئولوژیک، بلکه یک خوراک مناسب برای افکار عمومی خود میبیند. دیاسپورای قدرتمند کوبایی در فلوریدا زندگی میکنند که آرای آنها برای انتخابات میاندورهای حیاتی است. موفقیت در اعمال فشار بر هاوانا میتواند به یک دارایی سیاسی برای او تبدیل شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه اصالتا کوبایی آمریکا در این راهبرد نقشی کلیدی ایفا میکند. وی در سخنرانی خود در فلوریدا، کوبا را به خرید سلاح از روسیه و چین، استقرار واحدهای اطلاعاتی و حمایت از شورشیان منطقهای متهم کرد. به نظر میرسد این اظهارات برای آمادهسازی افکار عمومی به منظور اقدامات سختتر طراحی شده است.
روابط میان کوبا و آمریکا در سالهای گذشته همخواره پرتنش بوده است، اولین شکست بزرگ آمریکا در راه تقابل با کوبا در سال ۱۹۶۱ و در جریان عملیات خلیج خوکها صورت گرفت، پس از آن آمریکا در قبال آمریکا به جنگ اقتصادی رویآورد؛ حادثه سال ۱۹۹۶ (سرنگونی هواپیماهای «برادران برای نجات») منجر به تشدید تحریمها در دوره کلینتون شد.
گرچه در دوره اوباما تلاشهایی برای عادیسازی روابط و بازگشایی سفارتها صورت گرفت، اما سیاست آمریکا در دوره اول دونالد ترامپ به «فشار حداکثری» بازگشت و با حفظ تحریمها و فشار نظامی تا کنون ادامه یافت. اکنون ما شاهد اوج تشدید تنش در سالهای اخیر هستیم.
تحریمها ضربه سنگینی به اقتصاد کوبا وارد کرده است. محدودیتهای واردات سوخت، ممنوعیت همکاری کشورهای ثالث با کوبا و فشار بر بانکها منجر به کمبود مزمن کالاها شده است. در سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵، جزیره شاهد قطعی برق، کمبود سوخت و دارو بود و دولت اقدامات ریاضتی شدیدی را اعمال کرد. با این حال، حکومت کوبا مقاومت کرده است و کنترل خود را بر قلمرو، نیروهای مسلح و دستگاه ایدئولوژیک حفظ کرده است.
هاوانا به طور سنتی روابط نزدیکی با مسکو و پکن داشته است. روسیه فرآوردههای نفتی و همکاری نظامی ارائه میدهد؛ چین نیز در زیرساختها و گردشگری سرمایهگذاری میکند. با این حال، هیچ یک از این کشورها حاضر به درگیری نظامی مستقیم با آمریکا در حوزه کارائیب نیستند.
فواصل جغرافیایی به نفع متحدان کوبا عمل نمیکند. ناوگان آمریکا در منطقه مسلط است و هرگونه تلاش برای ارسال محمولههای نظامی قابل توجه ردیابی و احتمالاً متوقف خواهد شد.
تحلیلگران نزدیک به دولت آمریکا معتقدند زمان «پایان کار» فرا رسیده است و کوبا با توجه به فشار تحریمها و مهاجرت گسترده جوانان از نظر اقتصادی و جمعیتی تضعیف شده است. اما منتقدانی در آمریکا وجود دارند که درباره خطرات مداخله نظامی هشدار میدهند و معتقند این اقدام میتواند منجر به بحران انسانی، افزایش روزافزون پناهندگان و بیثباتی کل منطقه کارائیب شود.
کارشناسان روس و کوبایی نیز معتقدند در رویدادهای جاری، میتوان امپریالیسم کلاسیک را به وضوح دید. هاوانا اعلام میکند که تنها با شرایط احترام متقابل و لغو محاصره برای گفتوگو آماده است،
سناریوهای احتمالی ادامه این منازعه به شرح ذیل است:
۱. ادامه فشار: ناو هواپیمابر در منطقه میماند، تحریمهای جدید اعمال و تبلیغات فعال میشود تا تفرقه داخلی در سطح حکومت و مردم کوبا ایجاد شود.
۲. عملیات نظامی محدود: حملات به زیرساختها یا حمایت از عملیات هوایی تحت پوشش «کمکهای بشردوستانه» یا حفاظت از منافع آمریکا در گوانتانامو.
۳. حمله تمامعیار (بعید): این حمله نیازمند منابع قابل توجه و یک رسوایی بینالمللی خواهد بود.
در حال حاضر، واشنگتن ترکیبی از سناریوی اول و عناصری از سناریوی دوم را ترجیح میدهد. ترامپ بر ماهیت «بشردوستانه» مأموریت تأکید میکند و در عین حال قدرت نظامی خود را به نمایش میگذارد.
رویدادهای اطراف کوبا در ونزوئلا، نیکاراگوئه، بولیوی و سایر کشورها به دقت تحت نظر است. موفقیت آمریکا در هاوانا ممکن است الهامبخش تلاشهای جدیدی برای تغییر رژیم در منطقه باشد. شکست آمریکا، برعکس مواضع جناحهای چپ را تقویت خواهد کرد.
برای برزیل، مکزیک و کلمبیا، این موضوع یک مسئله بینابینی است. آنها نمیخواهند آشکارا با واشنگتن درگیر شوند، اما به بیثباتی کامل حوزه کارائیب که جریان مهاجران از آنجا عبور میکند نیز علاقهای ندارند.
استقرار ناو هواپیمابر فقط یک نمایش قدرت نیست. این ابزاری است که به آمریکا اجازه میدهد خطوط ارتباطی دریایی را کنترل، اطلاعات را جمعآوری و در هر لحظه به اقدام فعال روی آورد. با این حال، کوبا لیبی سال ۲۰۱۱ نیست. این کشور تجربه جنگ چریکی، حمایت بخشی از مردم و درک این موضوع را دارد که تسلیم شدن به معنای از دست دادن حاکمیت است. تاریخ نشان داده است که کوباییها برای استقلال خود حاضر به تحمل سختیها هستند.
ترامپ با یک معضل دشوار روبروست؛ پیروزی کامل مستلزم هزینههای مالی و سیاسی قابل توجهی است. فشار محدود ممکن است این مشکل را همانند دوره روسای جمهور قبلی برای سالهای آینده حفظ کند. هفتههای آینده نشان خواهد داد که آیا واشنگتن از نمایش قدرت به اقدام واقعی روی میآورد یا به دور جدیدی از تحریمها بسنده میکند.
