سال 1404، سال جنگ و کشتار، ویرانی و بیحقوقی در جامعه فلاکتزده ما بود.
علی خامنهای در پیام نوروزیاش برای سال ۱۴۰۴، این سال را سال «سرمایهگذاری برای تولید» نامید. با اینکه ادعا میشد تقویت تولید داخلی، افزایش سرمایهگذاری و بهبود وضعیت اقتصادی مطابق با این شعار در اولویت برنامههای کارگزاران جمهوری اسلامی قرار میگیرد، آنچه در نهایت رخ داد، با این شعار و ادعا فاصله بسیار زیادی داشت. و در آخر همین سال، در حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، کشته شد.
خاموشیهای گسترده و پیاپی برق یکی از جدیترین مشکلات مردم ایران، به ویژه موانع فعالیت واحدهای تولیدی بود. بسیاری از کارخانهها و کارگاههای صنعتی به دلیل قطع برق ناچار به توقف موقت یا کاهش ظرفیت تولید شدند؛ وضعیتی که نهتنها روند تولید را مختل کرد، بلکه هزینههای اضافی سنگینی نیز بر دوش مزدبگیران و تولیدکنندگان گذاشت.
در کنار بحران انرژی، بحران کمبود آب نیز به یکی از چالشهای جدی برای کشاورزی و صنعت و حتی مصارف خانگی تبدیل شد. کاهش منابع آبی، خشک شدن بسیاری از سفرههای زیرزمینی و محدودیتهای فزاینده در تامین آب برای صنایع و کشاورزی که دستاورد سالها سیاستهای مخرب زیستمحیطی حاکمیت بود، چشمانداز تولید و معیشت را تیرهتر کرد.
همزمان، اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ با یکی از شدیدترین دورههای کاهش ارزش پول ملی مواجه شد. سقوط کمسابقه ارزش ریال در برابر انواع ارزها، افزایش تورم و رشد مداوم قیمت کالاهای اساسی فشار سنگینی بر معیشت خانوارها وارد کرد. در چنین شرایطی، نهتنها سرمایهگذاری جدیدی در بخش تولید انجام نشد، بلکه بسیاری از فعالان اقتصادی با نااطمینانی شدید، بیثباتی اقتصادی و محدودیتهای ناشی از تحریمها روبرو شدند. سرنوشت برخی از آنها زمینگیر شدن و ترک کسبوکار و بیکاری بود و بسیاری نیز مهاجرت کردند.
در نتیجه سالی که قرار بود با شعار «سرمایهگذاری برای تولید» به نقطهای برای تقویت اقتصاد ملی تبدیل شود، در عمل به سالی تبدیل شد که در آن بحرانهای ساختاری اقتصاد ایران بیشازپیش آشکار شد و زندگی روزمره میلیونها ایرانی را نیز متاثر کرد.
سال ۱۴۰۴ برای ایران «با انسداد کامل» آغاز شد؛ انسدادی که نهفقط در عرصه دیپلماسی، بلکه در اقتصاد و سیاست داخلی نیز بازتاب یافت و زمینهساز زنجیرهای از بحرانها شد: از انفجار بندرعباس تا جنگ ۱۲ روزه، از اعتراضات خیابانی و کشتار در دیماه تا حمله دوباره آمریکا و اسرائیل به ایران.
سال ۱۴۰۴ در حالی آغاز شد که یکی از آخرین تلاشهای دیپلماتیک برای مهار بحران، یعنی مذاکرات غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده با میانجیگری عمان، عملا به بنبست رسیده بود.
این مذاکرات که در ماههای پایانی سال قبل در مسقط و در قالب گفتوگوهای پشتپرده جریان داشت، با هدف رسیدن به یک توافق محدود شکل گرفته بود: کاهش بخشی از تحریمها در ازای مهار فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی و کنترل تنشهای منطقهای.
عمان در این میان نقش واسطه را ایفا میکرد و پیامها میان تهران و واشینگتن بهصورت غیرمستقیم رد و بدل میشد.
اختلاف بر سر دامنه رفع تحریمها، سطح غنیسازی و تضمینهای اجرایی باعث شد این مذاکرات بدون دستیابی به توافق مشخص پایان یابد. این شکست، فقط یک ناکامی در سیاست خارجی نبود؛ بلکه بهمعنای بسته شدن یکی از آخرین مسیرهای تنفس اقتصاد ایران تلقی شد.
در همان هفتههای نخست سال، بازار ارز به این بنبست واکنش نشان داد، بیثباتی قیمتها شدت گرفت و روشن شد که دولت نه ابزار موثری برای مهار تورم در اختیار دارد و نه چشماندازی برای کاهش فشارهای خارجی.
سالی که جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، فعال شدن مکانیسم ماشه، تروریستی اعلامشدن سپاه پاسداران در اروپا، عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی و کشتهشدن علی خامنهای مهمترین رخدادهای آن بودند.
مهمترین رواقعه جامعه ایران در سال ۱۴۰۴، بهعنوان یکی از تکاندهندهترین وقایع در تاریخ و حافظه جمعی مردم ثبت شد، کشتار وسیع معترضان و حتی رهگذران در سراسر ایران بود. این اعتراضهای مردمی از اوایل دیماه با اعتصاب بازاریان به سقوط بیسابقه ارزش پول، تورم و رکود شدید اقتصادی آغاز شد، اما خیلی زود ابعاد اجتماعی بسیار گستردهتری پیدا کرد.
حکومت، اینترنت بینالمللی را قطع کرد و در تاریکی دیجیتال بزرگترین کشتار خیابانی تاریخ معاصر را رقم زد.
اکنون منابع مختلفی تعداد کشتهشدههای دیماه خونین را بیش بیش از 11 هزار نفر تا 50 هزار نفر اعلام کردهاند.
در نهایت صبح روز نهم اسفندماه 1404، در حمله به مجتمع رهبری در خیابان پاستور تهران، رهبر جمهوری اسلامی و تعدادی از فرماندهان نظامی کشته شدند. پس از آن نیز هزاران هدف نظامی، انتظامی و مراکز سرکوب در نقاط مختلف ایران هدف قرار گرفتند.
جمهوری اسلامی با ایجاد محدودیت در تنگه هرمز و حمله موشکی و پهپادی، همانطور که قبلا تهدید کرده بود، جنگ منطقهای راه انداخت. همزمان مجتبی خامنهای را نیز بهعنوان جانشین علی خامنهای معرفی کرد. در حالی که درباره برگزاری جلسه مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر جدید حرف و حدیثها بسیار بود. ضمن اینکه خبرها از مجروح شدن شدید مجتبی خامنهای حکایت داشت.
در زمینه سیاسی، روابط ایران با کشورهای جهان به دنبال رفتارهای تنشآمیز جمهوری اسلامی، بیش از هر زمان دیگری دچار چالش شد. فقر و بحران معیشت به دلیل تورم و سقوط ارزش پول ملی هم بهشدت افزایش یافت و در زمینههای فرهنگی و اجتماعی، نیز انواع آسیبها و چالشها پدید آمد.
در ادامه مطلب، برخی وقایع مهم ایران در سال گذشته را مورد بحث و بررسی قرار میدهیم.
