فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (3)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...انسان تنها موجودی نیست که…

هرات؛ جغرافیایی که تاریخ را به راهبرد پیوند می‌دهد

وحیدالله نورزی بنیان‌گذار NIDA | افسر ارشد سابق ANP/ANCOP | استراتژیست…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری ځانګړتیاوې، داخلي جوړښت او د فعالیت څرنګوالی سریزه انسانان په…

«
»

معتوه مادر زاد

تتبع ونگارش :

امین الدین « سعیدی – سعید افغانی »

مدیر مطالعات ستراتیژیک افغان و

مسؤل مرکز کلتوری دحق لاره – جرمنی

در قوانين جهان  در معاملات و روابط انسانها، حقوق و وجايب شان ، و بلاخره مقام و منزلت هر انسان نظر به حالات روانی، صحی و جسمی شان ،باریکی ها و حالات عینی انسانها در نظر ګرفته شده که منطق ظاهری خود را نیز داشته و دارد.

این باریکی ها، حقوق و وجایب حتی در رابطه بنده با الله یعنې در مسایل عبادتی نیز در نظر ګرفته شده است . پرداختن به این همه باریکی ها ایجاب بحث طویل فقهی را دارد اما من هدفمند به جوانب انتخابی ذیل تمرکز دارم.

معتوه دربین انسانها :
معتوه دربين انسانها  به انسان دیوانه ، مجنون ، دیوانه وار ، عصبانی ،سبک عقل یا کم عقل ، ناقص العقل  وبیهوش که در برخی از اوقات مانند دیوانگان صحبت وحتی تحرک  میکند، اطلاق میشود.

فرهنگ عمید در تعریف معتوه مینوسد که : معتوه عبارت است از ( کم عقل ، سبک عقل وسرگردان ).
در حدیثی شماره (1423 سنن الترمذی آمداه ست :

«  رُفِعَ القلم عن ثلاثة عن النائم حتى يستيقظ وعن الصغير حتى يكبر وعن المجنون حتى يعقل او يفيق» ترجمه:  ( قلم (تکلیف) از سه شخص برداشته شده است، از شخص نائم (خوابیده) تا اینکه بیدار شود، از طفل تا اینکه بزرگ شود و از مجنون (دیوانه) تا اینکه به عقل یا به هوش بیآید.) ویاهم آمده است :

«رفع القلم عن ثلاثة: عن النائم حتى يستيقظ، وعن الصبي حتى يبلغ، وعن المعتوه حتى يعقل» (این حدیث در سنن آبی داود (4398 )سنن النسائی (3432 ) سنن ابن ماجه (2041 )  ذکر گردیده وشیخ البانی آنرا صحیح دانسته است .
در حدیث فوق با زیبای خاصی مکلفیت را از دوش سه کتکوری از انسانها برداشته است :

1 – مجنون : به انسان خطاب میشود که : به دلیل نقصان در عقل ،دارای تکلیف نمی باشد .

2 – صغیر : که دلیل آن همان  نقصان در بلوغ و رشد، که دارندۀ تکلیف نبوده و شرع اورا مکلف نساخته است ، البته تا زمانیکه به حد بلوغ برسد ، هدف در این جا بلوغ عقلی است ونه کبر جسم ( بزرگی جسمانی ) زیرا در بسیاری از اوقات دیده شده که بسیاری از اشخاص ظاهراً بزرگ شده اند اما به بلوغ لازم عقلی نرسیده اند.

3- نائیم : شخصیکه در خواب باشد ویا هم در حالت کوما بسر ببرد.

پس از احادیث فوق الذکر چنین نتیجه بدست می آید که شرط تکلیف متضمن عقل و بلوغ می باشد؛ با این حال، شخص مجنون یا معتوه مکلف به اجرای امور شرعی نمی باشند .

خواننده محترم !

طوریکه در فوق هم یاد اورشدیم :

معتوه: به شخصی اطلاق می گردد که در حالت «عته » قرار داشته باشد و عته در لغت به نقصان عقل اطلاق می شود، غیر از حالت جنون و دهشت.

«عته» در اصطلاح فقهاء با مفهوم مشابه لغوی، اختلال در عقل را گویند که صاحب خود را کم فهم، مختلط الکلام (شخصی که کلامش اختلاط داشته باشد) و فاسد التدبیر (شخصیکه در تصمیمات خویش دچار اشتباه شده و تدبیر درست گرفته نتواند ) علماء علت ایجاد چنین عارضه ای را در شخص معمولاً عوارض عقلی میدانند،که اکثراً در زمان ولادت به شخص ایجاد میشود.

هدف ازین بحث دو مسأله ذیل نیست است وآن اینکه اګر معتوه باوجود اینکه مشکل دارد و بخش از مشکل اش خارج از انتخابش است، موضع و نظر نادرست دارد و بر موضع خویش پا فشاری دارد ،در برابر همچو اشخاص چه باید کرد؟

جواب: ساده وبسیط همین است که باید درمقابل آن ازصبر و حوصله کار گرفت ، ودر ضمن تلاش بخرچ داد تا  راه های را جستجو نمایم تا وی را متقاعد به حق کرد. و در اخیر به حق اش دعا کرد که : الله تعالی برایش هدایت نیکی نموده و از تخلف اش در نتیجهء موضع نادرست، درګذرد.

و هدف مهم دیګر در حالت های فوق الذکر «خواب » که برخی انسانها نسبت به اینکه در خواب هستند ، بنابر همین علت در جمله معذورین شماریده میشوند .ولی  اګر عمداً خود را به خواب زده،. و به این بهانه مرتکب خطاء، غلطی و اشتباه با نه کردن کاریکه باید بکند، نمی کند این حالت عذر نیست و به صورت کامل جوابګو و مسؤل است. مثلاً حاکمیت و یا څارنوالي، مرجع عدلی و قضایی تخلف را میبیند و از آن روګشتانده و خود را به خواب زده و ادای مسؤولیت نمې کند که درین صورد کاملاً چنین به خواب زده ګی مسؤول و جوابګو است.

الهی معتوه را عفوه و به خواب زدګي را در صورت ارتکاب تخلف به ضد ملت با عدم اجرای کاری که باید بکند و نه کرده. اولاً هدایت و در صورت عدم هدایت به قهر وغضب خویش گفتار سازد . و من الله التوفیق