اخراج بدون مرز: چگونه پاکستان مهاجرین افغانستان را از سیستم پاک میکند
گزارش ویژه از پشاور؛
اسلامالدین جرأت، پایان دسامبر ۲۰۲۵
– — – –
شمسالدین خان صبح روز سهشنبه پیامک پسرش را از لندن دریافت کرد: «پدر جان، پول را به حسابت واریز کردم.» او که برای پرداخت هزینه برق و گاز عجله داشت، به بانک رفت. کارمند پشت شیشه بدون چشمبهچشم شدن گفت: «حسابتان بسته شده.» مدیر شعبه توضیحی ساده داشت: «کارت PoR شما از سوی نادرا باطل شده است.»
دو ساعت بعد، سیمکارت تلفنش قطع شد. شام همان روز، صاحبخانه اعلام کرد قرارداد اجاره فسخ میشود. شمسالدین، مردی که سیوهفت سال در پشاور زندگی کرده، میگوید: «فهمیدم اخراج دیگر عبور از مرز نیست. دولت پاکستان زندگی ما را از داخل خاموش کرده است.»
این چهره جدید اخراج در قرن بیستویکم است: دیجیتال، بیصدا و بدون نیاز به پولیس یا مرز.
## پاکسازی سیستماتیک از پایگاه داده
در مرکز این سیاست، سازمان ثبت ملی پاکستان (NADRA) قرار دارد که یکی از پیشرفتهترین سیستمهای بیومتریک جهان را مدیریت میکند. این پایگاه داده به بانکها، شرکتهای مخابراتی، خدمات عمومی و نهادهای امنیتی متصل است. از اواسط ۲۰۲۴، با یکپارچهسازی کامل این سیستم، مهاجرین که کارتهای شناساییشان منقضی یا تمدید نشده بود، عملاً از سیستم حذف شدند.
در هفتههای پایانی ۲۰۲۵، صدها هزار مهاجر افغانستانی متوجه شدند تلفنهای همراهشان دیگر کار نمیکند. بدون هشدار قبلی، پس از آن، موج دوم آغاز شد: مسدودسازی حسابهای بانکی. آنچه زمانی قرار بود ابزار حفاظت و شناسایی باشد، به ابزار اخراج خاموش تبدیل شد.
براساس آمار رسمی، از سپتامبر ۲۰۲۳ تا پایان نومبر ۲۰۲۵، حدود یکمیلیون و هفتصد هزار مهاجر از پاکستان اخراج شدهاند. این روند در سه مرحله اجرا شد: ابتدا اخراج افراد بدون مدرک، سپس دارندگان کارت ACC و از میانه ۲۰۲۵، بیاعتبارسازی کارتهای PoR که بیش از یکمیلیون و چهارصد هزار نفر را در معرض اخراج قرار داد.
## وقتی فقر یعنی نداشتن دسترسی
ظریفه، زن ۴۵ ساله، میگوید: «برادرم به من پول حواله کرده، اما نمیتوانم به آن دسترسی داشته باشم چون کارت PoR من یکشبه منقضی شد. دخترم آخرین اخطار را برای عدم پرداخت هزینهای دانشجویی دریافت کرده؛ ممکن است از دانشگاه اخراج شود.»
داستان ظریفه نماینده هزاران خانواده است که از اقتصاد حذف شدهاند. در دنیای امروز، فقر فقط نداشتن پول نیست؛ نداشتن دسترسی به پول است. برآوردهای میدانی نشان میدهد بیش از هفتاد درصد خانوارهای مهاجرین افغانستانی در پاکستان تا پایان ۲۰۲۵ به زیر خط فقر مطلق سقوط کردهاند.
Get Islamuddin Jurat’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.Subscribe
این سیاست تنها بزرگسالان را هدف نگرفته است. نیلوفر، دختر هفده سالهای که در حملهای تاجآباد پشاور متولد شده و فارسی را فقط کمی میفهمد، میگوید: «اخراج برای من یعنی تبعید به جایی که هرگز نهدیدهام فقط در موردش شنیده ام.» بیشترین قربانیان این سیاست، کودکانی هستند که در پاکستان متولد شدهاند، به اردو و پشتو سخن میگویند، اما نه در پاکستان پذیرفته میشوند و نه افغانستان را میشناسند.
با قطع ثبتنام دیجیتال، این کودکان از مکتب، خدمات درمانی و حتی کمکهای بشردوستانه محروم شدهاند. نسلی که آیندهاش در یک پایگاه داده پاک شده است.
## توجیه امنیتی، اجرای انبوه
مقامات پاکستانی این سیاست را با استدلالهای امنیتی توجیه میکنند. جنرال عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، در دهم دسامبر اعلام کرد که هفتاد درصد جنگجویان تحریک طالبان پاکستان افغان هستند. این ادعا که بدون ارائه مدرک مستند مطرح شده، بهانهای برای تشدید سرکوب مهاجران افغان شده است.
محسن نقوی، وزیر داخله پاکستان، اخیراً مقامات محلی خیبرپختونخوا را به «نرمش بیش از حد» متهم کرده و دستور تشدید عملیاتهای شبانه را صادر کرده است. براساس گزارشهای میدانی، پولیس این ایالت هر شب به محلههای مهاجر نشین یورش میبرد و بدون حکم قضایی، مردان جوان را بازداشت میکند.
اما سوال اساسی این است: چگونه قطع سیمکارت یک مادر با سه فرزند، یا مسدودسازی حساب یک پیرمرد، به امنیت ملی کمک میکند؟
## سکوت در برابر نقض قانون
قانون بینالمللی اصل عدم بازگرداندن اجباری (Non-Refoulement) را الزامآور میداند؛ حتی برای کشورهایی که کنوانسیون ۱۹۵۱ را امضا نکردهاند. پاکستان عضو میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون منع شکنجه است.
با این حال، میلیونها افغان در سایه توجیهات امنیتی، بدون بررسی فردی، قربانی سیاستی شدهاند که زندگی را غیرممکن میسازد. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل و سازمان بینالمللی مهاجرت تاکنون بیانیههای نگرانی صادر کردهاند، اما هیچ اقدام عملی انجام ندادهاند. جامعه بینالمللی در سکوتی است که با گذشت هر روز، عمیقتر میشود.
## اخراج بهیککلیک
در گذشته، اخراج با پولیس، موتر و مرز شناخته میشد. امروز، اخراج میتواند از پشت یک سیستم کامپیوتری آغاز شود. قطع سیمکارت، مسدودسازی حساب، حذف از پایگاه دادهها؛ و انسان، بدون آنکه بازداشت شود، از زندگی کنار گذاشته میشود.
این سیاست نه فقط جابهجایی انسانها، بلکه پاککردن آنها از نظم اجتماعی است. در جهانی که مرزها دیجیتال شدهاند، اخراج دیگر نیاز به عبور از مرز ندارد. کافی است سیستم، تو را نبیند.
شمسالدین هنوز در پشاور است، اما هر صبح با این پرسش بیدار میشود: «آیا امروز آخرین روزی است که هنوز وجود دارم؟» این پرسش دیگر فقط پرسش یک پیرمرد افغانستان نیست. این پرسشی است که آینده سیاستهای مهاجرتی جهان را رقم خواهد زد: آیا حذف دیجیتال، جایگزین اخراج فیزیکی میشود؟ و اگر چنین است، چه کسی مسئول است وقتی هیچ مرزی عبور نشده، اما میلیونها انسان ناپدید شدهاند؟
– — – –
اسلامالدین جرأت، خبرنگار آزاد و متخصص امور مهاجرت و پناهندگان، سخنگوی پیشین وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان افغانستان.
