فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (3)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...انسان تنها موجودی نیست که…

هرات؛ جغرافیایی که تاریخ را به راهبرد پیوند می‌دهد

وحیدالله نورزی بنیان‌گذار NIDA | افسر ارشد سابق ANP/ANCOP | استراتژیست…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری ځانګړتیاوې، داخلي جوړښت او د فعالیت څرنګوالی سریزه انسانان په…

«
»

د سرپرستۍ دوام؛ متفکر پرله پسې ژمنې ماتوي

په داسې حال کې چې دمګړۍ د هيواد په لوړه او ټیټه کچه  ډېری دولتي ادارې او ولایتونه د سرپرستانو له لوري اداره کیږي، د شريک حکومت مشر غني د دفاع وزارت او د ملي امنیت د ریاست لپاره نوي سرپرستان معرفي کړل. غني د دفاع وزارت د ستر درستیز د ارکان رئيس عبدالله خان د دفاع وزارت د سرپرست په توګه او معصوم ستانکزی د ملي امنیت د عمومي رياست د سرپرست په توګه ټاکل شوي دي. دا په داسې حال کې ده چې ولسمشر غني نږدې دوه اونۍ وړاندې ملي شورا ته د خبرو پرمهال ژمنه وکړه، چې د ملي امنیت او ملي دفاع وزارت لپاره به نوي نوماندان معرفي کیږي او د سرپرستۍ دود به پای ته رسوي.

ولسمشر غني ملي شورا او ولس ته خپل کړې ژمنه يو ځل بيا هيره کړه او  یوځل بیا يې ملي امنیت او ملي دفاع وزارت لپاره نوي سرپرستان معرفي شول. په داسې حال کې چې د هيواد امنيتي وضعيت ترينګلی دى؛ دوې مهمې امنيتي ادارې (دفاع وزارت او ملي امنيت رياست) د ملي يووالي حکومت له جوړېدو وروسته تر اوسه پورې د سرپرستانو له خوا اداره کېږي. د افغانستان د اساسي قانون له مخې؛ هيڅ مسوول سرپرست له پنځه څلوېښت ورځو زیات خپل کار ته دوام نه شي ورکولای خو د ملي يووالي حکومت؛ په حکومتي اداراتو کې سرپرستي په يو فرهنګ بدله کړې ده او دا دی د حکومت له تقريباً دوه کلنې دورې وروسته اوس هم د هيواد په کچه دوه مهمو امنيتي بنسټونو ته سرپرستان معرفي شول. دغې چارې نه یوازې په ډیرو دولتي ادارو کې کاري انګېزه له منځه وړې، بلکې حکومتي چارې یې له خنډ اوځنډ سره مخ کړې دي.

اصلاً که په حقوقي بڼه وڅېړل شي، سرپرستان د ادارو په رهبرۍ کې خلاص لاس نه لري او که د ملي يووالي حکومت په اداراتو کې د سرپرستۍ فرهنګ ته د پای ټکی نه ږدي؛ دا بيا د حکومت د مشرانو له لوري د واک د انحصار په معنا دی چې نه غواړي څوکۍ خوشې کړي او بل وړ کس پر دنده وګمارل شي. همداشان د پوځي کارپوهانو په باور په امنیتي سکټور کې د سرپرستۍ دوام د جګړې په میدان کې د افغان ځواکونو پر مورال بده او معکوسه اغېزه کوي. په دولتي اداراتو کې د سرپرستانو د کار دوام تر ډيره باعث شوی چې پر حکومت باندې د ولس باور راکم شي.

د ملي يووالي په نوم د شريک حکومت مشران څه فکر کوي چې آيا په هیواد کې قحط الرجال راغلی او هيڅ داسې څوک نه پيدا کيږي چې په يادو پوسټونو وګمارل شي؟ دوی ښاغلو خو د حکومت د کار په پيل کې ويلې چې په پنځه څلوېښت ورځو کې به پوره مسلکي او د کار اهله کابينه جوړوي. اوس لکه چې په ټول هيواد کې د ولسمشر لپاره په کار پوه، وړ او مسلکي څوک نه پيدا کيږي چې د سرپرستۍ سريال ته همداسې دوام ورکوي او د سرپرستانو پر ځای نور نوي سرپرستان معرفي کوي؟

د ولسمشر له لوري د ملي دفاع وزارت او د ملي امنيت رياست ته نوي نومول شوي سرپرستان؛ نوې څېرې نه دي بلکې دواړو ښاغلو افغان ولس ته خپله ازموينه ورکړې ده. ښاغلی عبدالله خان خو تر دې وړاندې د ستر درستیز د رییس ارکان په توګه دنده ترسره کړې ده؛ که اغېزمن وای نو په خپله تيره دنده کې به يې وړتيا ښودلې وه. همداشان ښاغلي معصوم ستانکزي هم د سولې د عالي شورا د دارالانشاء مشر او په وروستيو کې د ملي دفاع د سرپرست وزیر په توګه دنده ترسره کوله. که ښاغلي ستانکزي په سولې عالي شورا کې يا هم په ملي دفاع وزارت کې خپله وړتيا ښودلای وای نو اوس د ملي امنيت د رياست لپاره يې ټاکل توجیه کيدل.

ولسمشر بايد دولتي ادارې او خلک نور له سرپرستانو څخه خلاص کړي، سرپرستان په مسووليت کار نه کوي او نا امني هم له حده ډېره شوې ده، حکومت بايد د امنيت د ټينګښت لپاره جدي هڅې وکړي. هر څومره چې د سرپرستانو موضوع اوږده شي په هماغه کچه په هېواد کې د ناامنيو او بې بندو باريو کچه لوړيږي. ځکه په امنيتي اداراتو کې د سرپرستانو شتون د امنيتي پرسونل په روحيه او مورال منفي اغېز کوي. د هيواد ورځ تر بلې ترينګلي امنيتي حالت ته په کتو د ګډ حکومت ولسمشر بايد د خلکو اندېښتو ته د پای ټکی کيږدي او لکه څنګه چې يې دوه اونۍ وړاندې ملي شورا ته ژمنه ورکړه چې نور به د سرپرستۍ فرهنګ ته د پای ټکی ږدي؛ بايد عملاً لاس په کار شي او ژر تر ژره يادو مهمو امنيتي ادارو ته په کار پوه، وړ او مسلکي نوي کسان وګماري. لکه څرنګه چې په دې وروستيو کې په هېواد کې د ناامنيو کچه لوړه شوې ده نو ګډ حکومت بايد د امنيت د ټينګښت لپاره لازم تدابير ونيسي.

لیکنه : خوشحال آصفي