۶.۴.د اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونو متقابل اغېز

نور محمد غفوری (اتمه برخه) که څه هم پورته درې اړیکې (د…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (5)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی "...انسان باید با یکی از…

افغانستان؛ از رؤیای دولت-ملت تا واقعیتِ گسست ملی

 نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان؛ فاصله‌ای به درازای تاریخ تا دولت-ملت تأملی بر…

در غیبت ما چه گذشت؛ ادبیات مدرن غرب

Impressionism.  آرام بختیاری ایمپرسیونیسم ادبی؛ زشتی کلان شهر، زیبایی طبیعت. ایمپرسیونیست های ادبی…

ماتریالیسم دیالکتیکی و ماتریالیسم تاریخی

(بخش۳ و پایانی) ماتریالیسم تاریخی نوشته: جوزف استالین برگردان: آمادور نویدی ۳) ماتریالیسم تاریخی اکنون…

۶. د سیاسي سیستم اړیکې له اقتصادي، ټولنیز او کلتوري…

نور محمد غفوری (اوومه برخه)  سیاسي سیستم (یا سیاسي نظام) د ټولنې…

انعکاس هستی در هستی

رسول پویان هست وخواهدبودوژرفای شدن عریان کنید دانـش و انـدیـشـه و تحـقـیـق…

افغانستان؛ جایی که خطاهای راهبردی از مرزها عبور می‌کنند

ناهم‌زمانی تصمیم‌های سیاسی، رقابت قدرت‌ها و پیامدهای امنیتی در نظم…

فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

«
»

د ايران لاسوهنې له حده زیاتې شوې؛ مخنيوی يې په کار دی

په داسې حال کې چې د افغانستان په کورنيو چارو، فرهنګي او مذهبي مسايلو او په حکومتي دستګاه کې د ایران د لاسوهنو په اړه پراخ شکايتونه موجود دي؛ اوس په تازه کې ايران د افغانستان په زراعت او مالدارۍ کې هم لاسوهنې ته مډې رابډوهلي دي. په ټولنيزو رسنيو کې يوه ويډيو ډيره ښکته پورته کيږي چې په کې يو ايرانی چارواکی چې غالباً د ايران د زعفرانو صادرونکو اتحاديې مشر وي؛ په ډيرې بې شرمۍ او سپين سترګۍ وايې چې افغانستان ته زعفران مونږ (ايران) ورکړي دي.

دغه ايرانی چارواکی افغانستان ته د پيغور په ډول وايې چې دغه هيواد (افغانستان) پخوا د افيون يا کوکنارو د هيواد په نوم يادېده خو نن ورځ د ايران له برکته د زعفرانو د هيواد په نوم ياديږي. په دغه ويډيويې کليپ کې نوموړی ايرانی چارواکی په نورۍ نړۍ کې د افغانستان د زعفرانو لومړی مقام او تيز پرمختګ ايران ته د خطر د زنګ په ډول يادوي او ادعا کوي چې نوموړي د ايران پخواني حکومت او اوسني حکومت ته هم په همدې موضوع خپله اندېښنه وړاندې کړې ده. دغه ايرانی چارواکی اندېښنه څرګندوي چې که زعفران په نړۍ کې د افغانستان په نوم ثبت شي او GI کوډ واخلي نو له هغې وروسته که ایران بيا نورۍ نړۍ ته زعفران صادروي نو بايد افغانستان ته د لايسنس حق ورکړي.

نوټ: GI يا GEOGRAPHICAL INDICATION يو نړيوال معيار دی چې په يوه خاصه جغرافيه او موقعيت کې يو خاص محصول ته ورکول کیږي. هر کله چې يو محصول په نړيوال بازار کې د يو هيواد په نوم GI واخلي نو په ټوله نړۍ کې هماغه محصول بيا د نوموړي هيواد په نوم ياديږي او که بيا بل هر هيواد دغه محصول توليد او نړيوال بازار ته عرضه کوي نو بايد هغه لومړني هيواد ته چې محصول يې په نوم GI کوډ اخيستلی؛ د لايسنس په نوم ماليه ورکړي.

دا په داسې حال کې ده چې يوې امریکايې څيړنيزې موسسې اعلان کړی چې د افغانستان زعفران د کيفيت، رنګ او خوند له مخې په ټوله نړۍ کې لومړی مقام لري. په همدې حال کې فرانسې ويلي چې په افغانستان کې د زعفرانو بزګرانو ته به د مسلکي زده کړې تر څنګ د زعفرانو د بسته بندۍ عصري دستګاوې هم ورکړي. زعفران چې په سرې طلا هم مشهور دی؛ داسې کرنيز نبات دی چې کښت يې آسان دی، کمو اوبوو ته اړتيا لري او قيمت يې لوړ دی چې کولی شي په افغانستان کې د کوکنارو ښه بديل و اوسي.

افغان زعفرانو ولې د ايران په نس کې درد پيدا کړی؟

لومړی: افغانستان ته د ماليې له ورکړې وېره

لکه څنګه چې په ياد ويډيو کليپ کې چې په ټولنيزو رسنيو کې خپور شوی دی؛ په خپله ايرانی چارواکی اندېښنه ښيې چې که د نړۍ په بازار کې د افغانستان زعفران GI کوډ واخلي نو ايران اړ دی چې افغانستان ته ماليه ورکړي. همداسې په نړۍ کې د افغانستان زعفران د لومړي مقام له ګټلو وروسته اوس ايرانی دولت وارخطا شوی چې ممکن د ښه کيفيت، رنګ او خوند له مخې چې افغان زعفران يې لري؛ ممکن GI کوډ يا GEOGRAPHICAL INDICATION واخلي. د همدې لپاره ايران هڅه کوي چې يا د نړۍ بازارونو ته ايرانی زعفران د افغانستان په نوم وارد کړي، او يا افغانستان ته د ايراني بې کيفيته زعفران په واردولو سره د افغان زعفرانو نوم بد کړي.

ځکه ایران له دې وړاندې هم د افغانستان زعفرانو د بدنامولو او په نړۍ کې د افغانستان د زعفران په نوم د ايران بې کيفيته زعفران ته د بازار پيداکولو هڅې هم ډیرې کړي دي. په کراتو يې د څو پلورل شويو افغان سوداګرو په وسيله ايراني بې کيفيته زعفران افغانستان ته صادر کړي دي. هغه مهال چې ايراني زعفران افغانستان ته وارد کېدل نو د نړۍ په بازارونو کې يې دافغان زعفرانو په نوم او ارزښت منفي اغيز کړی و، خو کله چې د ولسمشر غني امر له ايرانه د زعفرانو او پيازو د قاچاق د مخنيوي امر وشو؛ ورسره په نړۍ کې د افغان زعفرانو نوم ښه شو.

دويم؛ د ايراني ولس ذهنيت بدلول:

وروسته له هغې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ يو ځل بيا پر ايران د اټومي پروګرام پر سر نوي بنديزونه ولګول؛ ايرانی حکومت د اقتصادي مشکلاتو تر څنګ په کور دننه د سياسيونو او ولسونو له غبرګون سره مخ شو. ایراني چارواکي د دې لپاره چې په کور دننه د خلکو ذهنيتونه بدل کړي؛ کله له افغانستان سره د اوبو مساله راپورته کوي، کله د افغان طالبانو څخه خپل ملاتړ په ښکاره اعلانوي، کله وايې چې له طالبانو د رول پرته په افغانستان کې حکومت رامنځته کول ناشوني دي او په تازه کې يې د افغان زعفرانو په اړه هم مغرضانه څرګندونې وکړي. د دغو ټولو څرګندونو څخه هدف يې يواځې د خپل ولس ذهنيت بدلول او فکر يې بل لور ته اړول دي.

لیکنه : خوشحال آصفي