بی‌هیچ حد و مرز: واشنگتن علیه بخش خصوصی کوبا
نویسنده: رائول آنتونیو کاپوته ــ
جنگ دولت آمریکا علیه تمامی مردم کوبا است.
اقدامات تازۀ واشنگتن علیه بخش خصوصی کوبا، که در روزهای ۲۹ و ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام شدند، صرفاً یک تعدیل فنی دیگر در مقررات محاصرۀ اقتصادی نیستند. این اقدامات ضربه‌ای حساب‌شده و دقیق به قلب اصلاحاتی وارد می‌کنند که کوبا از ماه ژوئن در پی اجرای آن‌ها بوده است؛ زمانی که این کشور ۱۷۶ تغییر را برای رونق‌بخشیدن به اقتصاد خود در راستای منافع جامعه تصویب کرد.
دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، موسوم به «اوفک»، مجوزی را لغو کرد که از ماه مه ۲۰۲۴ به بانک‌های تحت صلاحیت قضایی آمریکا اجازه می‌داد به نام کارآفرینان بخش خصوصی کوبا حساب باز کنند و این حساب‌ها را نگه دارند.
این حساب‌ها باید بی‌درنگ مسدود شوند و موجودی آن‌ها به اوفک گزارش شود؛ صاحبان حساب‌ها نیز برای بازپس‌گرفتن پول خود به مجوزی موردی نیاز خواهند داشت.
تراکنش‌های موسوم به «یوترن» نیز ممنوع شدند؛ تراکنش‌هایی که به بانک‌های آمریکایی اجازه می‌داد پرداخت‌های دلاری مرتبط با کوبا را، مشروط بر آنکه مبدأ و مقصد هر دو خارج از آمریکا باشند، پردازش کنند.
سفرهای آموزشی در چارچوب برنامۀ «مردم با مردم» لغو شد و برگزاری همایش‌های تخصصی در کوبا یا شرکت در آن‌ها نیز ممنوع گردید. افزون بر این، معاملات غیرمستقیم با نهادهای کوباییِ درج‌شده در فهرست یک‌جانبۀ وزارت خارجۀ آمریکا ممنوع شد.
تناقضی که این اقدام آشکار می‌کند
سال‌هاست که مقام‌های آمریکایی مدعی‌اند تحریم‌ها «دولت کوبا» را هدف قرار می‌دهند، نه مردم یا بخش خصوصی آن را.
در فوریۀ ۲۰۲۶، دولت کنونی آمریکا فروش نفت به شرکت‌های خصوصی کوبا را مجاز اعلام کرد؛ اقدامی در چارچوب راهبردی که ظاهراً میان بخش دولتی و بخش خصوصی تمایز قائل می‌شد.
اکنون همان مقام‌ها دستور مسدودکردن حساب‌های این کارآفرینان را صادر می‌کنند و دسترسی آنان به نظام مالی بین‌المللی را قطع می‌سازند.
میگل دیاس‌کانل برمودس، دبیر اول کمیتۀ مرکزی حزب و رئیس‌جمهور کوبا، از این نیز فراتر رفت و گفت این اقدامات «کسانی را رسوا می‌کند که مدعی‌اند صرفاً با دولت کوبا و بنگاه‌های آن مخالف‌اند». او افزود: «این اقدامات علیه بخش خصوصی کوبا به‌روشنی نشان می‌دهد که تنها قصد آنان، تحمیل بیشترین رنج ممکن بر مردم ما و مانع‌تراشی در مسیر اجرای تحولات اقتصادی و اجتماعی است.»
در همین حال، برونو رودریگس پاریا، عضو دفتر سیاسی حزب و وزیر امور خارجۀ کوبا، موضوع را به‌دقت بیان کرد: بخش خصوصی آشکارا هدف حمله قرار گرفته است؛ همان بخشی «که برخی مقام‌های آمریکایی ادعا می‌کنند می‌خواهند به توسعۀ آن کمک کنند».
پرسشی که همچنان بی‌پاسخ مانده، پرسشی ناخوشایند است: اگر مارکو روبیو، وزیر خارجۀ آمریکا، به‌تازگی گفته است «کوبا دیگر سقوط کرده است»، چرا باید اقدامات بیشتری علیه کشوری اعمال کند که به ادعای خودش، هم‌اکنون از پا افتاده است؟
خود رودریگس پاریا با لحنی کنایه‌آمیز به این پرسش پاسخ داد: «کمتر از ۲۴ ساعت پیش، وزیر خارجه گفت که “کوبا دیگر سقوط کرده است”؛ بااین‌حال، اکنون باز هم نیاز دارد اقدامات بیشتری اعمال کند.»
پیامدهای واقعی برای کارآفرینان
بخش خصوصی کوبا ــ بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط، شاغلان مستقل و کسب‌وکارهای کوچکی که در سال‌های اخیر شکوفا شده‌اند ــ اکنون در موقعیتی دشوار قرار گرفته است؛ بی‌آنکه به بانک‌های آمریکایی یا تراکنش‌های دلاریِ عبوری از نظام مالی آمریکا دسترسی داشته باشد.
تناقض آشکار است: بخش خصوصی درست در زمانی مجازات می‌شود که خود دولت کوبا محدودیت‌ها را کاهش داده است تا زمینۀ رشد این بخش را فراهم کند.
این وضعیت بر وخامت اوضاع می‌افزاید. در این توالی رویدادها نکته‌ای عمیقاً افشاگرانه نهفته است: قدرتی اعلام می‌کند که حریف «دیگر سقوط کرده است» و بنابراین، نیازی نیست ضربه‌های شدیدتری بر او وارد کند.
سیمون وی استدلال می‌کرد که زور، هنگامی که هرگونه درک از حد و مرز را از دست بدهد، سرانجام به توجیهِ خود بدل می‌شود: دیگر به دلیل نیاز ندارد؛ تنها می‌خواهد اعمال شود.
وی در کتاب «ثقل و فیض» و نیز در «دفترهای مارسی» تأکید می‌کرد که زورِ بی‌حدومرز، اعمال‌کنندگانش را به فساد می‌کشاند، زیرا اساسِ مفهوم ضرورت و عدالت را از میان می‌برد. به نظر می‌رسد این اقدامات نیز از همین منطق پیروی می‌کنند.
هانا آرنت نیز هشدار می‌داد که خشونتِ ابزاری، هنگامی که هدف خود را از دست بدهد، به خشونت محض بدل می‌شود؛ خشونتی که فی‌نفسه ویرانگر است.
در اینجا خشونت جسمانی در کار نیست، اما در تحریم‌هایی که در پی تغییر رفتارند و برای رسیدن به هدف خود از رنج انسان‌ها بهره می‌گیرند، چیزی همانند آن وجود دارد.
ادبیات و فلسفه در اینجا کارکردی دارند؛ کارکردی فراتر از آرایش سخن. آن‌ها به یادمان می‌آورند که مفاهیم بزرگ ــ قدرت، حاکمیت، کرامت و رنج ــ وقتی از نزدیک به آن‌ها بنگریم، نام‌هایی مشخص دارند. در اینجا، آن نام از آنِ یک کارآفرین کوبایی است؛ عضوی از مردمی که به جرم خواستِ آزادی و کرامت مجازات می‌شوند.
با حساب بانکی یا بی‌حساب بانکی، با تراکنش‌های دلاری یا بدون آن‌ها، بخش خصوصی با چالش بقا روبه‌روست. دیگر نقابی باقی نمانده، وعده‌ای توخالی در میان نیست و جایی برای ابهام وجود ندارد ــ اگر اصلاً کسی تاکنون ابهامی داشته است: این جنگ علیه مردم کوباست.
منبع: رِزومن، ۲ اکتبر ۲۰۲۶
