بازسازی چهره «ببر کاغذی» با پروپاگاندای هنری
مشروعیت و اعتبار جهانی ناتو در سالهای اخیر با چالشهای جدی مواجه شده است. این ائتلاف نظامی که زمانی نماد قدرت و انسجام غرب تلقی میشد، امروز بیش از پیش به عنوان یک «ببر کاغذی» ظاهر شده که توان عملی و بازدارندگی واقعیاش در برابر رقبای جدی زیر سؤال رفته است. برگزاری جلسات محرمانه با فیلمنامهنویسان، کارگردانان و تهیهکنندگان هالیوود و اروپا که توسط روزنامه گاردین افشا شده، نشانهای آشکار از این بحران عمیق است. ناتو اکنون به جای تکیه بر دستاوردهای نظامی یا دیپلماتیک، دست به دامن جامعه هنری شده تا تصویر خود را بازسازی کند.
ناتو در سراشیبی افول
از زمان آغاز عملیات نظامی روسیه در اوکراین، ناتو و به طور کلی پروژه اتحادیه اروپا وارد فاز افول شدهاند. آنچه قرار بود نمایش قدرت متحد غرب و انزوای روسیه باشد، به سرعت به یک درگیری فرسایشی تبدیل شد که هزینههای اقتصادی سنگین برای اروپا به همراه داشت، وحدت داخلی را تضعیف کرد و شکافهای عمیق درون ائتلاف را آشکار ساخت.
ناتو نه تنها نتوانست برتری قاطعی ایجاد کند، بلکه وابستگی اروپا به حمایت آمریکا را بیش از پیش برجسته کرد. این وضعیت، اعتبار جهانی ناتو را به شدت خدشهدار کرده است. بسیاری از کشورها، به ویژه در جهان جنوب، ناتو را به عنوان یک ائتلاف تهاجمی و ناکارآمد میبینند که بیشتر درگیر مدیریت بحرانهای خودساخته است تا تامین امنیت واقعی.
در ادامه این روند افول، موضعگیریهای تند و یکجانبه ناتو و غرب علیه برنامه هستهای ایران، ضعف ساختاری این ائتلاف در غرب آسیا را بیشتر نمایان کرده است. این فشارها نه تنها نتوانستهاند ایران را به عقبنشینی وادار کنند، بلکه برعکس، به تقویت جبهه مقاومت و انزوای بیشتر غرب کمک کرده است.
شکستهای پیدرپی در مدیریت پروندههای بینالمللی، از اوکراین گرفته تا مسائل غرب آسیا، نشان میدهد که ناتو ابزارهای مؤثر دیپلماتیک و بازدارنده خود را از دست داده است. هرچه این شکستها بزرگتر میشوند، تلاش برای کنترل روایت افکار عمومی نیز شدیدتر میشود.
پناه بردن به پروپاگاندای هنری
در چنین شرایطی، برگزاری سری جلسات ناتو با اهالی سینما و تلویزیون در لسآنجلس، بروکسل، پاریس و بهزودی لندن (انجمن نویسندگان انگلیس) را باید تلاشی آشکار برای مهندسی فرهنگی و پروپاگاندا دانست. طبق گزارش گاردین، این جلسات به صورت محرمانه برگزار میشوند تا هویت شرکتکنندگان پنهان بماند و ناتو بتواند پیام خود را بدون بر عهده گرفتن مسئولیت مستقیم، منتقل کند.
مقامات ناتو، از جمله «جیمز آپاتوری» (معاون دبیرکل در امور هیبریدی، سایبری و فناوری نوین)، مستقیما در این نشستها حضور دارند. گزارشها حاکی از آن است که این دیدارها، سه پروژه مجزا و در حال توسعه را رقم زدهاند. پیام رسمی ناتو ساده، اما هدفمند است: «همکاری، مصالحه و پرورش دوستی و اتحادها راه آینده است.» حتی اگر این پیام به شکلی ساده در یک داستان آینده گنجانده شود، برای ناتو کافی است.
با این حال بسیاری از دعوتشدگان این رویکرد را «ظالمانه» و «پروپاگاندا محض» دانستهاند. «آلن اوگورمان» نویسنده فیلم «برنده جایزه»، آن را «بی اثر» خواند و تاکید کرده که بسیاری از هنرمندان با کشورهایی ارتباط دارند که در اثر جنگهای ناتو آسیب دیدهاند. «فیصل قریشی» نیز هشدار داده که ورود به دنیای اطلاعات محرمانه، خطر گمراه سازی فعالان حوزه صنعت سرگرمی را به همراه دارد و ممکن است آنها روایت دیکته شده را بپذیرند.
همخوانی این ابتکارات ناتو با گزارشهایی از قبیل گزارش مرکز اصلاحات اروپایی (CER) قابل تامل است. در این گزارش، به روشنی بر ضرورت تعامل با شخصیتهای تأثیرگذار فرهنگی برای جلب حمایت افکار عمومی از مخارج دفاعی و ارائه «روایتی مطلوبتر» تأکید شده است. دیدارهای قبلی با نویسندگان سریالهایی همچون «فرندز» و «قانون و نظم» نیز حلقهای از همین زنجیره استراتژیک به شمار میرود.
ناتو امروز به جای حل بحرانهای امنیتی، مجبور به سرمایهگذاری بر پروپاگاندای نرم و نفوذ در صنعت سرگرمی شده است. این حرکت نه نشانه قدرت، بلکه اعترافی ضمنی به از دست رفتن وجهه و اعتبار جهانی است. وقتی یک ائتلاف نظامی-سیاسی برای ترویج پیامهای پایهای خود به فیلمنامهنویسان متوسل میشود، نشاندهنده آن است که ابزارهای سختافزاری و دیپلماتیکاش دیگر کفایت نمیکنند.
این تلاشها احتمالا در کوتاهمدت برخی روایتها را در محصولات فرهنگی تقویت خواهد کرد، اما در بلندمدت بعید است بتواند افول ساختاری ناتو و اتحادیه اروپا را که از جنگ اوکراین آغاز و با ناکامیهای بعدی تشدید شد، معکوس کند. هنر، به ویژه وقتی به ابزار پروپاگاندای دولتی تبدیل شود، اعتبار خود را از دست میدهد و مخاطبان هوشمند امروز به راحتی این دستکاری را تشخیص میدهند.
