فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (3)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...انسان تنها موجودی نیست که…

هرات؛ جغرافیایی که تاریخ را به راهبرد پیوند می‌دهد

وحیدالله نورزی بنیان‌گذار NIDA | افسر ارشد سابق ANP/ANCOP | استراتژیست…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری ځانګړتیاوې، داخلي جوړښت او د فعالیت څرنګوالی سریزه انسانان په…

«
»

ټاکنې کولای شي ستونزې حل کړي؛ نو خلک باید څه وکړي!

ليکنه: امین الله حقپال

دې ورځو کې ټاکنیز کمپاینونه ښه په درځ روان دي او ټاکل شوې د ولسي جرګې د دوه سوه نهه څلویښت څوکیو لپاره څه باندې دوه زره کسان زور آزموینه وکړي.

دا چې څوک به دې څوکیو ته لار پیدا کوي لا نه ده معلومه خو څه چې معلوم دي هغه د افغانستان ترینګلي حالات دي.

د دې لپاره چې له دې حالته ووځو، باید، څه وشي؟

خلک په دموکراتیکو ټولنو کې د واک او قدرت اساسي محور دی، خو شرط دا دی چې دغه قدرت څه ډول استعمال شي. د خلکو عامه پوهاوی په کار دی، د هغوي ظرفیت باید لوړ شي، له هغوي باید دا مفکوره لرې شي چې وایي، یوه رایه به کوم ځای ونیسي! د ولسي جرګې ټاکنې د حکومت د مشروعیت لپاره اړینې دي، خلک باید په ډېرې علاقې سره دې ټاکنو کې ونډه واخلي او داسې کسانو ته رایې ورکړي چې حساب پرې کیږي. هېواد دا مهال له سختو حالاتو سره مخامخ دی، یواځې د ولس سمه پرېکړه کولی شي، حالات کابو کړي.

په افغانستان غوندې بېرته پاتې هېواد کې چې له څلورو لسیزو راهیسې یې جګړو او تاوتریخوالي په بې باکانه ډول هر څه ترې اخیستي، ټاکنې یو مهم اصل دی، خلک باید د کاندیدانو په تشو ژمنو ونه غولیږي، خلکو ته په کار ده چې د هر کاندید پروګرامونه دقیق وارزوي. زیاترو یې داسې ژمنې ورکړي، چې د دوي له توان او ځواک لوړې دي، ولسي جرګه یو قانون جوړونکی او قانون څارونکی بنسټ دی، دا بنسټ نه شي کولی اجرایي کارونه تر سره کړي، که هر  کاندید وایي چې ژمنه یې خلکو ته خدمت او بیا رغاونه ده، دروغ وايي، ځکه بیا رغاونه د وکیل کار نه دی.

د تلې اته ویشتمې ټاکنې ډېرې مهمې دي، د دې ټاکنو د بریالیتوب لپاره د خلکو مشارکت مهم دی. خلک باید د دموکراتیک بهیر د بریالیتوب لپاره په ډېرې علاقې سره را ووځي او د خپل برخلیک ټاکلو لپاره رایې وکاروي. د مشروع حکومت لپاره په کار ده چې مشروع ولسي جرګه ولرو، اوسنۍ ولسي جرګه د دې لپاره چې ټاکنې ونه شوې، درې کاله له خپل وخت زیات په کار اخته ده.

د ولسي جرګې ټاکنې ډېرې اړینې دي. که چېرې دا ټاکنې ښې تر سره شي، داسې نښې به ولیدل شي چې هېواد د ټیکاو په لور وخوځوي.

کابل کې چارواکو ته نور لوی مکلفیتونه هم په مخ کې دي. په  بهرنیو اړیکو کې له سیمې او نړۍ سره د اړیکو پراختیا مهم کار دی، خو یو بیلانس باید موجود ووسي،  مونږ له امریکا او لویدیځ پرته نوره نړۍ هم لرو، دا سمه ده چې امریکا او متحدین یې افغان ځواکونه تمویلوي، خو په نړیوالو اړیکو کې باید منظم تګلوری ولرو.

د یوې خپلواکې بهرنۍ پالیسي جوړولو هڅّه په کار ده. یوه داسې پالیسي چې هم متحدینو ته د منلو وړ وي او هم مو پرې ګاونډیان خوشحاله کړي ووسي.

د افغانانو یو ستر مسوولیت دې کال کې دا دی چې ولسي جرګې ته په کار پوه او په ملي ګټو مین کسان انتخاب کړي، پردي پاله کسان نور باید له حکومت او ملي شورا ووځي، په کار ده چې په ملي ګټو مین کسان انتخاب کړو.

دې برخه کې بیا هم د خلکو ویښ ضمیر اړین دی.

خلک نور باید څه وکړي؟

د یوې ښېرازې، په خپلو پښو ولاړې او پرمختللې ټولنې جوړول په کار دي، ښه نو چې داسې ده، په ۱۳۹۷ کال کې د خلکو په ځانګړې توګه رایو ورکوونکو ستر مسوولیت دا دی چې په کار پوه او په ملي ګټو مین کسان انتخاب کړي، زه ډاډمن یم چې دې څه باندې دوه زره کسیز اوږد نوملړ کې داسې  کسان شته.

په راتلوونکي کال کې هم  افغانان له سترې آزموینې سره مخامخ دي، یو داسې کس باید د ولسمشر په توګه انتخاب کړو، چې د خلکو نبض درک کړي، د خلکو په اقتصادي حالت وپوهیږي، د ژمنو او تشو خبرو پر ځای عملي کار وکړای شي، یو داسې کس باید د ولسمشر په توګه غوره کړو، چې له نړیوالو په ځانګړې توګه امریکا سره اړیکو کې خپلو ګټو ته ژمن وي. خپلې ګټې د هېواد ګټې  دي نه د خپل جیب او کورنۍ ګټې.

له امریکا سره امنیتي تړون لاسلیک شوی، خو ‌ډېرې مادې یې ځکه نه دي تطبیق شوي، چې د ملي یووالي حکومت یې په زغرده ور سره مطرح کولی نه شي دا هم په دې خاطر چې پیاوړی حکومت جوړ شوی نه دی. د ملي یووالي حکومت د سر سړی خود منمه او مغرور شخص دی. هغه له ځان پرته نور کسان او ملګري نه ویني، د هغوي مشورو ته غوږ نه ږدي او څه چې کوي فکر کوي، سم دي حال دا چې داسې نه ده، او هر څه باید په ډله کې تر سره او تنظیم شي. د بهرنۍ پالیسي لپاره  باید د متخصیصانو یوه ډله وګمارل شي، د اقتصادي ودې لپاره باید بله ډله کار وکړي، کړنې باید عملي وي، نه د ټاکنیزو شعارونو په څېر سمبولیکې او نمایشي.

د وسلوال پوځ سراعلی قومندان باید هر اړخیز اصلاحات راولي، اصلاحات دا نه دي چې تجربه لرونکي جنرالان د لوړ عمر په پلمه تقاعد او په کور کینول شي ویل کېږي چې د دولت د دې کړنې ډېر سرسخت مخالف پخوانی سلاکار محمد حنیف اتمر و چې هغه دا درک کړې وه چې د با تجربه کسانو لرې کول به د امنیت په راوستولو د ګټې پر ځای زیان وکړي چې همداسې وشول د حنیف اتمر د نظریې خلاف چې کوم عمل وشو او پر ځای یې بې تجربې ځوانان وګمارل شي، دا سمه ده چې ځوان کهول د ډېر کار توان لري؛ خو پخواني منسوبین او چارواکي هم د کار خلک دي، له تجربو یې باید هره برخه کې کار واخیستل شي.

د دې لپاره چې ولس او هېواد د پرمختګ په لور ګامونه پورته کړي، خلک باید چټک خو مسوولانه ګامونه پورته کړي.

که ووایو چې په یوه ګل نه پسرلی کیږي، تېروتي یو او باید په دې هکله اساسي کتنه وکړو، د خپل هېواد راتلوونکي مونږ او تاسو جوړولی شو؛ خو شرط دا دی چې رایې سمې استعمال کړو او چارواکي دې ته متوجه وي چې د نظر خاوندان باید وستایل شي نه دا چې د حنیف اتمر په سرنوشت اخته شي او دومره کړۍ پرې راتنګه شي چې استعفا ته اړ شي.