افغانستان ۵ سال پس از بازگشت طالبان به قدرت
سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل بین‌الملل
پنجمین سال حکومت طالبان در افغانستان را پشت سر می‌گذاریم و به نظر می‌رسد در شرایطی قرار داریم که می‌توانیم ارزیابی نسبی و دقیق‌تری از وضعیت حاکم بر این کشور داشته باشیم. پرداختن به مسائل و تحولات به‌وجودآمده در این پنج سال، می‌تواند در انتخاب بهترین راه و تعیین چگونگی ارتباط با یکی از همسایگانی که بیشترین مرز زمینی را با آن داریم، مؤثر باشد.
واقعیت این است که طالبان، با توجه به شعارهای قومیتی و تأکید بر موضوع پشتون‌بودن و پشتون‌گرایی، توانسته است طی پنج سال گذشته، با وجود مشکلات متعدد در حوزه‌های امنیتی و اقتصادی، کشور را اداره کند.
واقعیت امر این است که مردم افغانستان، علیرغم گلایه‌هایی که نسبت به برخی موضوعات، به‌ویژه در مقایسه با شرایط موجود در کشورهای توسعه‌یافته، دارند، در مجموع مخالفت قابل توجهی با حاکمیت طالبان نشان نداده‌اند. البته بخش‌هایی از مردم افغانستان، به‌ویژه بانوان، در خصوص موضوعاتی مانند تحصیل و اشتغال، گلایه‌مندی‌های جدی دارند؛ اما در مجموع، به نظر می‌رسد کشور در حال اداره‌شدن است. تورم قابل توجهی در این کشور وجود ندارد و مردم نیز عمدتاً به شکل سنتی زندگی می‌کنند.
در عین حال، تلاش طالبان برای پذیرش بین‌المللی این حاکمیت همچنان ادامه دارد. برخی کشورها نیز چه به صورت رسمی و چه به صورت دوفاکتو، این حاکمیت را پذیرفته‌اند. با این حال، نکته حائز اهمیت این است که نمایندگان طالبان همچنان امکان حضور رسمی در مجامع بین‌المللی را ندارند و در حوزه مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی، بزرگ‌ترین مشکل طالبان، عدم پذیرش رسمی حاکمیت سیاسی این کشور است.
البته طی سال‌های اخیر، جریان‌های اپوزیسیون در خارج از جغرافیای افغانستان فعالیت‌هایی داشته‌اند، اما هیچ‌یک از آنها نتوانسته‌اند نه از حمایت نظام بین‌الملل و نه از حمایت عمومی مردم افغانستان برخوردار شوند. در مقابل، اقدامات امنیت‌زای طالبان در برخورد با داعش، به‌عنوان یکی از دستاوردهای این حاکمیت، همچنان در سطح منطقه و بین‌الملل، در چارچوب مقابله با تروریسم مطرح است.
در کوتاه‌مدت این احتمال وجود دارد که کشورهای بیشتری طالبان را به رسمیت بشناسند و در مقابل، طالبان نیز بخواهد تا حدودی فضا را بازتر کند؛ حال چه در حوزه اشتغال و تحصیل زنان و چه در زمینه دخیل‌کردن بیشتر سایر قومیت‌ها در ساختار قدرت.
به نظر می‌رسد با ورود به پنجمین سال حاکمیت طالبان، بسیاری از کشورها به دنبال استفاده از ظرفیت‌های موجود در افغانستان هستند و تلاش وافری دارند تا آرام‌آرام و بدون تبلیغات گسترده، این حاکمیت را مورد پذیرش سیاسی قرار دهند.
اما نکته‌ای که وجود دارد این است که طالبان در خصوص مسائل ایدئولوژیک، هیچ عقب‌نشینی از خود نشان نداده و همچنان بر موضوعی به نام حاکمیت دینی با خوانش طالبان تأکید دارد. در عین حال، موضوع به‌کارگیری اقوام مختلف در ساختار این کشور نیز مطرح است و شرایط به گونه‌ای پیش رفته که مذاهب و اقوام مختلف احساس می‌کنند اگر بتوانند برای پیشرفت کشور خود، همکاری‌های مشروطی با طالبان داشته باشند، این همکاری‌ها می‌تواند در ساختار موجود دیده شود.
