اجلاس شنژن؛ چرا شی و پوتین برنده شدند و اوکراین و اروپا بازنده؟

نیوزویک نوشت: اجلاس شنژن چین، روز پنجشنبه، سه تن از قدرتمندترین رهبران جهان را در شرایطی بینالمللی و بهشدت متلاطم گرد هم آورد؛ شرایطی که با بحرانهای جنگی، انرژی و تسلیحات هستهای همراه است. بااینحال، این دیدار تفاوت در دستاوردهای طرفها را آشکار کرد. به ارزیابی مجله «نیوزویک»، چین جایگاه دیپلماتیک خود را تقویت کرد، روسیه بخشی از مشروعیت بینالمللی خود را بازیافت، اما اوکراین و اروپا خارج از دایره تصمیمگیری باقی ماندند.
این نشست ۹۰ دقیقهای با حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و همتایان چینی و روس او، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، برگزار شد و در آن موضوعات راهبردی از جمله امنیت هستهای، اصلاح سازمان ملل متحد و تأمین انرژی، در شرایط افزایش قیمتها و تشدید تنشهای بینالمللی، مورد بحث قرار گرفت.
رهبران سه کشور در پایان، بیانیهای مشترک صادر کردند که در آن بر اهمیت گفتوگو برای کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه تسلیحات هستهای تأکید شده بود. آنها تصریح کردند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود.
در این بیانیه همچنین بر اهمیت جریان آزاد انرژی و فرآوردههای نفتی تأکید و موضوع اصلاح سازمان ملل مطرح شد؛ ضمن آنکه بر نقش پنج عضو دائم شورای امنیت تأکید شد.
برنده اصلی چه کسی بود؟
مجله نیوزویک به نقل از ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد مسائل شمال شرق آسیا در گروه بینالمللی بحران، نوشت که چین به نظر میرسد بزرگترین برنده این نشست باشد.
یانگ به نیوزویک گفت پکن احتمالاً با اعتمادبهنفس بیشتری از این نشست خارج شده است؛ زیرا موفق شد میزبان رهبران دو قدرت بزرگ رقیب خود باشد و تواناییاش برای گردهم آوردن طرفهای تأثیرگذار در نظام بینالملل را به نمایش بگذارد.
این برداشت با تمجید ترامپ و پوتین از شی جینپینگ به دلیل میزبانی این نشست تقویت شد؛ موضوعی که به اعتقاد این تحلیلگر، نشاندهنده نیاز واشنگتن و مسکو به حفظ روابط خوب با پکن است.
چین همچنین دستاورد دیگری به دست آورد و از تعهد به مذاکرات سهجانبه هستهای که ممکن بود محدودیتهایی را بر این کشور تحمیل کند و از نظر پکن منصفانه نباشد، اجتناب کرد؛ بهویژه آنکه زرادخانه هستهای چین در حال گسترش است و برآوردهای آمریکا حاکی از آن است که این کشور ممکن است تا پایان دهه جاری میلادی به هزار کلاهک هستهای دست یابد.
پکن همچنین از اتخاذ موضعی مستقیم درباره جنگ روسیه و اوکراین خودداری کرد؛ موضعی که میتوانست به روابط این کشور با پایتختهای اروپایی آسیب بزند.
چرا پوتین از اجلاس سود برد؟
برای رئیسجمهور روسیه، دیدار در شنژن فرصتی بود تا تصویر انزوای بینالمللی مسکو را که از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ با آن مواجه بوده است، بشکند.
حضور پوتین در کنار رؤسای جمهور آمریکا و چین و مشارکت در صدور بیانیهای مشترک، صحنهای دیپلماتیک با اهمیت بسیار زیاد برای او فراهم کرد؛ بهویژه پس از آنکه دادگاه کیفری بینالمللی در سال ۲۰۲۳، به اتهاماتی مرتبط با انتقال کودکان اوکراینی، حکم بازداشت او را صادر کرد.
انتقادهای مطرحشده علیه دادگاه کیفری بینالمللی نیز اهمیت این دستاورد روسیه را افزایش داد؛ ترامپ این نهاد را «خارج از کنترل» توصیف کرد و بیانیه مشترک نیز تأکید داشت که دادگاه کیفری بینالمللی و نهادهای مشابه نباید از اختیارات خود سوءاستفاده کنند.
در این بیانیه همچنین بر اهمیت احترام به مصونیت مقامات کشورهای مختلف تأکید شد؛ عبارتی که میتواند به موضع مسکو در مقابله با فشارهای حقوقی و سیاسی غرب کمک کند.
پوتین در پایان این دیدار گفت که امور بهخوبی پیش رفته است؛ اظهارنظری که نشاندهنده رضایت او از نتایج این سفر بود.
چه کسانی هزینه نزدیکی سهجانبه را پرداخت کردند؟
اوکراین و اروپا در صدر طرفهایی قرار دارند که ممکن است از نظر سیاسی از نتایج این اجلاس آسیب ببینند.
در بیانیه مشترک هیچ اشاره مستقیمی به جنگ روسیه و اوکراین نشده است؛ با وجود آنکه ترامپ تأیید کرد این موضوع را با شی و پوتین مورد بحث قرار داده است. همچنین پوتین هیچ تعهد علنی برای پایان دادن به جنگ نداد.
این نتیجه نگرانیهایی را در کییف ایجاد میکند مبنی بر اینکه مذاکرات بینالمللی ممکن است به تفاهمهایی میان قدرتهای بزرگ تبدیل شود، بدون آنکه اوکراین مشارکت کافی در تعیین آینده خود داشته باشد.
اروپا نیز بیش از پیش نگران کاهش نقش خود در تلاشهای دیپلماتیک به نظر میرسد؛ بهویژه پس از آنکه ترامپ تلاش کرد پرونده جنگ را از طریق ارتباطات مستقیم با مسکو و پکن مدیریت کند.
دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، در واکنش به تحولات نوشت: «خدایا، ما را از چنین دوستانی حفظ کن.»
این عبارت نشاندهنده میزان نگرانی اروپا از تفاهمهایی است که ممکن است موازنه نفوذ را به زیان منافع این قاره از نو ترسیم کند.
سرنوشت تسلیحات هستهای چه میشود؟
پرونده هستهای یکی از مهمترین محورهای این نشست بود؛ بهویژه پس از پایان اعتبار پیمان «استارت جدید» میان واشنگتن و مسکو در فوریه ۲۰۲۶.
ترامپ خواهان دستیابی به توافق جدیدی است که چین را نیز شامل شود، اما پکن در برابر اعمال محدودیت بر زرادخانه هستهای رو به گسترش خود موضعی محتاطانه دارد.
داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات، تأکید رهبران سه کشور بر اینکه جنگ هستهای قابل پیروزی نیست را تحولی مثبت توصیف کرد.
بااینحال، او تأکید کرد که اظهارات بهتنهایی کافی نیستند و خواستار مأموریت دادن به دیپلماتها و کارشناسان برای تهیه پیشنهادهایی متوازن با هدف کاهش زرادخانههای هستهای شد.
ترامپ چه چیزی به دست آورد؟
رئیسجمهور آمریکا فرصتی به دست آورد تا خود را بهعنوان میانجیای معرفی کند که توانایی برقراری ارتباط با رقبای ایالات متحده را دارد و میتواند به دستاوردی دیپلماتیک در پرونده خلع سلاح هستهای دست یابد.
اما کریگ سینگلتون از بنیاد دفاع از دموکراسیها معتقد است که شی جینپینگ به دنبال بهرهبرداری از رابطه خود با ترامپ برای گرفتن امتیازهایی از آمریکا درباره تایوان است.
به این ترتیب، اجلاس با تصویری پایان یافت که معادله مرحله کنونی را منعکس میکند: چین نفوذ خود را تقویت میکند، روسیه حضور بینالمللی خود را بازیابی میکند و ترامپ روی دیپلماسی شخصی حساب باز کرده است؛ درحالیکه اوکراین و اروپا منتظر نتایج تفاهمهایی هستند که طرف اصلی آنها نبودهاند.