بُخُل « بخیل و حسود » کیست!
برهان الدین « سعیدی »
بخيل گر بود زاهد بر و بحر بهشتي نباشد به حكم خبر
« ؟ »
بُخُل به صورتهای گوناگونی « بُخْل ، بُخُل ، بُخُول ، بَخْل و بَخَل » قرائت شده ؛ و در اصطلاح عبارت از « بخیل ، حسود و خسیس» میباشد و همچنان « تنگ چشمی ، تنگ نظری ، مال پرستی خودخواهی و…» را نیز میگویند که در مقابل « سخاوت ، سخی ، کریم و بخشنده » قرار دارد.
منشأ و ریشه رذایل ، حسادت است ؛ حسد از نظر معنوی نشانه کمبود شخصیت ، نادانی ، جهل ، کوردلی و نقص ایمان میباشد، برعلاوه اینکه نفس را در اختیار حیله و نیرنگ شیطان قرار میدهد بلکه باعث میشود تا « سعادت و حسنات» را نابود کند.
خصایل و اسباب بُخُل : « غیبتگر، بد گو ، عیب جو، منت گذار ، سخن چین ، متملّق ، حریص، کینه توز، حقارت، انتقام جو، متکبر ، غضبناک ، خشمگین ، لَجوج و ستیزه جو» میباشد و از جانب هم بنابر خباثت نفس که دارد ، توان تحمل و دیدن « صحت ، خوشی ، آرامی ، ثروت، علمیت، سعادت و خوشبختی » دیگران را نداشته و در صدد ضرر و زیان آنها بشکل مختلف میشود.
بُخُل « بخیل » : حاضر نیست تا از نعمات مالی و معنوی که رب العالمین از فضل خود به او عطا كرده ؛ در جایی که « عقل و شرع » لازم میداند ، انفاق نماید از جانب هم او در مقابل آن « تنگ چشم ، تنگ نظر و خسیس » است ، و دیگران را از اعانت و کمک نیز مانع میسازد و به این اساس آنچه كه به آن بُخُل ورزيده در روز قيامت ، طوق گردنش مى شود .
بُخُل « خسیس »: کسی است که کمترین حظ و لذت را از نعمات زندگی خود میبرد و در مقابل از موفقیت کامیابی ، خوشبختی و سعادت دیگران سخت غضبناک و خشمگین میشود و توام با نفس شیطانی « نفس اماره » که دارد ، باعث « نفا ق ، تشدد و خشونت » در بین دوستان ، خانه و خانواده و حتی در اجتماع ، میگردد.
بُخُل « حسود »: کسی است که نفس اماره آن علاج ناپذیر است ؛ حتی بر فضل و مرحمت الله سبحانه و تعالی حسادت میورزد و در صورتیکه ساحه نفوذ آن در اجتماع توسعه پيدا کند باعث میشود تا اعتقاد ایمانی در افراد ضعیف شده و زمینه های « فسق ، فساد ، رذالت ، ناکسی ، فرومایگی و پست فطرتی » را مساعد میسازد.
چنانچه استاد امین الدین « سعید افغانی » در تفسیر احمد ؛ پيرامون حسادت ، چنین نوشته است:
« حسادت، مریضی مهلکی قلبی است که از افراد بد طینت و شرور ، ناشی میشود ، همان کسانی که تاب تحمل دیدن خیر و خوبی ، شادی و خوشخالی را برای اشخاص دیگری ندارند و خیر را برای صاحب آن نمی خواهد ، و فقط آن را برای خود میخواهد .
بنابر این چنین کسانی دیدن نعمت و خوبی را برای دیگران ندارند و زمانیکه دیگران شاد باشد او ناراحت میگردد ، این اشخاص از جمله اشخاص ، حسود هستند ؛ هر چند که آرزوی زوال نعمت را نکرده باشند .»
الهی !
از عرش عظیم و با مرحمت تو استدعا دارم تا :
ــ من را از صفات خبیثه و اخلاق رذیله بُخُل « بخیل ، حسود و خسیس » نجات ده . ــ من را از شر هر حسود که حسد میورزد ؛ در حفظ و امان خود نگاه دار. ــ من را به نعمات خویش که شامل « خیر ، سعادت و رستگاری » است، مستفید بگردان.
امین یا رب العالمین
منابع و مآخذ:
۱ ــ سوره ۳: آل عمران ، ایه مبارکه « ۱۸۰ ».
۲ ــ سوره ۴: النساء ، ایه مبارکه « ۳۷ ».
۳ ــ سوره ۳: آل عمران ، ایه مبارکه « ۱۲۰» .
۴ ــ سوره ۲: البقرة ، ایه مبارکه « ۱۰۹ »
۵ ــ سوره ۵: المائدة ، ایه مبارکه « ۳۰ ».
۶ ــ سوره ۵: المائدة ، ایه مبارکه « ۲۷ ».
۷ ــ سوره ۱۱۳: الفلق ، ایه مبارکه « ۵ » .
۸ ــ تفسیر احمد: جزء سی ام ، سوره الفلق ، « علاج مرض حسادت» صفحه « ۸۱۶ » نوشته: استاد امین الدین « سعید افغانی » چاپ دوم سال « ۱۳۹۸ » هجری شمسی.
۹ ــ لسان العرب، « ج۱۱، ص۴۷» در مورد صورتهای بُخُل، نوشته: ابن منظور، محمد بن مکرم .
۱۰ــ فرهنگ زبان فارسی : داکتر مهشید « مشیری» .
