پیامد های منفی ،تثبیت رتبه نظامی در ساختار های کشفی واستخباراتی !
مقدمه .
خداوند ( ج) در قرآن کریم چنین می فرماید .
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبی وَ يَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ .
ترجمه:
خداوند به عدل و احسان فرمان میدهد و [همچنین] به بخشش به نزدیکان و از فحشا و منکر و ستم، نهی میکند؛ خداوند به شما اندرز میدهد، شاید متذکّر شوید.
متن :
[سوره نساء
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلی أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كانَ سَمِيعاً بَصِيراً
ترجمه:
خداوند به شما فرمان میدهد كه امانتها را به صاحبانش بدهيد؛ و هنگامیكه ميان مردم داوری میكنيد، به عدالت داوری كنيد. خداوند، اندرزهای خوبی به شما میدهد. خداوند، شنوا و بيناست.
رتبه نظامی درتشکیلات سکتور های امنیتی و دفاعی ، خصوصا بخش های کشفی واستخباراتی یک عنوان تشریفاتی نیست بلکه تنظیم کننده سلسلهمراتب فرماندهی، تضمین انضباط، و افزایش کارایی عملیاتی تنفیذ احکام قوانین ، تامین امنیت ، فرد اجتماع ،در جزوتام های نظامی مبتنی بر حرفهگرایی، ارتقای رتبه معمولاً بر اساس معیارهای آموزشی، تجربه میدانی، شایستگی فنی و ارزیابی عملکرد صورت میگیرد :
هر چند در دوره های تاریخی افغانستان به ویژه در شرایط بی ثباتی سیاسی وتغیرات قدرت ، اعطای رتبه نظامی گاهی از معیار های مسلکی فاصله گرفته وبه عوامل غیر سیستمی وابسته شده است .
بخش های سکتور امنیتی ودفاعی ، کشفی واستخباراتی یکی از مهم ترین نهاد های دولتی مدرن به شمار میرود که بر اساس اصول سلسله مراتب دقیق ، فرماندهی واحد وانظباط حرفه ای شکل می گیرد .
رتبه نظامی در بخش های فوق الذکر نقش ستون فقرات را دارد که به اساس شایستگی ، لیاقت وبعد از آموزش نظامی اعطا گردد .
اگر اعطای رتبه های نظامی به اساس تصمیمات سلیقوی وفاداری سیاسی ، زبانی ، قومی ، منطقوی صورت گیرد تضعیف اصل شایسته سالاری نظامی را در قبال دارد که خود یک نوع رتبه فروشی محسوب میگردد.
ارتقای افراد بیسواد ، کم سواد فاقد مسلک نظامی در عموم بخش های سکتور امنیتی ودفاعی ، کشفی واستخباراتی کنار گذاشتن افسران آموزش دیده وحرفه ای در نتیجه ساختار نظامی را به یک سیستم مصلحتی تبدیل می نماید سواد ودانش مسلکی زیر سوال رفته نظام وجامعه دچار آسیب جدی میگردد.
تثبیت رتبه افراد کم سواد وغیر مسلکی بحران در سلسله مراتب فرماندهی به وجود می آورد .
وهمچنان خطر ناک ترین پیامد های منفی دارد ، گماشتن فرمانده هان وروسای فاقد سواد ، مسلک ، تجربه تصمیم گیری های غیر شرعی ، قانون ، مسلکی صورت میگیرد .
خطا های استراتیژیک در سطوح کلان دولتی رخ میدهد . زمانیکه معیار های ارتقا شفاف نباشد زمینه برای فساد فراهم میگردد.
اعتمام مردم نسبت به دستگاه دولتی کاهش پیدا می نماید .
رویت وجود دارد که یکی از صحابه بنام ابوذر از پیام گرامی مقامی خواست .
«يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَّكَ ضَعِيفٌ، وَإِنَّهَا أَمَانَةٌ، وَإِنَّهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ خِزْيٌ وَنَدَامَةٌ، إِلَّا مَنْ أَخَذَهَا بِحَقِّهَا، وَأَدَّى الَّذِي عَلَيْهِ فِيهَا»(ترجمه: ای ابوذر! همانا تو ضعیف هستی و این منصب امانت است و روز قیامت مایه خواری و پشیمانی خواهد بود؛ مگر کسی که آن را به حق بگیرد و وظیفه خود را در قبال آن به درستی انجام میدهد .
یعنی به اساس روش پیامبر گرامی انسان های فاقد توانی مدیریتی نباید در سمت های مهم دولتی گماشته شود .
به طور مثال ،
کشف ، وقایع، جلوگیری ، تثبیت، شناسایی ودستگیری مجرمین تامین امنیت ، امن ونظم عامه مسئولیت ومکلفیت های پخش های کشفی واستخباراتی ، یعنی پولیس وارگان استخبارات میباشد
پس بخاطر بهبود دولت داری وانجام وظایف فوق نیاز به اشخاص با سواد ، آموزش دیده مسلکی است .
چنانچه الله تبارک وتعالی در قرآن کریم می فرماید .
قُلْ أَ غَيْرَ اللَّـهِ أَبْغِي رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْری ثُمَّ إِلی رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (۱۶۴)
بگو: «آيا غير خدا، پروردگاری را بطلبم، درحالیكه او پروردگار همه چيز است؟! هيچكس، عمل [بدی] جز به زيان خودش، انجام نمیدهد؛ و هيچ گنهكاری بار گناه ديگری را به دوش نمیكشد؛ سپس بازگشت همهی شما بهسوی پروردگارتان است؛ و شما را از آنچه در آن اختلاف داشتيد، باخبر خواهد كرد». (۱۶۴)
امام صادق (علیه السلام)- وَ لَا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَی یعنی هیچکس گناه دیگری را برعهده نمیگیرد.۱
در نظام های مدرن امروزی کشف جرایم ، تامین امنیت ، حفظ،سرحدات مربوط سکتور های امنیتی ودفاعی میباشد تطبیق احکام شرعی وقانونی نیازمند افراد باسواد ، مسلکی وشایسته میباشد .
نتیجهگیری
اعطای رتبه نظامی بدون معیارهای مسلکی و آموزشی، تنها یک خطای اداری ساده نیست، بلکه پدیدهای ساختاری با پیامدهای عمیق در عملکرد سکتور های امنیتی ودفاعی است. چنین روندی به تدریج اصول شایستهسالاری، انسجام فرماندهی، روحیه نیروها و کارایی عملیاتی را تضعیف میکند و در نهایت میتواند به فروپاشی ظرفیت دفاعی یک کشور منجر شود.
راهحل اساسی برای جلوگیری از این پیامدها، ایجاد نظام شفاف ارتقای نظامی مبتنی بر:
آموزش رسمی
تجربه عملی
ارزیابی مستقل عملکرد
و حذف مداخلات غیرحرفهای
نویسنده:
جمشید کوهستانی
فرستنده:
محمد عثمان نجیب
