چه باید کرد 

چه  با ید  کرد  ها  بسیا  ر گشته  از ینکه  راه …

باسط محمد غریب

آقای "باسط محمد غریب" (به کُردی: باست حەمە غەریب) شاعر…

طالبان نماد خشونت، تبعیض و سرکوب علیه زنان و دختران

شباهنگ راد یکی از مهم‌ترین روایت‌ها در تبیین پدیدهٔ طالبان این…

دیار حلبچه‌ای

شاعر کُرد زبان "دیار حلبچه‌ای" (به کُردی: دیار هه‌له‌بجه‌یی) با…

ایدئولوژی ستیزان؛ خود ایدئولوژی گرایند

ideologie . آرام بختیاری ایدئولوژی انسانی؛ ضروری، مفید و رهایی بخش است.  ایدئولوژی؛…

 پری قره‌داغی

بانو "پری قره‌داغی" (به کُردی: پەری قەرەداخی) شاعر معاصر کُرد،…

از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل

نویسنده: مهرالدین مشید آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک…

جبار صابر

استاد "جبار صابر" (به کُردی: جەبار سابیر) شاعر معاصر کُردزبان…

بیاد دنیای امن و آزاد

رسول پویان نفت و گاز اول فروغ منزل و کاشانه شد بعد…

اهمیت ژئوپولتیک و ژیواکونومیک دهلیز واخان؛

پاکستان در اندیشه کنترول کامل این دهلیزحیاتی: کریدور واخان (Wakhan Corridor)،…

ډرونونه، سیم‌کارتونه او ټکنالوژیک جنګ

ليکنه: حميدالله بسيا په اوسنۍ نړۍ کې د جګړو بڼه تر…

طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی

نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی…

مپیندارید یاران!

امین الله مفکرامینی  2026-02-06! مپنــــدارید یـاران که من دیوانــــــه ام زخودغافل وبــا خلق…

دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و…

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون…

توافقنامه همکاری نظامی روسیه و افغانستان

ضرورت دوجانبه و برمبنای منافع طرفین : منافع روسیه ؛ افغانستان با…

بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا…

چگونگی آبیاری  زمین های زراعتی

نوشته کریم پوپل مورخ ۲۲ می ۲۰۲۶ آبیاری عملیه رساندن مقادیر کنترل…

پیاوړی لیکوال، تکړه شاعر

له ښاغلي ډاکټر طارق رشاد سره چې د علم، ادب…

آیینۀ تاریخ

رسول پویان چه خـوش گفت توسیدیـد فیلسوف که بُد جنگ اسپارت وآتن…

زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا…

نویسنده: مهرالدین مشید در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به…

«
»

پایان تاریخ نظامی گری در ترکیه

نویسنده : قاضی نجیب الله جامع

مطالعات سیاست بینالمللی و تحولات اخیر جهان معاصر بعد از جنگ سرد دهه 90 نظام بین الملل و ارزشهای تحمیلی برگرفته شده از فرهنگ بورژواژی، رو به انحطاط غرب یعنی به امدن ( نظم نوین جهانی ) بر محور لیبرال دموکراسی فصل جدید را در افکار عموم ملل جهان که سخت خسته از رقابتهای بی مفهوم جغرافیایی و توازن قدرت سیاسی بودند به خود همراه کردند.

 

اما در اواخر همین قرن بیستم و به فاصله نزدیک به دوسال بعد از انکه جهان به سوی یک قطبی شدن رفت تحولات دولتهای در حال جنگ و یا همان به اصطلاح مغرضانه و بدور از مفاهیم اخلاقی  جهان سوم غربیها سر و کله از مفتخوری و دیگر گرایی مساوی با خود فروشی سیاسی بیرون کشیدند، و در بازی هویت و ارزش به خودشناسی معقولانه و تاریخی دست یافتند.

 

که یکی از نمونها و الگوه های خوبی این احیاگری معرفتی ترکیه پس از کمالیزم سکولار و گیر در انزواه جهانی و بی سرنوشتی سیاسی بودند.

ترکیه کشوری است که با بهره گیری عظیمی از میراث متنوعی فرهنگی و بافت چند میلیتی و قومی خود قوت و وحدت بزرگ اجتماعی بخصوص در زمان حکومت عثمانیها در نظم و ثبات صلح و امنیت جهانی ایفاه کرده است.

ولی در دور معاصر پس از اتاترک با ایدایالوژیک شدن نظامیان رای و اراده ملت ترک جای خودرا به زورازمایی سیلقوی دادند و این نظامیان بودند که هر وقت هسته خاصی در این تشکل ملی به منافع کلان اقتصادی و سیاسی دست نمی یافتند به بهانه دفاع و حراست از روح سکولار قانون اساسی وارد عرصه عمل می شدند و با خلق ننگ و جنایت نابخشودنی از قبل دولتهای ملی و مردمی را سرنگون می ساختند.

 

که سرنگون ساختن چهار حکومت مردمی و به دار اویختن ریس جمهورهای منتخب مردمی حکایت است تلخ و خیانت است نابخشودنی از این گذشته بی ثبات سیاسی، اجتماعی ( قدرت و سیاست ) در ترکیه دیروز و تا به امروز.

از سوی دیگر داخل شدن احزاب زمینی به حمایت از اکثریت منزوی شده و خاموش ترکیه که همان ملت 93 % در صدی ایماندار هستند در وجود رهبری خردمند، کاریزماتیک با اراده مانع شکن محمد رجب طیب اردوگان فصل بازی سنتی و رقابتهای بی ارزش دیگر به پایان خود رسید و ترکیه وارد باب جدید در عرصه روابط و سیاست داخلی، منطقوی و جهانی شدند.

 

که یکی از اسرار قوت و رمز وفاق این اتحاد اجتماعی ملت ترکیه و سیاستمداران چون رهبران حزب عدالت و توسعه در مقابل دیگر احزاب سنتی و لیبرال شناخت و معرفت عمیقی جامعه شناسانه، واقعی و جدی از خواسته های پاک و ارمانی ملت ترک استند.

 

با سر کار امدن حزب عدالت و توسعه به قدرت سیاسی در سال 2002 فضای سیاست داخلی و حال و هوای رسیدن به قدرت در ترکیه چرخش صد هشتاد درجه کرده اند، سکولاریستها به شوکه رفتند، ملی گرایها در مفاهیم و مبانی خود تجدید نظر کردند و نظامیان هم طرحه یک توطیه شوم و فتنه برانگیز برای سال 2003 که با هوشیاری و قوت و صلابت مردم خنثا شد ریخته بودند.

 

پس از انکه دولت اصلاحات متناسب با معقولیت و مصلحت دولت نو پای خود با یک حرکت پس لرزه وار اورد، نخست وزیر اردوگان با یک سازش قهرمانانه در استراتیژی تغیر خود توجوع خاصی خودرا به اصلاحات حمایتگرانه و پشتبانانه خود در امور اهم اقتصادی که یکی از اولویتهای و اساسات تحول در عرصه سیاست و حکومتداری موفق دولتهای پس از جنگ و نارامی اقتصادهای متکی به ثبات است کردند.

 

طوریکه با مطالعات انجام شده مقایسوی از طریق نهادهای بی طرف، قابل اعتماد و به وجهه جهانی نشان می دهند که رشد اقتصادی ترکیه نه اینکه با پیش قابل مقایسه نیست بلکه تلاشها و کارکردگی های اردوگان در 3 دوره نخست وزیری خود توانسته ترکیه را به یکی از قطب های رقابت اقتصاد جهانی تبدیل کند.

 

از سوی دیگر ترکیه قدرتمند به رهبری حزب عدالت و توسعه توانسته بعد از چندین دهه جای پای خودرا نه اینکه به حوزه محصور غرب وابسته سازد، بلکه با انتخاب تنوع هویتی فصل نوینی را در روابط و سیاست حوزه اصلی و سنتی تاریخی شان که امت اسلامی به لحاظ اعتقادی و کشورهای اسلامی با پسوند دولتهای سیاسی نیز به حدی بالای که همانا منافع استراتژیک و نزدیک به هم است برساند و با ایجاد یک احساس مشترک در مورد فردا مطمئن و عاری از مناقشات فساد پیشه گان و شریر اندیشان یک تعریف واحد از این خیطه بزرگی تمدنی و تاریخی داشته باشند.

طوریکه مواقیف و اقدامهای خوبی این سیاست ( نو عثمانگرایی ) را میتوانی در  طی 5 سال اخیر در سوریه، فلسطین، عراق، یمن کشورهای مسلمان نیشین افریقایی و اسیایی میانه به اشکال و حساسیتهای اولویت بندی شده اشاره کرد.

این دو بخش سیاست و حکومت در ترکیه بیل خصوص بعد از برد قاطع حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوگان در انتخابات سال 2016  هسته های معلوم و به اقلیت رسیده در اردو ترکیه در خیانت و تبانی با سرویس های اطلاعاتی و دستگاه های اصلی قدرت در ( اسرائیل، امریکا، مصر و اتحادیه اروپا ) به این توافق رسیده بودن تا با انجام یک تراژیدی و انارشیزم دیگر راه را به یک طوفان دبگری چون سوریه! عراق و افعانستان باز کند، و با سرنگون کردن یگانه حکومت مقتدر اسلامی به استراتیژیهای شیطانی خود بستر سازی لازم کند، که کودتای چندی پیش به نزد مبصرین و تحلیلگران نظام بین الملل و اگاهان سیاست در ترکیه نیز به همین دیدگاه هستتد.

اما مواجه شدن کودتاچیان با طوفان از قهر در حمایت از مشروعیت مردم و سینه سپر کردن به تانگ و میله های توپ این واقعیت خوش و گم در استبداد و محکومیت تاریخ به اثبات رسید، که دیگر کودتا راه حل نیست و  این به نقد از فرانسیس فوکویاما پایان تاریخ نی ولی پایان نظامی گری در ترکیه خواهد بود.

و تاریخ خواهد نوشت که دولتهای خدمتگذار هم بودند که به شهادت، حمایت و مشروعیت شان ملتهای شان با یک صدای تیلفونی مرد و زن،  طفل و جوان از کمبل خواب خیستند و به دفاع از سرنوشت خود سینهایشان را سپر تانکهای زرهی و میله های توپ کردند..