هنری برگسن و فلسفه “زندگی”
Bergson, Hennri 1850-1941
علیشاه سلطانی
فیلسوف میان چپ ها و کمیته نوبل .
هنری برگسن، فیلسوف و ادیب فرانسوی، برنده جایزه نوبل ادبیات درسال 1927 میان سالهای 1850و 1941 میلادی زندگی نمود. کمیته نوبل دلیل اعطای این جایزه به اورا” کوشش درخشان برای انتقال ایده های غنی به خواننده “اعلان نمود.
پدربرگسن یک یهودی لهستانی ومادرش یک یهودی ایرلندی بودند. او سالها دیپلمات بود ودرسال 1917 مامورست یافت تا از طرف دولت فرانسه آمریکا را متقائد کند تا ازاین کشور درجنگ جهانی اول در مقابل قوای آلمان حمایت کند.
چپ ها “فلسفه زندگی” برگسن را بخشی از فلسفه ارتجاعی بورژوایی میدانند چون نام و عنوان آن غیرعلمی است و عامیانه است.برگسن میگفت جهان را نمیشود براساس عقل و با کمک علوم تجربی قهمید چون عقل برای درک ماهیت هستی ناتوان است.
برگسن درآغاز هوادار فلسفه پوزیویتیسم بود. راسل او را یک فیلسوف خردگریز و ایده الیستی نامید. فلسفه مذهب برگسن زیر تاثیر مسیحیت بود و فلسفه زندگی او شبه عرفانی و دروتگرا است.درنیمه اول قرن بیست برگسن گرایی مترادف بود با نجات از عوارض و عواقب صنعت زده گی و علم زده گی و عقل زده گی.
دلوژ میگفت برگسن از فلج شدن فلسفه توسط علم و صنعت گرایی افراطی جلوگیری نمود وبرگسن مدعی بود که از فلسفه دانشگاهی فاصله گرفت تا به فلسفه زندگی نزدیک گردد.او میگفت وظیفه فلسفه است که به زندگی معمولی و زندگی روانی ومقوله زمان بپردازد.
برگسن را همچون نیچه و شوپنهاور از جمله نمایندگان فلسفه زندگی میدانند. فلسفه هستی برگسن بر اساس فلسفه زندگی مطرح میگردد. قطع رابطه برگسن بافلسفه قرن19 یعنی پوزیویتیسم ، موجب اشتغال اوبه بحث زندگی عملی و روانی و زمان شد.
برگسن میگفت بهترین اصل وجود جهان مقوله انسان وزندگی و آگاهی است چون زمان وابسته به عنصر آگاهی میباشد. برگسن را میتوان نماینده فلسفه مدرن و رمانتیک نیزبشمارآورد. او میگفت زبان وابسته به اگاهی انسانی است.
فلسفه برگسن درقرن بیست روی اگزستنسیالیسم فلسفی وادبی تاثیر مهمی گذاشت. کلیسای کاتولیک فرانسه نشرآثار اورا از سال 1914 به بهانه رواج آته ایسم ممنوع نمود . نظریه های برگسن ازقرن گذشته به فلسفه وادبیات غرب نیرویی تازه بخشید.
برگسن تاثیرمهمی روی نویسندگان و هنرمندانی مانند پروست و شاو بجا گذاشت. از جمله فیلسوفان زیرتاثیر او جیمز و سورل و وایتهد هستند.وی چون داروین و اسپینوزا در زبان کتبی و شفاهی دقیق و خلاق و واضح بود.
برگسن عمل خنده را یک رفتار و حرکت و عکس العمل اجتماعی میدانست وبا اشاره به آثار کلاسیک ادبی و هنری مانند آثار مولیر و سروانتس و چارلی چاپلین می پرسد هدف مردم وجامعه از عمل خنده چیست؟ در آلمان اشاره میشود که تئوری نقد آدرنو و مکتب فنومنولوگی جرج زیمل و پدیده شناسی روزمره رسانه ها از فلسفه او الهام گرفته اند.
از جمله آثار هنری برگسن- نیروی زندگی- رمان و آزادی- ماده و حافظه- تفکروتحول خلاق شدن- مقوله خنده- پیرامون آگاهی- عجایب عامه- وضعیت واژهها- خلاقیت مفاهیم فلسفی- ورود به متافیزیک- و اخلاق و دین – هستند .
falsaf@web.de
