عقبنشینی الزامی ناتو یا معماری امنیتی جدید اروپا

دمیتری شوچنکو (Dmitry SHEVCHENKO)، تحلیلگر سیاسی، روزنامهنگار
ا. م. شیری- انگار روح اتحاد شوروی زنده است. تجزیه و ازهمپاشیدن امپراتوری روسیۀ تزاری، یکی از اهداف اصلی جنگ جهانی اول بود… اما بلشویکها به رهبری ولادیمیر لنین آن را از میان آتش جنگ بطور کامل بیرون کشیدند و با ساخت سوسیالیسم و تبدیل آن به اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی- به بزرگترین قدرت سیاسی، اقتصادی، علمی- صنعتی، نطامی و فرهنگی جهان، باعث شدند کینۀ حیوانی امپریالیسم و ارتجاع جهانی نسبت به آن صدها برابر تشدید شود و به درجۀ جنون برسد…
بموازات موفقیتها و دستاوردهای اعجازگونه در جامعۀ نوین سوسیالیستی، سارقان و غاصبان ثروت و داراییها، عقل و شعور بشری، ضمن شستشوی مغزی بخش اعظم جمعیت کرۀ زمین، به دخالتها، نشر اکاذیب، جعلیات و دروغها، سندسازیها علیه آن ابعاد بیسابقهای بخشیدند و در نهایت موفق شدند پس از هفتاد دو سال هجوم بلاوقفه، با همآهنگسازی فعالیتهای ضدبشری عوامل خارجی و داخلی خود، کشور شوراها را از هم بدرند؛ مثله کنند؛ از بین ببرند و قطعات و مناطق حوزۀ نفوذ آن را به زیر سیطرۀ خود درآورند، مستعمره سازند.
با این حال، جمهوری فدراتیو روسیه از این مهلکه جان سالم به در برد؛ یکپارچه ماند و امروز باتکای روح شوروی و توانمندیهای به ارث برده از آن، سعی میکند ارتجاع جهانی و غرب وحشی به سرکردگی امپریالیستهای آنگلوساکسونی را مهار کند؛ به سالهای آغازین نابودی اتحاد شوروی برگرداند و بار دیگر نظم نوینی در جهان برقرار سازد.
*-*-*
برای حل مناقشۀ اوکراین، غرب باید به مواضع پیشین خود عقبنشینی کند
پنج سال پس از آنکه کشورهای عضو ناتو از بررسی پیشنهادهای روسیه دربارۀ «تضمینهای امنیتی» خودداری کردند، سرانجام ناچار شدند به همان نقطه بازگردند.
سیاستمداران غربی پس از آنکه بخشهایی از اوکراین و مردم این کشور را در تقابل با روسیه از میان بردند، به این واقعیت پی بردند که جنگ فرسایشی، زندگی «میلیاردرهای طلایی» ــ یعنی کشورهای ثروتمند غرب ــ را با خطر فروپاشی کامل روبهرو میکند.
نخستین کسانی که به این نتیجه رسیدند، آمریکاییها بودند. آنها فلکۀ تأمین مالی اوکراین و ارسال رایگان تسلیحات برای نیروهای مسلح اوکراین را بستند.
اندکی بعد، اروپاییها نیز به همین نتیجه رسیدند. زیرا، مشاهده کردند که «باغ سرسبز و شکوفای» آنها در حال تبدیل شدن به جنگل وحشی است. منابع باقیمانده حتی برای خود اروپا نیز کافی نیست، چه رسد به حکومت کییف که پیوسته خواهان دریافت کمکهای مالی است.
در نتیجه، غرب به این نتیجه رسید که بدون رویارویی نظامی مستقیم، بههیچوجه نمیتواند روسیه را به زانو درآورد.
بنابراین، باید تلاش کند به نحوی از انحاء، دربارۀ توقف درگیریهای نظامی به توافق برسد؛ حتی اگر این توقف فقط برای چند سال باشد تا بتواند از فرسودگی و تحلیل رفتن نیروهای خود بهبود یابد و ذخایر مالی و تسلیحاتیاش را دوباره افزایش دهد.
زیرا حتی ذخایر موشکهای سامانههای پدافند هوایی آمریکایی پاتریوت (Patriot) نیز بهشدت کاهش یافته و برای جنگ همزمان با روسیه و ایران، به سطح کاملاً بحرانی رسیده است.
مسکو مدتهاست دیگر فریب پیشنهادهای مختلف اروپاییها دربارۀ «آتشبس بدون قیدوشرط» را نمیخورد، بلکه خواهان برقراری صلحی پایدار است.
و نه صرفاً صلح، بلکه ایجاد ساختار جدیدی برای امنیت در اروپا، ساختاری که هم خواستههای کشورهای اتحادیۀ اروپا و اوکراین را در نظر بگیرد و هم نگرانی روسیه را از نزدیک شدن مداوم پیمان نظامی ناتو به مرزهایش لحاظ کند.
در دیدار ۱۲ نوامبر رئیسجمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، با نمایندگان ویژۀ آمریکا در مسکو، او بار دیگر دیدگاه روسیه را دربارۀ اصول اساسی ساختار جدید امنیت جمعی و تجزیهناپذیر در اروپا یادآور شد.
این اصول عبارتاند از:
ــ عدم گسترش پیمان ناتو؛
ــ خودداری از استقرار سامانههای تسلیحاتی تهدیدکنندۀ روسیه در نزدیکی مرزهای این کشور؛
ــ بازگشت به آرایش نیروهای نظامی ائتلاف ناتو در سطحی که هنگام امضای سند تأسیسی روابط روسیه و ناتو در سال ۱۹۹۷ برقرار بود.
در نگاه نخست، همهچیز روشن به نظر میرسد. اما هر یک از این بندها مستلزم مجموعهای از تعهدات است که کشورهای عضو ناتو، از جمله، اعضای جنگطلب اروپایی «ائتلاف مشتاقان»، باید آنها را بپذیرند.
نخست- عدم گسترش ناتو:
این بند دقیقاً به معنای پایان امیدهای اوکراین برای پیوستن به ناتو است. پیش از این، کییف همواره اعلام میکرد که هدفش «همگرایی اروپایی و یوروآتلانتیکی» است. اگر بخواهیم صریح صحبت کنیم، منظور از این عبارت، پیوستن به اتحادیۀ اروپا و ناتو است. در سال ۲۰۱۹، پترو پاراشنکو، رئیسجمهور وقت اوکراین که در آستانۀ ترک سمت خود بود، زمینۀ تصویب و درج اصول مربوط به این موضوع را در قانون اساسی اوکراین از سوی مجلس عالی این کشور فراهم کرد.
علاوه بر این، این شرط راه وارد کردن کشورهای متعدد دیگر، به پیمان نظامی ناتو را به روی غرب میبندد. یعنی راه پیوستن جمهوریهای سابق اتحاد جماهیر شوروی، مانند ارمنستان، گرجستان و مولداوی (حتی اگر خود این کشور نیز تمایل چندانی به پیوستن نداشته باشند) و کشورهای سابق یوگسلاوی، از جمله، صربستان، کوزوو، بوسنی و هرزگوین، همچنین کشورهای اتریش، ایرلند، قبرس و مالت بعنوان اعضای بیطرف اتحادیۀ اروپا که هر از گاهی موضوع همکاری آنها با ناتو مطرح میشود، مسدود میکند.
دوم- خودداری از استقرار سامانههای تسلیحاتی تهدیدکنندۀ امنیت روسیه در نزدیکی مرزهای این کشور:
در درجۀ اول، منظور خودداری از استقرار سلاحهای هستهای در نزدیکی مرزهای روسیه است.
در این زمینه، علاوه بر کلاهکهای هستهای مستقر در پایگاههای نظامی آمریکا در اروپای غربی، میتوان به طرح «چتر هستهای» فرانسه نیز که پاریس به کشورهای اروپایی پیشنهاد میکند و بر اساس آن، جنگندههای رافال قادر به حمل سلاح هستهای در خاک این کشورها مستقر خواهند شد، اشاره کرد.
شماری از کشورهای همسایۀ روسیه، از جمله لهستان، نروژ و فنلاند آمادگی خود را برای اجرای این طرح اعلام کردهاند. کشورهای حوزۀ بالتیک حتی خواستار اجرای هرچه سریعتر این طرح هستند، هرچند چنین پیشنهادی به آنها ارائه نشده است.
سوم- بازگشت به ساختار و آرایش نیروهای ائتلاف ناتو در زمان امضای سند تأسیسی روابط میان روسیه و ناتو:
این جالبترین بند است. موضوع از این قرار است که سند مورد اشاره در سال ۱۹۹۷ امضا شد. در آن زمان، ساختار ناتو تقریباً همان وضعیتی را داشت که در سالهای پایانی حیات اتحاد جماهیر شوروی وجود داشت.
این ائتلاف در سال ۱۹۴۹ تنها با حضور ۱۲ عضو: ایالات متحده، کانادا و کشورهای اروپای غربی شامل بلژیک، بریتانیا، دانمارک، ایسلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، نروژ، پرتغال و فرانسه تأسیس شد.
در سال ۱۹۵۲، یونان و ترکیه به این ائتلاف پیوستند؛ در سال ۱۹۵۵، جمهوری فدرال آلمان (آلمان غربی) و در سال ۱۹۸۲ نیز اسپانیا به عضویت آن درآمدند.
بنابراین، در زمان انحلال اتحاد جماهیر شوروی، ناتو تنها ۱۶ عضو داشت.
البته در سال ۱۹۹۰، جمهوری فدرال آلمان، جمهوری دموکراتیک آلمان (آلمان شرقی) را به خاک خود منضم کرد. اما برای گسترش فعالیتهای ناتو در مناطق الحاقشده، محدودیتهای مهمی در نظر گرفته شد.
بر اساس پیمان اتحاد دو آلمان که به پیمان «دو بهعلاوه چهار» معروف است، استقرار نیروهای نظامی خارجی در سرزمینهای آلمان شرقی سابق ممنوع بود. همچنین قرار شد شمار نیروهای ارتش آلمان (بوندسوِر) از ۵۰۰ هزار نفر به ۳۷۰ هزار نفر کاهش یابد و این کشور متعهد شد که سلاحهای هستهای، شیمیایی و بیولوژیکی تولید نکند، در اختیار نداشته باشد و از آنها استفاده یا بهرهبرداری نکند.
تعهد دیگری نیز وجود داشت که آلمان امروزه تمایلی به یادآوری آن ندارد. بدین معنی که طرفین متعهد شده بودند، یکدیگر را دشمن تلقی نکنند.
مسکو تا امروز به این بند پایبند مانده است، اما برلین بهطور فعال اوکراین را تأمین مالی و تسلیحاتی میکند، که در واقع، نقض آشکار توافقنامۀ بینالمللی یادشده محسوب میشود.
به این ترتیب، در سال ۱۹۹۷، یعنی سالی که پیشنهاد میشود وضعیت ائتلاف به شرایط آن زمان بازگردانده شود، هنوز هیچیک از گسترشهای پس از مثله کردن اتحاد جماهیر شوروی صورت نگرفته بود و پیمان ناتو تنها ۱۶ عضو داشت. اما از آن زمان تاکنون، بلوک نظامی غرب دو برابر شده و تعداد اعضای آن به ۳۲ کشور رسیده است.
نخستین «موج» گسترش در سال ۱۹۹۹ اتفاق افتاد که طی آن مجارستان، لهستان و جمهوری چک به ناتو پیوستند و کشورهای سابق بلوک شرق را دربر گرفت.
دومین و بزرگترین موج در سال ۲۰۰۴ رخ داد. در این مرحله، هفت کشور از جمله آنها، استونی، لتونی، لیتوانی، جمهوریهای سابق اتحاد شوروی در منطقۀ بالتیک بهاضافۀ اسلواکی، اسلوونی، رومانی و بلغارستان به ناتو پیوستند.
پس از آن، ناتو به سوی بالکان گسترش یافت: آلبانی و کرواسی در سال ۲۰۰۹، مونتهنگرو در سال ۲۰۱۷ و مقدونیه شمالی در سال ۲۰۲۰ به این ائتلاف ملحق شدند.
آخرین موج گسترش ناتو در شبهجزیرۀ اسکاندیناوی و همزمان با مرحلۀ نظامی و درگیریهای شدید جنگ اوکراین صورت گرفت. فنلاند در سال ۲۰۲۳ و سوئد در سال ۲۰۲۴ به عضویت ناتو درآمدند.
بنابراین، پذیرش خواستههای روسیه باید موجب عقبنشینی این ائتلاف از نیمی از کشورهای عضو ناتو شود. هنوز مشخص نیست این عقبنشینی دقیقاً در چه قالبی انجام خواهد شد. اما دستکم فعالیتهای نظامی بلوک غرب در خاک این کشورها، همچنین حضور نیروهای نظامی خارجی، باید بهشدت محدود یا کاملاً متوقف شود. فعالیت پایگاههای نظامی ناتو نیز باید به همین ترتیب محدود یا متوقف گردد.
بعید به نظر میرسد که ناتو با اجرای تمام خواستههای روسیه موافقت کند. با این حال، هر آنچه که در نهایت مورد توافق قرار گیرد، باید بهروشنی در قالب یک سند بینالمللی دارای اعتبار حقوقی و الزامآور ثبت شود.
غرب پیشتر نیز یک بار زمانی که در سال ۱۹۹۰ وعده داد ناتو حتی «یک اینچ» هم به سمت شرق، فراتر از مرزهای جمهوری فدرال آلمان، گسترش نخواهد یافت، مسکو را فریب داده است. بنابراین، دیگر حتی ذرهای اعتماد به وعدههای غرب باقی نمانده است.
با این حال، متأسفانه هیچ تضمینی وجود ندارد که سیاستمداران غربی بار دیگر از حرف خود عقبنشینی نکنند و به تعهدات خود عمل کنند. مگر اینکه کاملاً درک کنند که روسیه از ابزارها و تواناییهای نظامی لازم برای وادار کردن کشورهای عضو ناتو به احترام به مواضع خود برخوردار است.
٢٨ آبان- عقرب ١۴٠۵










