ایران برتری یافته و خاورمیانه تغییر کرده است
نویسنده: دیمیتری ترنین ــ
چهار درس از جنگی که تهران در آن شکست نخورد
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در نهایت راهی برای خروج از وضعیتی که خود با آغاز یک جنگ بیپروا علیه ایران ایجاد کرده بود، پیدا کرده است. تهدید نابودی یک تمدن کامل، به او بهانهای برای عقبنشینی داد.
مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن، که از طریق میانجیها ــــ در درجهٔ اول پاکستان و در پس آن چین ــــ انجام شد، به یک آتشبس منجر شده است. ترامپ ممکن است ادعا کند که ایران تحت تأثیر تهدیدهای او عقبنشینی کرده، اما واقعیت متفاوت است.
آتشبس در شرایطی که تنگهٔ هرمز همچنان تحت کنترل ایران باقی مانده، نشان میدهد که تهران عقب ننشسته است. در واقع، این واشنگتن بوده که عقبنشینی کرده است.
برای صحبت از هرگونه «عصر طلایی» ناشی از این مذاکرات هنوز زود است. اما خطوط کلی نتیجهٔ این درگیری از هماکنون قابل مشاهده است.
۱. ایران ایستادگی کرد
برای دههها، ایران با تهدید تجاوز مشترک ایالات متحده و اسرائیل مواجه بود. این تهدید اکنون آزموده شده و نتوانسته تهران را درهم بشکند. نه واشنگتن و نه تلآویو قادر به تحمیل ارادهٔ خود از طریق زور نبودند.
نتیجه روشن است: ایران جایگاه خود را بهعنوان یک قدرت مهم منطقهای تثبیت کرده و در کنار اسرائیل به یکی از بازیگران تعیینکننده در خاورمیانه بدل شده است.
۲. کشورهای خلیج فارس افشا شدند
پادشاهیهای عربی خلیج فارس، هم آسیبپذیری خود و هم وابستگیشان را کشف کردند. در درگیری میان آمریکا/اسرائیل و ایران، آنها نتوانستند از منافع خود دفاع کنند. در همین حال، پایگاههای آمریکایی در خاک آنها، بهجای تضمین امنیت، به اهدافی برای پاسخ تلافیجویانه ایران بدل شدند.
نتیجهگیری: تضمینهای امنیتی آمریکا غیرقابل اتکا نشان داده شدهاند. این درس از دید متحدان واشنگتن پنهان نخواهد ماند.
۳. قدرت نظامی بار دیگر برتری خود را نشان داد
این درگیری حقیقتی گستردهتر دربارهٔ نظم بینالمللیِ در حال ظهور را برجسته کرده است: قدرت نظامی بر اهرمهای اقتصادی و مالی برتری دارد.
همانگونه که پوشکین نوشت:
همهچیز بر زمین از آنِ من است، گفت طلا.
همه چیز از آنِ من است، گفت آهنِ سرد.
همه را خواهم خرید، گفت طلا.
خواهم گرفت، گفت آهنِ سرد.
ایرانِ تحت تحریم، که با مشکلات اقتصادی مواجه است، توانست در عمل مقاومت کند و از نظر راهبردی یک ابرقدرت جهانی را شکست دهد. در همین حال، همسایگان جنوبی بسیار ثروتمندتر آن به چیزی چون تماشاگر ــــ یا حتی هدف ــــ تقلیل یافتهاند.
نتیجهگیری: در دنیای امروز، قدرتِ سخت تعیینکنندهٔ نتایج است.
۴. ایران در درون تغییر کرده است
ایران از این درگیری سالم بیرون آمده، اما دگرگون شده است. در طول جنگ، تغییری که مدتها تحلیلگران انتظار آن را داشتند، ظاهراً رخ داده است. قدرت واقعی از نهاد روحانیت به سوی دستگاه امنیتی منتقل شده است.
کشور دیگر عمدتاً توسط رهبری رسمی خود تعریف نمیشود، بلکه توسط سطوح عالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اداره می شود.
نتیجهگیری: ایران همچنان یک جمهوری اسلامی باقی خواهد ماند، اما جمهوریای که در آن سپاه نقش تعیینکننده را ایفا میکند. سیاست آن احتمالاً قاطع، منضبط و عملگرایانه خواهد بود.
جایگاه روسیه
مسکو این درگیری را با درجهای از انضباط راهبردی مدیریت کرده است. این کشور اصول خود را حفظ کرده، تجاوز را با نام واقعی آن خوانده، با ایران ابراز همبستگی کرده، و قطعنامهٔ شورای امنیت سازمان ملل دربارهٔ تنگهٔ هرمز را، که نامتوازن میدانست، وتو کرده است.
در عین حال، روابط کاری خود را با بازیگران کلیدی حفظ کرده است: توضیح موضع خود به شرکای خلیج فارس، اجتناب از تقابل مستقیم با ترامپ، و خودداری از آسیب زدن به روابط با اسرائیل.
پیامدهای گستردهتر این درگیری ــــ افزایش موقت قیمت نفت، فشار بر روابط فراآتلانتیکی، و انحراف بیشتر توجه آمریکا از اوکراین ــــ عمدتاً مستقل از مشارکت مستقیم روسیه رخ دادهاند.
چشمانداز آینده
این جنگ فرصتهایی جدید برای مسکو ایجاد کرده است. ایران، که آزمونی سخت را پشت سر گذاشته، جایگاه منطقهای و بینالمللی خود را تقویت کرده است. این امر شرایط را برای همکاری نزدیکتر میان روسیه و تهران فراهم میکند.
بهطور کلیتر، خطوط کلیِ یک معماری امنیتی جدید اوراسیایی در حال شکلگیری است. روسیه، چین و ایران ــــ در کنار کشورهایی مانند بلاروس و کرهٔ شمالی ــــ هسته این نظام در حال ظهور را تشکیل میدهند.
در جنوب، ایران عملاً پیشروی ژئوپلیتیکی آمریکا را متوقف کرده است. در غرب، روسیه بهدنبال انجام همین کار در اوکراین است. در شرق، چین به گسترش توان نظامی خود ادامه میدهد و همزمان دستورکار دیپلماتیک خود را پیش میبرد.
از طریق چنین تحولاتی ــــ نه صرفاً اعلامیهها، بلکه تغییرات در توازن قدرت و همراستاییها ــــ جهان چندقطبی در حال شکلگیری است.
ــــــــــــــــــــ
* دیمیتری ترنین، استاد پژوهشی در مدرسه عالی اقتصاد و پژوهشگر ارشد در «مؤسسهٔ اقتصاد جهانی و روابط بینالملل» است. او همچنین عضو «شورای امور بینالملل روسیه» (RIAC) است.
منبع: راشا تودی، ۸ آوریل ۲۰۲۶
https://english.10mehr.com/iran-has-prevailed-and-the-middle-east-has-changed-four-lessons-from-a-war-tehran-didnt-lose/
