فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (3)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...انسان تنها موجودی نیست که…

هرات؛ جغرافیایی که تاریخ را به راهبرد پیوند می‌دهد

وحیدالله نورزی بنیان‌گذار NIDA | افسر ارشد سابق ANP/ANCOP | استراتژیست…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری ځانګړتیاوې، داخلي جوړښت او د فعالیت څرنګوالی سریزه انسانان په…

«
»

له ټاکنو وړاندې د سولې په اړه، زلمی خليلزاد ولې محتاطانه خوشبينه دی؟

په داسې حال کې چې د راتلونکو ولسمشريزو ټاکنو ته پوره پنځه مياشتې پاتې دي؛ د افغانستان لپاره د امریکا د بهرنيو چارو وزارت ځانګړی استازی زلمی خليلزاد هيله ښودلې چې له دغو ټاکنو وړاندې به له وسله والو طالبانو سره د سولې خبرې بريالۍ او په افغانستان کې به سرتاسري سوله راشي. خلیلزاد د امریکا په سفارت کې یوې خبري غونډې پر مهال ويلي طالبان او د افغانستان حکومت به د راتلونکي لمریز کال د حمل د ۳۱مې نېټې د ولسمشرۍ تر ټاکنو وړاندې پر سولې موافقې ته ورسېږي. خلیلزاد د خبرو نتیجې ته محتاطانه خوشبینه دی او وايې، د سولې په لاره کې ستونزې شته او نه غواړي چې په غیر حقیقي ډول د خلکو توقع لوړه کړي.

خو پوښتنه دا ده چې خليلزاد ولې محتاطانه خوشبينه دی، او دا چې د سولې په لاره کې يې د خنډونو او ستونزو يادونه کړې هدف يې څه يا څوک دي؟

څو دليلونه شته چې له امله يې زلمی خليلزاد تر ټاکنو وړاندې سولې په اړه محتاطانه خوشبيني دی او په پوره ډاډ د سولې وړاندوينه نه شي کولی

لومړی؛ د ټاکنو له ځنډولو سره د افغان حکومت مخالفت:

دا چې څو ورځې وړاندې لويديځو رسنيو د زلمي خليلزاد له ادرسه د افغان ټاکنو د ځنډولو د غوښتنې خبره مطرح کړه نو د ولسمشر غني په ګډون ورسره يو شمېر سياسي ګوندونو هم مخالفت وښود. غني ځکه له وخت وړاندې د ټاکنو مخالف دی چې غواړي د اوسنۍ واکمنۍ پر مهال يې سوله وشي. په اوسنۍ واکمنۍ کې ځکه د سولې غوښتنونکی دی چې له يوې خوا به يې د راتلونکو ولسمشريزو ټاکنو لپاره د ځان په ګټه کمپاين کړی وي او له بلې خوا به له ولس سره خپله هغه ژمنه پوره کړي چې ويلي و که سوله يې د سر په قيمت وي؛ دی يې راوستلو ته ژمن دی. همدا دليل دی چې زلمی خليلزاد په پوره ډاډ سره د سولې وړاندوينه نه شي کولی او دا ځکه چې ممکن طالبان هم په سياست کې د ګډون په خاطر ټاکنې وځنډوي خو حکومت به يې مخالفت وکړي.

دويم؛ له سولې سره د ځينو جهادي ډلو او ګوندونو مخفي مخالفت:

دويم دليل چې زلمی خليلزاد يې د افغان سولې په اړه د خپلو هڅو محتاطانه خوشبينۍ ته اړ کړی؛ په کور دننه د يو شمېر هغه ګوندونو مخالفت دی چې اوس مهال په حکومت کې نيم په نيمه شريکان دي. دغه د اوسني حکومت شريکان سياسي ګوندونه او جهادي ډلې که څه هم ډیری يې ظاهراً په خوله څه نه وايې خو د پردې تر شاه صحنې ته د طالبانو په راتګ سره خپل ځانونه د صحنې شاته او خپله اوسنۍ حکومتي ونډه په خطر کې ويني. زلمي خليلزاد چې د دوی په نيت پوه شو نو دوی ته د قناعت ورکولو لپاره يې ورسره ليده کاته شروع کړل. په وروستيو کې خليلزاد د عطامحمد نور په ګډون له اسمعيل خان او حکمتیار سره هم ليدلي دي.

درېيم؛ په طالبانو کې د نوې چينلونو د ايجاد وېره:  

دا چې زلمی خليلزاد د افغان سولې د نتيجو په اړه محتاطانه خوشبينه دی؛ درېيم دليل يې دا دی چې د طالبانو په منځ کې د نويو چينلونو د ایجادولو هڅې روانې دي. دغه نوي چينلونه رامنځته کېدل د روسيې، ايران ، چین او پاکستان لخوا ترسره کيږي. دغه څلور واړه هيوادونه د امریکا د ستراتيژيو کلک مخالفين دي او نه غواړي چې امريکا دې د افغانستان له پیل کړي جنګ څخه په اسانۍ بريالۍ ووځي.

د طالبانو په منځ کې د نويو چينلونو د ايجاد هڅې وروسته له هغې شروع شوې چې کله وسله والو طالبانو تایيد کړه چې له امريکایانو سره يې په قطر کې ليدلي، چای او کولچې يې خوړلي او ليده کاته يې په دوستانه فضا کې ترسره شول. هغه مهال لا د امريکا حکومت زلمی خليلزاد د افغان سولې په اړه ځانګړی استازی نه ټاکلی او له طالبانو سره په لومړي ځل ليده کاته د اليس ويلز په مشرۍ ترسره شول. کله چې اليس ويلز له طالبانو سره خبرې وکړې او طالبانو هم خوشبيني وښوده نو مسکو پوه شو چې طالبانو له امريکایانو سره توافق ته نيږدې شوي دي، هماغه و چې د مسکو کنفرانس يې داير او په کې يې طالبانو ته هم بلنه ورکړه.

طالبانو له دغه کنفرانسه پوره ګټه واخيستله، له يو طرفه يې ټولې نړۍ ته خپل غږ وروسولو او خبرې يې د نړۍ د رسنيو د سر ټکي شول او له بلې خوا يې له روسانو سره پټ کاته وکړل او له امريکا سره د خبرو د نه بريالي کېدو په صورت کې د جنګ د بيا تمويل په اړه د روسانو ډاډ ترلاسه کړ. اوس زلمی خليلزاد هم همدغې خبرې اندېښمن کړی چې ګويا روسيه او ملګري هيوادونه يې په طالبانو کې د نويو چينلونو د ايجادولو په هڅه کې ده.

لیکنه: خوشحال آصفي