عدالت در اسلام !
شیخ الاسلام امام ابن تیمیه می گوید . ان الله یقیم الدوله العادله وان کانت کافره ولا یقیم الظالمه وان کانت مسلمه.
یعنی حکومت کافر عادل ادامه پیدا می کند ولی حکومت مسلمان ظالم بقا ندارد.
مقدمه .
الف . مفهوم عدالت :
عدالت واژه عربی است ضد ستم ،جور وبیداد به معنی ، استقامت دادگری ، داوری به حق میانه روی وتوان در کار هابدون تمایل به سمت زیاده روی وکوتاهی ، امر متوسط میان افراط وتفریط را گویند .
تعبیر دیگری که قرآن کریم از مفهوم عدالت دارد واژه قسط است گرچند از لحاظ لغوی تفاوتی میان عدالت وقسط وجود دارد ولی در مفهوم عام که عبارت از رعایت اعتدال در همه چیز وهمه کار وهر چیز را به جای خویش قرار دادن است با هم مساوی اند.
عدل وعدالت در اصطلاح فقهی اجتناب کردن از گناهان کبیره واصرار نکردن بر گناهان صغیره وانصراف از کار های پست وخلاف مروت .
متن !
جایگاه عدالت در قرآن کریم @!
۱_ عدل محور نظام هستی .
عدل همان قانونی است که تمام نظام هستی بر محور آن میگردد ، آسمان ها وزمین وهمه ء موجودات بر عدالت بر پاهستند الله سبحان چنین می فرماید وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْمِيزانَ (۷) أَلاَّ تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ (۸) وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ (۹)
خداوند ج آسمان را برافراشت ، قوانین وضوابطی را گذاشت تا اینکه شماهم از حد قوانین تجاوز نکنید ، در وزن دادگر انه رفتار کنید واز ترازو مکاهید.
در این آیات مبارک اشاره است به اینکه ، اساس جهان برضوابط وقوانین حساب شده بسیار دقیقی که همان عدالت است استوار بوده جامعه ء انسانی که گوشه ء کوچکی از این عالم پهناور است نیز نمی تواند از این قانون عالم شمول ، برکنار باشد وبدون عدل به حیات سالم خود ادامه دهد .
عدل به معنی واقعی کلمه آنست که هر چیزی در جای خود باشد بنابر این هرگونه انحراف ، افراد تفریط ، تجاوز از حد تجاوز به حقوق دیگران بر خلاف اصل عدالت است .
یک انسان سالم کسی است که دستگاه های بدن او هر یک کاری خودش را بدون کم وزیاد انجام دهد آثار اختلال در تمام بدن نمایان میشود وبیماری حتمی است .
کل جامعهء انسانی نیز همانند بدن یک انسان است که بدون رعایت اصل عدالت بیمار خواهد بود شیخ الاسلام امام ابن تیمیه می گوید . ان الله یقیم الدوله العادله وان کانت کافره ولا یقیم الظالمه وان کانت مسلمه .
یعنی حکومت کافر عادل ادامه پیدا می کند ولی حکومت مسلمان ظالم بقا ندارد .
۲_ اقامه ء عدالت یکی از اهداف بعثت پیامبران :
خداوند متعال مراعات عدالت را در میان مردم ودر همه ء ابعاد زندگی واجب گردانیده وآنرا یکی از هداف اساسی بعثت پیامبران وفروفرستادن احکام وتعالیم الهی معرفی می نمایند .
لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ.
ترجمه، ماپیامبران خود را همرای با دلایل ومعجزات روشن به میان مردم روانه کردیم وبه آنان کتابها وموازین شناسائی حق وعدالت نازل فرمودیم تامردم دادگرانه رفتار کنند .
این آیه با صراحت اعلام می دارد که یکی از اهداف مهم بعثت پیامبران اقامه ء عدل در میان مردم است وبه سه چیز به عنوان مقدمه ء اقامه ء عدل اشاره میکند .
بینات . به معنی دلایل روشن است وشامل معجزات ودلایل عقلی حقانیت دعوت انبیا واخبار انبیای پیشین می شود .
کتاب اشاره به کتب آسمانی است وشامل بیان معارف وعقاید واحکام واخلاق است .
میزان . به معنی قوانینی است که معیار سنجش نیکیها از بدیها، وارزشها از ضد ارزشها وحق از باطل است .
تجهیزات انبیا الهی بااین سه نیرو به آنها امکان می دهد که بتوانند انسانها را برای اقامه ء عدل بسیج کنند.
۳_ عدالت شرط اساسی شهادت .
عدالت شرط اساسی پذیرش شهادت شاهد است ، زیرا شهادت فرد غیر عادل مردود وغیر قابل پذیرش است این شرط بخاطر اینست که تمایل قلبی به یکی از دو طرف مانع شهادت به حق نگردد . و این عدالت را شرط شهادت قرار داده می شود
وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ) سوره بقره آیه ۲۸۲
دومرد عادل از خودتان ( مسلمان ) را شاهد بگیرید .
ودر مورد حفظ حقوق واموال مردم میفرماید .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ
سوره مایده آیه ۱۰۶ .
ای مسلمانان . هنگامیگه مرگ یکی از شما فرا رسید در موقع وصیت دونفر عادل از میان خود تان را گوه گیرید .
منظور از عدالت در شهادت اینست صرفنظر از هر اعتبار وامتیازی از قبیل . رنگ ، نژاد ، ثروت ، مقام نسب ….و دربین مردم دادگرانه تنها بخاطر خداوند ج بدون اندک ترین میل وانحراف ، شهادت انجام یابد .
۴ _ داوری دادگرانه اساس حکومت وقضاوت در اسلام :.
قرآن کریم عدالت ودادگری را یکی از قوانین مهم اسلامی وزیر بنای جامعه سالم انسانی وپایهء اساسی دولت در اسلام اعم از قضایی واجرائی قرار داده است .
[سوره نساء (۴): آيه ۵۸]
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلی أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ.
خداوند به شما دستور میدهد که امانت هارا به اهل آن بسپارید وهرگاه در بین مردم داوری کردید دادگرانه داوری نمایید .
این داوری دادگرانه که نص قرآنی به صورت مطلق بیان فرموده است ، داوری دادگرانه ای است که در میان جملگی مردمان انجام پذیر ، وهمگان را فراگیرد ، تنها دادگری مسلمانان در حق همدیگرنیست بلکه دادگری حق هرانسانی است که واژه ء الناس براو اطلاق میگردد ، واین واژه همه ء انسانهارا دربر میگیرد ، مئومنان وکافران ، دوستان ودشمنان ، سیاهان وسفیدان عربها وغیر عربها….
سوره مائده (۵): آیات ۸-۹]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّـهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلی أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوی وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
ای مومنان دادگرانه بخاطر گواهی دهید ودشمنی قومی شمارا برآن ندارد که دادگری نکنید ، دادگری کنید که کوتاه ترین راه به پرهیزگاری است واز خدا بترسید که خدا از اعمال شما با خبر است .
آیه فوق اقامه وگسترش عدل ودادگری را حتی در برابر دشمنان کینه توز اسلام لازم میگرداند
تبصره اندک .
دین مبین اسلام دین عدالت است در اسلام تعصب جای ندارد
هرگاه در نظام اسلامی تعصب قومی ، زبانی ، رونق پیدا کند زیر سوال می رود .
با احترام
جمشید کوهستانی
نظامی سابق جمهوریت
فرستنده!
محمدعثمان نجيب
