۶. د سیاسي سیستم اړیکې له اقتصادي، ټولنیز او کلتوري…

نور محمد غفوری (اوومه برخه)  سیاسي سیستم (یا سیاسي نظام) د ټولنې…

انعکاس هستی در هستی

رسول پویان هست وخواهدبودوژرفای شدن عریان کنید دانـش و انـدیـشـه و تحـقـیـق…

افغانستان؛ جایی که خطاهای راهبردی از مرزها عبور می‌کنند

ناهم‌زمانی تصمیم‌های سیاسی، رقابت قدرت‌ها و پیامدهای امنیتی در نظم…

فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

«
»

گوهرشاد بیگم سیاستمدارِموفق دوره تیموریان

ملکه گوهرشادبیگم درسال ۷۷۸، درهرات زاده شد.او,ازاشراف زنان خراسان بزرگ وازنامداران و سیاستمداران دوره تیموریان بود.                                                                                      . گوهرشاد دخترغیاث‌الدین تَرخان وهمسرسلطان شاهرخ تیموری بود.شاهرخ پس از پدرش امیرتیمور،به مدت ۴۳ سال برمناطق وسیعی ازایران وافغانستان حکمرانی کرد وبه وسیله اودرسال ۱۴۰۴،پایتخت تیموریان ازسمرقند به هرات منتقل شد.    

مادرِگوهرشاد بیگم «بانوخان‌ زاده بیگم» بود.او درماه رجب سال ۸۱۴،درمشهد درگذشت ودرجوار آرامگاه امام رضا مدفون گردید.

بانو گوهرشاد بیگم درسال ۷۹۵ ،به عقد نکاح شاهرخ میرزا فرزند امیر تیمور گورکانی درآمد. ثمره این ازدواج سه پسر و دو دختربود.

گوهرشاد همراه با برادرش امیرقره یوسف (۷۹۰ – ۸۰۲ )، دردربارتیموریان درهرات وزیربود. او نقش مهمی درتاریخ اوایل دوره تیموری ایفا کرد.                                                                       .
درتحت حمایت او،زبان پارسی وفرهنگ عالی آن به عنصراصلی دردربارتیموریان ارتقا یافت.
کوهرشاد بیگم وهمسرش سلطان شاهرخ تیموری، نوعی رنسانس شرقی “تجدد درادبیات ویااحیاي ادبیات “راازمسیر حمایت بی‌دریغ خودازهنروجذب هنرمندان، معماران، فیلسوفان وشاعران به دربارخود به‌ وجود آوردند. 

عبدالرحمن جامی یکی ازمشهورترین هنرمندانی بود که تحت حمایت ایشان قرارگرفت. 

گوهرشاد به تاریخ وادبیات دلچسپی فراوان داشت، مهری هروی، شاعره نامدارسدۀ نهم، مصاحب وندیمه او بود.                                                         

بسیاری ازنمونه‌های بدیع معماری دوره تیموری درهرات هنوزهم باقی است وتاامروز،آثار معماری،مینیاتوری٬ کتب خطی،آثارخوش نویسی ودیگرهنرهای صناعی به‌جا مانده ازآن دوران، ازممتازترین آثارهنری درجهان محسوب می شوند.                                                                               .                                                                                                ازآثاروبناهای خیریه ‌یی که به وسیله گوهرشاد خاتون بناشد، مسجد ومدرسه گوهرشاد وخانقاه آن درشهرهرات افغانستان ومسجد گوهرشاد مشهد درایران بیش ازهمه اهمیت دارند. درهردوشهربه نام گوهرشاد«مسجد گوهرشاد» موسوم ومشهورمی‌باشند.این مسجدازشاهکارهای هنرمعماری وکاشی کاری سده ی نهم هجری به شمارمی‌روند.                                                                               

ملکه گوهرشاد آثار ارزنده‌ یی درحرم امام رضا وپیرامون آن پدید آورد،ازجمله دو رواق دارالحفاظ و«دارالسیاده» را بناکرد.

گوهرشاد کتابخانه ای عمومی دارد که با بیش از 43 زبان رایج دنیا پر شده که حدود 32 هزارنسخه ازکتاب های این کتابخانه خطی هزارنسخه عکس و بقیه چاپی استند.                                                                                                                                             این ملکه دانشمند وهنر پرور در زمینه حکومت داری شوهر خود را یاری می نمود، در حصه رشد و
شگوفایی هنرو فرهنگ خدمات زیادی نموده است و در طول عمر پر بار خویش صد ها بنای عام المنفعه درسرتاسر خراسان کبیر احداث نموده بود.                                                                        

درسال ۸۵۰ قمری شاهرخ میرزا با وجود بیماری، به تشویق گوهرشاد برای سرکوبی نوه ‌اش سطان محمد پسربایسنقر به اصفهان لشکرکشی کردودرهمانجا درگذشت.                                                  

.شاهرخ،جمعی ازسادات بزرگان وعلمای آن شهر رابه اتهام همکاری باسلطان محمد دستگیروتبعید نمود.  پس ازمرگ شاهرخ، گوهرشاد با کشمکش‌ها ونزاع‌های زیاد مواجه شد.نواسه مورد علاقه خود را به تاج وتخت نشاند وبرای ده سال فرمانروای امپراتوری بزرگی بود که ازدجله تا مرزهای چین امتداد داشت.   روزی گوهرشاد همراه با شماری زیادی ازخدمه هایش برای بازرسی مسجد ومدرسه مذهبی گوهرشاد درهرات رفته بود.                                                                                                                 

پس ازآن طلاب های را که همه ی شان مرد بودند،مرخص کرد. جوانی پیش آمد ومتذکرشد که درحجره خود آسایش ندارد وبه وسیله یکی ازمسوولان گمراه شده‌ است. 

گوهرشاد وقتی به صحت گفته او پی برد،دستور داد تمامی دوصد ندیمه به عقد طلاب درآیند طلاب در تعلیم وتربیه خودکوشاباشند وتا پایان تحصیل صرف هفته یک باراجازه دارند تابانوان خود رادیدارنمایند. 

سرانجام درسال ۸۶۱ ،سلطان ابوسعید گورکانی فرزند میرانشاه فرزند امیر تیمور،هرات را تصرف کرد. باوجودی که به عدل وخصایل پسندیده معروف بود.

ولی از نفوذ ملکه گوهرشاد دربین مردم که ازعزت واحترام خاصی برخورداربود.به هراس افتاد که مبادا ملکه گوهر شادعلیه او،روزی توطئه کند.

بنابراین به روزنهم ماه رمضان سال ۸۶۱ فرمان، قتل گوهرشاد بیگم را نوشت. ملکه گوهرشاد درحالی که 81 سال داشت. اورا درباغ سفید که سرای  نشیمن ملکه بود کشتند وپیکرش را درمدرسه خودش برده درگنبدی دفن کردند.                                                                            .                                                                           آرامگاه گوهرشاد بیگم درجوارمناره های مصلی هرات موقعیت دارد. این بنای تاریخی ازقدامت چندین

سد ساله برخورداراست.گنبد آرامگاه را،شهروندان هرات گنبد آبی می نامند.اندرون گنبد شش عدد سنگ صندوقی سیاه قراردارد.گوهرشاد بیگم این گنبد را جهت دفن خود و فرزندانش درشمال غرب مدرسه مصلی ساخته بود.

شیرین نظیری
منبع: استفاده ازسایت های انترنت