از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل

نویسنده: مهرالدین مشید آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک…

جبار صابر

استاد "جبار صابر" (به کُردی: جەبار سابیر) شاعر معاصر کُردزبان…

بیاد دنیای امن و آزاد

رسول پویان نفت و گاز اول فروغ منزل و کاشانه شد بعد…

اهمیت ژئوپولتیک و ژیواکونومیک دهلیز واخان؛

پاکستان در اندیشه کنترول کامل این دهلیزحیاتی: کریدور واخان (Wakhan Corridor)،…

ډرونونه، سیم‌کارتونه او ټکنالوژیک جنګ

ليکنه: حميدالله بسيا په اوسنۍ نړۍ کې د جګړو بڼه تر…

طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی

نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی…

مپیندارید یاران!

امین الله مفکرامینی  2026-02-06! مپنــــدارید یـاران که من دیوانــــــه ام زخودغافل وبــا خلق…

دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و…

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون…

توافقنامه همکاری نظامی روسیه و افغانستان

ضرورت دوجانبه و برمبنای منافع طرفین : منافع روسیه ؛ افغانستان با…

بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا…

چگونگی آبیاری  زمین های زراعتی

نوشته کریم پوپل مورخ ۲۲ می ۲۰۲۶ آبیاری عملیه رساندن مقادیر کنترل…

پیاوړی لیکوال، تکړه شاعر

له ښاغلي ډاکټر طارق رشاد سره چې د علم، ادب…

آیینۀ تاریخ

رسول پویان چه خـوش گفت توسیدیـد فیلسوف که بُد جنگ اسپارت وآتن…

زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا…

نویسنده: مهرالدین مشید در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به…

دستاوردهای خلاق چخوف، نویسنده برجسته رئالیست روسی 

برگردان. رحیم کاکایی پیشگفتار مترجم : رئالیسم بی‌رحمانه‌ی یک راوی غمگین  نویسنده ای…

لحاف مهربان کودکی

ساجده میلاد من به گذشته می اندیشم  من شب ها  در آغوش سبز…

نقش زنان مسلمان در جامعه اسلامی !

مقدمه . بی گمان یکی از مهم ترین مباحث در تبیین…

بدخشان؛ گره کور و پاشنه آشیل حاکمیت طالبان

نویسنده: مهرالدین مشید بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه…

شیرۀ جان

رسول پویان شیرۀ جان ازدو چشم خون چکانم می چکد لـؤلــؤی لالا…

            و حدت خواهی 

در عاشقی ،  عشق   نمایی   نمیکنم گنج  ی  محبتیم…

«
»

مشکل در کجاست     

داکتر سخی اشرف زی سیدکاغذ

قلم بدستان ونویسندگان ما که در مورد کارنامه های  یک  شخصیت سیاسی ویا یک زعیم ملی مینویسد ویا یک وقایع سیاسی را تحلیل میکنند بائیست سعی بلیغ به خرچ دهند که در باره شخصیت سیاسی نخست تحقیقات جامع  نموده وموخذ ومنابع تاریخی را ازداخل وخارج کشورجمع آوری نماید ,  اسناد تاریخی  ونوشته ها  وماخذ نظر به شرایط زمان یا به طرفداری ویا برضد عمل کرد های  سیاسی واجتماعی  شخصیت های سیاسی نوشته شده واین وظیفه  اهل قلم واندیشه است که با بصیرت , بینش وتجربه عقلانی  که دارد کارنامه های شخصیت سیاسی وملی را از جوانب مختلف با اصالت , صداقت و بدون تعصب  وعاری از جانب داری جهات مثبت  ومنفی آنرا که درتاریخ بجا گذاشته است بطورمحتاطانه بررسی وآنراجهت معلومات وقضاوت بدسترس خوانندگان بگذارند.

طوری که دانشمند ونویسند ه توانای کشور آقای داکتر محمد اکرم عثمان می نویسد که :” نقدسالم , منطقی ومودبانه ذکاه وهوش روشنفکران ما را تقویت میکندوبه آنها درست اندیشیدن را میآموزد”.

باتعجب نویسندگان ما برای دفاع از پندار واهداف سیاسی که دارند صرف یک جمله ویا پاراگراف را از یک موخذ بر گرفته برای بلند بردن ارزش پژوهشی در نوشته خویش میگنجانندومتباقی متن کتا ب ویا موخذ را که روی چه موضوع بحث میکند وهدف از این کتاب چه بوده بکلی اغماز میشود.

در مورد کار نامه های  امیر عبدالرحمن خان از کتاب خود امیر بنام  “تاج التواریخ ”  یک سلسله جملات  وکارنامه های امیر  که مطابق به زوق و تمنیات نویسنده های ما بوده در نوشته شان  گنجانیده شده که به اصطلاح قهرمانی  , پیشینه کاری  وخدمات  اجتماعی وسیاسی امیر عبدالرحمن خان را که به پایه ارتباط مردمی به” زعم خودشان” استوار است  بیان نموده اند . اگر واقعا همه اسناد تاریخی وپژوهشی مورخین داخل کشور واسناد تاریخی که در ماخذ معتبر بیرون مرزی به نشر رسیده  از جانب نویسنده های ما اغماز میشود وصرف به ادعای کتاب خود امیر بسنده میشوند و یا اگر حرف امیر عبدالرحمن خان نزد شان  یک ارزش بی بدیل تاریخی را دارد پس خوب است که ایشان اینرا هم بپذیرند که  یک تعداد دیگرمورخین , نقادان و نویسندگان از زوایای تاریک تاریخی و پیش آمد های منفی امیر را که حاکی از نا رسائی , کج اندیشی , پشخارگری  , مطلق باروری  واستبداد است  به استناد  از همان کتاب تاج التواریخ که شما برگرفته اید  نشر نموده اند . احساسات قومی وقبیلوی ما را بجائی نمی رساند اگر نویسنده ویا پژوهشگر  ومورخ هر چه که نا مش را میگذارید  از حقایق تاریخی چشم پوشی میکند ومیخواهد که حقایق تاریخ را وارونه به نمایش بگذارد درحقیقت به دانش  وبینش وبصیرت خویش لطمه وارد ساخته ودر اجتماع ما به سکتاریسم قومی , محلی , زبانی ومذهبی  مشهورمیشوند  .

به زعم این پژوهشگران واقعا ” تاج التواریخ ”  تاج تاریخ  “افغانستان” است وهیچ  یک  کتاب ویا سند تاریخی دیگر بالاتر از این کتاب  نیست وهیچ کتابی ” نمی تواند سیمای حقیقی وروح تاریخ سیاسی افغانستان قبیلوی را بیان کند. دراین کتاب امیر عبدالرحمن خان با همه کارنامه های سیاسی و ادعای درست ونادرست اش , حقیقی ترین چهره یک زمام دار مطلق العنان جامعه قبیلوی رابا فرهنگ سنت های  قبیلوی آن بیان میکند”(قلمرو استبداد, نوشته دی فولادی  1).” این را هم بائیست در نظر داشت که فرهنگ جوامع  افغانستان, در مجموع , فرهنگ قبیلوی است . این فرهنگ قبیلوی تنها منحصر به جامعه پشتون نیست  ، جوامع ازبک , تاجک وهزاره نیز با فرهنگ قبیلوی خود وارد عرصه سیاسی شده اند ولی آنچه که باعث میشود  تا بیشتر از جوامع دیگر , فرهنگ قبیلوی جامعه پشتون مورد بررسی قرار گیرد”. برای آنکه پشتون ها  خودرا به کارنامه های  گذشته  شاهان , امیران  وسرداران که روابط نظام سیاسی  و نظام اجتماعی  را تبارز میدهند محسوب میدارند واین پدیده به معیار های فرهنگی وبینش سنتی قبیلوی جامعه پشتون استوار است  وپاسداران نظام سیاسی واجتماعی که روی معیارهای سنتی بنا یافته دیگر معیاری را برای حاکمیت سیاسی پذیرفته نمی توانند.

وطندارانی  که علاقه به کارنامه های واقعی امیر عبدالرحمن خان داشته باشند ضرور نیست که زحمت را برخود روا شده  به ماخذ مختلف اقبیل کتب ,اسنادتاریخی  ونوشته های معتبر تحقیقی بیرون مرزی مراجعه کنند بهتر است که با طرح یک سوال اده راجع  به کارنامه های سیاسی  امیر به صفحه جهانی گوگل مراجعه کنند. وصفحه جهانی گوگل معلومات دقیق تحقیقی که از منابع معتبر بین المللی تهیه شده   بدسترس مراجعین قرار میدهد. والسلام