دموکراسي؛ د افغانستان د راتلونکي لپاره یوه اړتیا
نور محمد غفوري
دا لیکنه مې د ۲۰۱۶م کال د جون په ۲۱مه، د هغه وخت له سیاسي او ټولنیزو شرایطو سره سمه لیکلې او (دموکراسي اړینه ده) تر سرلیک لاندې خپره کړې وه. نن، لس کاله وروسته، که څه هم حالات په ډېرو برخو کې بدل شوي، خو د دې لیکنې اساسي مفاهیم او پوښتنې لا هم خپل اهمیت لري. له درنو لوستونکو او ځوانو سیاسي فعالینو څخه هیله لرم چې دا او زما نورې تیوریکي او عملي لارښوونکې لیکنې په دقت ولولي، ورباندې فکر وکړي او خپل علمي او رغنده نظرونه شریک کړي.
دا لیکنه د دموکراسۍ د ماهیت، ارزښت او اړتیا په اړه ده. دموکراسي هغه نظام او فرهنګ دی چې د حکومتونو په جوړولو او د ټولنې په اداره کې د خلکو ونډه اساسي او نه بدلېدونکی اصل ګڼي. دموکراسي یوازې ټاکنې، شعارونه او سیاسي ادعاوې نه دي؛ بلکې د فکر آزادي، د قانون حاکمیت، حساب ورکونه، د خلکو مشارکت، د بشري حقونو درناوی او د نظرونو زغم د هغې بنسټیز عناصر دي.
زموږ په ټولنه او ډېرو سیاسي او ټولنیزو سازمانونو کې لا هم د دموکراسۍ اصلي مفهوم په بشپړه توګه نه دی درک شوی. ډېر ځله د جمهوریت په چوکاټ کې د دموکراسۍ تر نامه لاندې داسې کړنې ترسره شوې چې له دموکراتیکو ارزښتونو سره په ټکر کې وي. د همدې ناسمو کړنو له امله د دموکراسۍ نوم او اعتبار زیانمن شوی او د خلکو باور پرې کمزوری شوی دی.
د هېواد د سیاسي ستونزو یو مهم لامل د غیر دموکراتیکو ذهنیتونو او جوړښتونو دوام دی؛ خو ستونزه یوازې دلته نه ده. هغه کسان او سازمانونه چې ځانونه د دموکراسۍ پلویان بولي، هم ډېر ځله په خپلو داخلي فعالیتونو کې د شفافیت، حساب ورکونې، مشارکت او داخلي دموکراسۍ اصول نه عملي کوي. په ډېرو سیاسي ګوندونو او سازمانونو کې د پرېکړو واک د محدودو اشخاصو او کوچنیو ډلو په لاس کې راټول شوی وي، د غړو نظرونو ته کافي اهمیت نه ورکول کېږي او د رهبرۍ دودونه له دموکراتیکو معیارونو سره واټن لري.
همدارنګه د اتحادونو، ائتلافونو او ګډو سیاسي نوښتونو پر مهال ډېر ځله د غړو او پلویانو اراده له پامه غورځول کېږي او مهمې پرېکړې د تړلو دروازو تر شا ترسره کېږي. د افغانستان او نړۍ تجربو ثابته کړې ده چې دا ډول معاملې نه شي کولای پراخ ولسي او سازماني ملاتړ رامنځته کړي. دوامدار باور هغه وخت رامنځته کېږي چې د سیاسي همغږۍ او یووالي ټول بهیرونه روښانه، حساب ورکوونکي او د خلکو پر وړاندې ترسره شي.
نوي شرایط نوې لارې چارې غواړي. د شلمې پېړۍ د مسلطو شرایطو د سیاسي مبارزو دودیزې طریقې نه شي کولای د یوویشتمې پېړۍ د ټولنو پیچلو ننګونو ته بشپړ ځواب ووایي. د تېرو لسیزو تجربو موږ ته وښوده چې پوهه، نوښت، ټکنالوژي، سازماني انعطاف، مدني مشارکت او د خلکو باور د هر بریالي سیاسي حرکت اساسي شرطونه دي.
نن تر بل هر وخت زیاته اړتیا ده چې په ځوان نسل کې د آزاد، انتقادي او مسؤل تفکر روحیه پیاوړې شي. موږ باید داسې دموکراتان وروزو چې د خپلواک فکر خاوندان وي، د ټولنې د ستونزو د حل لپاره نوښت ولري او د هېواد د راتلونکي په جوړولو کې فعاله ونډه واخلي. دموکراسي هغه وخت ژوندي پاتې کېږي چې خلک یوازې د سیاست نندارچیان نه، بلکې د بدلون فعاله برخه وال وي.
دموکرات ځواکونه باید خپل حضور د ټولنې په ټولو برخو کې پیاوړی کړي؛ په رسنیو، مدني بنسټونو، مسلکي اتحادیو، علمي او فرهنګي مرکزونو، ټولنیزو شبکو او د خلکو په ورځني ژوند کې. د بدلون اغېزمنه مبارزه یوازې د غونډو، اعلامیو او سیاسي بحثونو له لارې نه بریالۍ کېږي، بلکې هغه مهال اغېزمنه وي چې د خلکو له واقعي اړتیاوو، ستونزو او هیلو سره تړاو ولري.
افغانستان د داسې سیاسي او ټولنیز فرهنګ اړتیا لري چې د نظر د اختلاف زغم ولري، د تنوع درناوی وکړي، د ښځو او نارینه وو د برابر مشارکت زمینه برابره کړي، د ځوانانو استعدادونه وغوړوي او د هېواد ټول بشري ظرفیتونه د ملي پرمختګ لپاره راټول کړي.
دموکراسي یوازې د حکومت کولو یوه طریقه نه ده؛ بلکې د ګډ ژوند، متقابل درناوي او ګډ مسؤلیت فرهنګ دی. هر څومره چې د دموکراسۍ ارزښتونه زموږ په سیاسي چلند، سازماني فعالیتونو او ټولنیزو اړیکو کې ژورې ریښې وکړي، هماغومره به د یوه عادلانه، باثباته، متحد او پرمختللي افغانستان د جوړېدو امکانات زیات شي.
د افغانستان راتلونکی نه د زور، انحصار او حذف په سیاست کې، بلکې د مشارکت، عدالت، قانونمندۍ او د خلکو د آزادې ارادې په درناوي کې نغښتی دی. د همدې لپاره دموکراسي یوازې یو انتخاب نه، بلکې د هېواد د تلپاتې ثبات، ملي یووالي او پرمختګ یوه حیاتي اړتیا ده.
۲۱/ جون / ۲۰۲۶م
