از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل

نویسنده: مهرالدین مشید آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک…

جبار صابر

استاد "جبار صابر" (به کُردی: جەبار سابیر) شاعر معاصر کُردزبان…

بیاد دنیای امن و آزاد

رسول پویان نفت و گاز اول فروغ منزل و کاشانه شد بعد…

اهمیت ژئوپولتیک و ژیواکونومیک دهلیز واخان؛

پاکستان در اندیشه کنترول کامل این دهلیزحیاتی: کریدور واخان (Wakhan Corridor)،…

ډرونونه، سیم‌کارتونه او ټکنالوژیک جنګ

ليکنه: حميدالله بسيا په اوسنۍ نړۍ کې د جګړو بڼه تر…

طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی

نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی…

مپیندارید یاران!

امین الله مفکرامینی  2026-02-06! مپنــــدارید یـاران که من دیوانــــــه ام زخودغافل وبــا خلق…

دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و…

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون…

توافقنامه همکاری نظامی روسیه و افغانستان

ضرورت دوجانبه و برمبنای منافع طرفین : منافع روسیه ؛ افغانستان با…

بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا…

چگونگی آبیاری  زمین های زراعتی

نوشته کریم پوپل مورخ ۲۲ می ۲۰۲۶ آبیاری عملیه رساندن مقادیر کنترل…

پیاوړی لیکوال، تکړه شاعر

له ښاغلي ډاکټر طارق رشاد سره چې د علم، ادب…

آیینۀ تاریخ

رسول پویان چه خـوش گفت توسیدیـد فیلسوف که بُد جنگ اسپارت وآتن…

زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا…

نویسنده: مهرالدین مشید در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به…

دستاوردهای خلاق چخوف، نویسنده برجسته رئالیست روسی 

برگردان. رحیم کاکایی پیشگفتار مترجم : رئالیسم بی‌رحمانه‌ی یک راوی غمگین  نویسنده ای…

لحاف مهربان کودکی

ساجده میلاد من به گذشته می اندیشم  من شب ها  در آغوش سبز…

نقش زنان مسلمان در جامعه اسلامی !

مقدمه . بی گمان یکی از مهم ترین مباحث در تبیین…

بدخشان؛ گره کور و پاشنه آشیل حاکمیت طالبان

نویسنده: مهرالدین مشید بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه…

شیرۀ جان

رسول پویان شیرۀ جان ازدو چشم خون چکانم می چکد لـؤلــؤی لالا…

            و حدت خواهی 

در عاشقی ،  عشق   نمایی   نمیکنم گنج  ی  محبتیم…

«
»

تداوم استبداد تک قومی درافغانستان

    محمد عوض نبی زاده

مردم افغانستان از تعصب بحیث حساسیت در برابر افکار و  اندیشه های دیگران  رنج فراوان را متحمل ویک نسل کامل در رویارویی ها  تولد و بزرگ شده وبا تعصب نموکرده اند. تبعیض محصول و فراورده تعصب است  که نژاد پرستان و وابستگان اتنیکی  اغلب تعصب را بحیث حساسیت در برابر  فکر ، فرد یا گروپ  بکار میبرند. تعصب فکری حساسیت در برابر اسلامگرایی , لیبرالیزم ,کمونیزم , مفکوره شخصیت پرستی ویا یک فکردیګر است بنا برین تعصب های قومی زیر چتر فرهنگ پدیده یی زشت است که ارزش کمترین افتخاری را ندارد. عصبیت ها مایهء شرم است  که غرور و ابهت انسانی را زیر پرسش می برد. تبار گرایان وبرتری خواهان قومی در واقع افراد ببمار اند که در بدنهء هر جامعه ی حضور دارند. در حالی که موجودیت قببله و تبار در یک جامعه به مثابۀ پدیدهء رنگا رنگ متعالی و ارزش آفرین است.

 

در ګذشته های دور گاهی اسکندر یونانی ، کوشانیها و هوچی ها ، موری ها، برهمنی ها، ساسانی ها، عربها، مغل ها و دیگرلشکر کوشایان  به افغانستان تاختند و رفتند و از این رو جامعۀ افغانستان از لحاظ ساختاری دارای ویژه گی های منحصر به فرد بوده که ، نزاع های قومی و تهاجم های مهاجمان باعث تقویت گرایش های تباری در کشور شده وبه هم گسیختگی های تباری وبرتری خواهی قومی انجامیده است. متاسفانه در جوامع سنتی مانند افغانستان رهبران سیاسی شان را مادام‌العمر می دانند و این افراد مانند دیکتاتورهای هستند که نگاه‌شان به مردم نگاه رهبر به رعیت است. چنانچه مردم افغانستان مثالهای تاریخی از :زندانی ساختن پدر وکور نمودن برادر و دیګراقارب نزدیک جهت حکمرانی ، خاندان سد و زایی وبافشار بالشت کشتن استاد و رهبر خود به منظور اقتدار و سیاست و سلطه بر دیگران را بیاد  میاورند.

 

 اماتاریخ معاصر افغانستان گواه آن است که ازبا به قدرت رسیدن احمد شاه ابدالی تا امروز اکثراً حاکمیت به دست سه قبیله از پشتونها  (سدوزایی، بارکزایی و محمد زایی ها) قرار داشته و پس از کودتای ثور، از تره کی تا نجیب و از ملا عمر تا اشرف غنی نیز به دست آنها قرار گرفته واستبدا د تک قومی در افغانستان تداوم پیدا نموده اند. هرچند جنگ کنونی افغانستان القاب دیگری دارد، اما بیشتر تباری است. در حالیکه عصبیت های تباری پدیدهء فطری نیست؛ بلکه برخاسته از محیط است. با تاسف که جنگ های طولانی و ادامهء آن در کشور سبب شده تا این کشور بستر خوبی برای سربازگیری انحصارگرایان قومی برای رسیدن به اهداف شخصی برای قبیله و تبارشان بوده وانحصارګرایی قومی تاهنوز,عامل هویت زدایی اقوام دیګردرین سرزمین  ګردیده  وتنوع اقوام در افغانستان، سال هاست که به چالشی اساسی تبدیل شده است.

 

با تاسف در افغانستان ، زیر نام جهاد تاراج وغارت های بزرگ انجام و قومیت بهانهء خوب برای آن عده افراد بدنام و فاسد و غاصب بخاطر بهره برداری های سیاسی به گونهء بیرحمانه ی مبدل ګردیده است. مردم افغانستان 99.5فيصد مسلمان وبیش از سی ویک  اقوام ګوناګون اند که به  33  زبان  تکلم دارند. افغانستان  کنونی دارای سی و چهار ولايت ,سیصدو شصت وشش 366 ولسوالى , تقريباٙ سی و هشت هزار قریه ونفوس افغانستان سی و پنج میلیون  است . افغانستان km 647000 مربع مساحت و5800km سرحدات با ممالک همسایه دارد .از انجاییکه جنگ فعلی افغانستان ، بیشتر قومی وتباری است که شبکه های استخباراتی برای توجیهء اهداف شان به آن رنگ دینی داده وتبارگرایان با هنگامه آفرینی ، عصبیت قومی رادامن زده اند. جامعه ی افغانستان به بیماری ؛ دین‌خویی و تمدن‌زدگی مبتلا هستند که این دو بیماری باعث شدند که نخبګان سیاسی کشور به دسته ی «چپی» و تمدن‌زده و «راستی» دین‌خویان ، تقسیم وحالا ازهمین دین‌خویان تنظیمی ، چیزی جز یک مشت معامله‌گر، زراندوز، جبن‌زده و فرصت‌‌طلب باقی نمانده است، بازیگران سیاسی کشورما باید بدانند که قربانی‌های مردم برای تامین  قدرت و ثروت ، آنان نیست.

 

بنا برعلایق  و ګرایشات قبیلوی ,اقای اشرف غنی تلاش نمود تا حمایت  اقای حکمتیار که از قبیله ی غلجایی  است بطرف حکومت فعلی جلب نماید و بدین منظورعقد مفاهمۀ آشتی حکمتیار باتیم اشرف غنی بر اساس  یک معاملۀ استخباراتی ازبیرون وتبانی قبیله سالاران در داخل، بدون خواست مردم ، کشور ، در حال عملی شدن است .عقد مفاهمۀ آشتی با حکمتیارچون برای رییس جمهور اشرف غنی بخاطر تاثیر ګزاری حکمتیار بر پشتون های غلجایی مناطق شرقی کاربردهای قبیلوی دارد. هرچند این معامله زیر نام «صلح» انجام پذیرفت، اما برعکس افغانستان را شدیدتر به جنگ قدرت و درگیری سوق خواهد داد.

 

هم چنین اقای  حامد كرزى نیز در سیزده سال حکومت و فعلا کوشش دارد تا بنا برعلایق و تمایلات  قبیلوی خویش که ګروه طالبان اکثرا از قبیله ی دارانی است از موضع و موقف انان حمايت هاى آشكارش رااعلام  و دریکی از محافل با شعار ناسنجيدۀ مرگ به كرزى، با ديده درايى سياسى ، عربده كشيد، داد از وطندوستى زد وبا ، سخنانى عوامفريبانه در دل عوام و خواص راه گشود. در حالیکه او همان جاسوس حقيريست كه كشور هاى خارجى، ١٥ سال قبل وى را بر گرده ى مردم ما سوار نمودند.با این حال، او در زمان اقتدارش توانست تابه طور غیرمستقیم افغانستان را به بهشت تروریست‌ها و قاچاقچیان طالب تبدیل کند.

 

حالا  افغانستان یک  کشور وابسته واشغال شده است که بیش از هفتاد فیصد بودجه و مصارف مالی ان ازجانب ممالک خارج تامین میشود که با در نظر داشت این وضعیت رهبران دولت افغانستان , رسانه ها و جامعه مدنی کشور مادرین اواخربرای جلب کمک های مالی  به بروکسل رفتند که احتمالا حتی یک قسمت پول تکت نماینده گان حکومت و نماینده گان جامعه مدنی و رسانه ها را از کابل تا بروکسل یک کشور دیگر پرداخته باشد. این ها به بروکسل  رفتند تابه دنیا بگویند که به ما پول بدهید ورنه اولاد ما گرسنه ومامور ما بی معاش می ماننداګر به ما پول ندهید احزاب سیاسی رسانه ها و نهاد های جامعه مدنی ما سقوط می کنند بما  پول بدهید که انتخابات را دایر کرده تا کشور ما به بحران سیاسی نرود وبالاخره به ما پول بدهید ورنه ما منحیث یک کشورسقوط می کنیم.

 

باو جود انکه در طی مدت پانزده  سال گذشته یکصدو دوازده ‌ملیارد دالر در افغانستان سرازیرشد ولی متاسفانه بیشتر ان حیف‌و میل ګردید ودر نشست کنونی بروکسیل نیز باردیګر  از طرف جامعه ی جهانی۱۵.۲ ملیارد دالر تا چهار سال دیگر به حکومت افغانستان کمک میشود آیا حکومت وحدت ملی از این کمک ها استفاده درست خواهد توانست؟ در حالیکه افغانستان به لحاظ منابع طبیعی، گاز، مواد معدنی و نفت با ارزش تقریبی 3 هزار میلیارد دلار، کشور ثروتمندی به شمار می‌رود. ولی مردم  افغانستان تا هنوزهمچنان در فقر و ترس از تداوم جنګ زندگی می‌کند.

 

همزمان با کنفرانس بروکسیل , قرار معلوم درین اواخیر روسیه و پاکستان تمرینات نظامی مشترک را در خاک پاکستان انجام دادند وبرای تداوم جنګ قندز ,روسیه با تمام امکانات، جبهه کندز را از کانال پاکستان تمویل و اکمال می کند که بطور نمونه دیروز در ولایت بغلان  یک بال هلیکوپتر نظامی افغانستان توسط تازه ترین موشک های که روسیه در اختیار طالبان قرار داده هدف قرار گرفته و سقوط نموده است .از همین رو ګمان میرود که، جنگ مجدد روسیه در افغانستان از تونل سرپوشیده ی پاکستان در حال پلانیزه شدن است . جنگ قندز، یک گرداب و یک دایرۀ متحرک است که از همان نقطه ی که شروع می شود، واپس به همان نقطه اول برمی گردد.

                    

                                          نهم – ماه – اکتوبر- سال – 2016  میلادی