مشارکت شورای همکاری کشورهای عربی خلیج فارس در جنگ علیه ایران، منطقه‌گرایی در شرق را به خاک خواهد سپرد
تهران از تشدید تنش‌ها نمی‌ترسد و آمادۀ اقدام پیش‌گیرانه است
یوری ماواشف (Yuri MAVASHEV)، خاور‌شناس و مدرس گروه سیاست جهانی و اقتصاد جهانی در دانشکدۀ مدیریت آکادمی اقتصاد ملی و مدیریت عمومی جنب ریاست جمهوری روسیه
ا. م. شیری
وزارت دفاع امارات متحدۀ عربی این اعلام کرد: «کمیتۀ کشورهای عضو شورای همکاری کشورهای عربی خلیج فارس با محوریت تقویت همکاری‌های نظامی نشست فوق‌العاده برگزار کرد. در این نشست، چندین بند از دستور کار بررسی شد که هدف آن‌ها تقویت همکاری‌های نظامی مشترک در زمینه عملیات و آموزش، و همچنین تدوین سازوکارهایی برای هماهنگی و یکپارچگی بیشتر میان نیروهای مسلح کشورهای عضو شورا بود».
این نهاد نظامی اعلام کرد: «هدف این نشست، تقویت تلاش‌های مشترک برای دفاع از کشورهای خلیج فارس و ارتقای سطح آمادگی و اثربخشی عملیات و آموزش است».
گفتنی است که اعضای شورای همکاری خلیج فارس، یعنی بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی، در جریان مذاکرات به شماری از موضوعات مورد علاقه مشترک پرداختند. این موضوعات به همکاری‌های نظامی، سازوکارهای یکپارچگی و هماهنگی، و نیز شرایط کلی منطقه مربوط می‌شد.
در بررسی مسائل نظامی و سیاسی، باید به این نکتۀ مهم توجه کرد: تأکید ویژه شرکت‌کنندگان بر افزایش اثربخشی عملیات مشترک، آمادگی رزمی و هماهنگی میان نیروهای مسلح کشورهای عضو، به‌هیچ‌وجه تصادفی نیست. زیرا، در روزها و هفته‌های اخیر، دست‌کم نشانه‌هایی از بررسی و سنجش فضای سیاسی از سوی «ائتلاف اپستین» دربارۀ تجاوز دیگر علیه ایران مشاهده می‌شود.
به‌ویژه، خبرهایی دربارۀ تمایل اسرائیل به ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران منتشر شده است. چند روز پیش، روزنامۀ فایننشال تایمز به نقل از منابع آگاه، طبق معمول، گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مشهور به «بی‌بیِ خشمگین» نیز در جریان رایزنی‌ها با کاخ سفید، بر ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران اصرار ورزیده است.
بر اساس یافته‌های خبرنگاران، رئیس دولت اسرائیل از همان اوایل ماه اکتبر به نیروی هوایی این کشور دستور داده بود طرحی برای حمله به خاک جمهوری اسلامی آماده کند. بااین‌حال، گفته می‌شود که واشنگتن با عملیات پیشنهادی موافقت نکرده است.
طبق اطلاعات این روزنامه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به اسرائیل اطلاع داده بود که دست‌کم تا سوم نوامبر قصد دارد از تشدید تنش‌ها اجتناب کند. زیرا، در این روز انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در آمریکا برگزار می‌شود. اما پس از سوم نوامبر، دست رئیس ساکن کاخ سفید، در مجموع، برای اقدام بازتر خواهد بود. ازاین‌رو، بعید است که رسانه‌های غربی بی‌دلیل سناریوی یک عملیات نظامی «کوتاه اما شدید» سه‌روزه را به تصویر می‌کشند، هرچند ممکن است این سناریو نیز هرگز محقق نشود.
در همین حال، منبع فایننشال تایمز احتمال داده است که گفت‌وگوها دربارۀ ازسرگیری احتمالی عملیات نظامی علیه ایران، صرفاً ترفندی سیاسی باشد. بر اساس این تحلیل، اگر چنین باشد، هدف آن اعمال فشار بر تهران و واداشتن ایران به دادن امتیاز است.
در هر صورت، فضای منطقه به‌شدت ملتهب شده است. ممکن است کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، زیر پوشش منطقه‌گرایی، خود را برای هرگونه تحول احتمالی، از جمله برای هماهنگ‌سازی اقدامات پادشاهی‌های حاشیه خلیج فارس علیه تهران آماده کنند.
گفتنی است که در روزهای اخیر، رسانه‌ها از طرح ایران برای حمله به کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس خبر داده‌اند. این طرح در صورت ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل از پیش و برای اجرا تدوین شده است. بنا بر گزارش منابع خبرگزاری رویترز، تهران قصد دارد نه‌تنها زیرساخت‌های زیردریایی را از کار بیندازد، بلکه از بازسازی آن‌ها نیز جلوگیری کند تا اختلال در ارتباطات و اینترنت طولانی‌تر شود. بااین‌حال، مقام‌های ایرانی مشخص نکرده‌اند که این حملات احتمالاً به چه شیوه و در کدام نقاط انجام خواهند شد.
پیش‌تر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرده بود که در صورت ازسرگیری درگیری‌ها، کابل‌های ارتباطی آمریکا، مراکز داده و تأسیسات دارای زیرساخت هوش مصنوعی در خاورمیانه ممکن است در تیررس ایران قرار گیرند.
صرف‌نظر از میزان صحت این اطلاعات، یک نکته روشن است: ایرانی‌ها قطعاً آماده‌اند سطح رویارویی را افزایش دهند، حتی اگر این امر به مقابله با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بینجامد. در همین زمینه، نکتۀ قابل‌توجه آن است که تهران از کشورهای خاورمیانه نیز خواسته است حمایت از آمریکا را کنار بگذارند. فدا‌حسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، در گفت‌وگو با رسانه‌ها اظهار داشت: «به آن‌ها اولتیماتوم داده شده است که از هرگونه حمایت از آمریکا دست بردارند. در جریان جنگ چهل‌روزه، پایگاه‌های هر کشوری را که آمریکا برای حمله به ایران از آن استفاده می‌کرد، هدف قرار دادیم».
به گفتۀ این نمایندۀ مجلس، در صورت ازسرگیری درگیری‌های نظامی، تصمیم‌های ایران ممکن است از حمله به پایگاه‌های نظامی فراتر برود و چنین کشورهایی در شمار کشورهای متخاصم قرار گیرند. مالکی تأکید کرد که ایران کاملاً آماده است. روز پیش از آن، شبکۀ ان‌بی‌سی گزارش داده بود که آمریکا به‌تدریج در حال تخلیۀ کارکنان خود از خاورمیانه است. در این مورد پنتاگون سکوت اختیار کرده است.
با این حال، تهران تلاش‌های دیپلماتیک را نیز کنار نگذاشته و اعلام کرده است که آمادگی دارد مذاکره با دولت ترامپ را مشروط بر اجرای تفاهم‌نامۀ اسلام‌آباد از سوی واشنگتن، بررسی کند. مالکی خاطرنشان کرد که در صورت اقدامات خصمانۀ آمریکا و اسرائیل، پاسخ ایران بسیار «قاطع و سخت» خواهد بود.
دلیلی برای تردید در این زمینه وجود ندارد. چراکه ایرانی‌ها آماده‌اند کابل‌های ارتباطی آمریکا، مراکز داده و تأسیسات مجهز به زیرساخت هوش مصنوعی را در منطقه از کار بیندازند. البته، طبیعتاً در صورتی که این اهداف در تیررس موشک‌های ایران قرار داشته باشند. اما حتی اگر چنین اهدافی در برد موشک‌های ایران نباشند، توانمندی‌های گستردۀ جنبش یمنی «انصارالله»، جنبشی که مواضع نظامی در خاک عربستان سعودی را با موفقیت هدف قرار می‌دهد، همچنان به قوت خود باقی است.
یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح حوثی‌ها، در شبکۀ تلویزیونی «المسیره» اعلام کرد: «طی ۴۸ ساعت گذشته، چهار عملیات نظامی دقیق با استفاده از موشک‌های بالستیک و پهپادها انجام داده‌ایم. نخستین عملیات، ساختمان وزارت دفاع را در پایتخت دشمن سعودی، ریاض، هدف قرار داد. این حمله دقیق بود».
تشدید تنش‌ها در منطقه از اواسط ژوئیه، از زمانی که نیروهای یمنیِ طرفدار دولت، هنگام فرود هواپیمایی از ایران حامل هیئتی از حوثی‌ها در فرودگاه صنعا، به این فرودگاه حمله کردند، آغاز شد. حوثی‌ها عربستان سعودی را مسئول این رویداد دانستند و علیه آن اعلام جنگ کردند. از آن زمان تاکنون، دو طرف به‌طور منظم حملات متقابل انجام می‌دهند.
دو نکته کاملاً روشن است:
نکتۀ نخست– ورود کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به جنگ «ائتلاف اپستین» علیه ایران، پیامدهایی به‌شدت منفی برای منطقه خواهد داشت و در صورت تحقق چنین سناریویی، دیگر نمی‌توان از حاکمیت ملی و برخورداری از جایگاه مستقل در عرصۀ بین‌المللی سخن گفت. زیرا، قواعد بازی از سوی نخبگان حاکم بر کشورهای منطقه تعیین نخواهد شد، بلکه این قواعد را به آن‌ها دیکته خواهند کرد.
نکتۀ دوم- دور تازۀ درگیری‌ها ناگزیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را، حتی اگر آن‌ها بکوشند از اتخاذ تصمیم‌های سرنوشت‌ساز و خطرناک اجتناب کنند نیز درگیر خواهد کرد.
۴ آبان-عقرب ١۴٠۵
