هرمان هسه،- در ادبیات هومانیستی وسکولار جهان
hermann Hesse 1877-1962
آرام بختیاری
رمان های هرمان هسه،راهنما و پیشاهنگ جنبش هیپی.
هرمان هسه(1962-1877 م)، شاعر،نویسنده، داستانسرا، و مقاله نویس آلمانی، برنده جایزه نوبل سال 1946، نماینده هومانیسم بورژوایی متاخر در ادبیات آلمانی، غالب سالهای عمر خود را در 3 کشور سوئیس، هند و ایتالیا گذراند. او یکی از پیشگامان و کلاسیک های جنبش جوانان هیپی، بدلیل اصول هومانیستی، طرح مسائل روز، بشاشیت اندیشه، و نثر زیبا و استتیک، در غرب بود. موضوع آثارش ترکیبی از نقد و فرهنگ صنعنی بورژوایی غرب، خودشناسی، و عرفان شرقی هندی بودیستی بود. وی در قرن 20 از جمله نویسندگان آلمانی زبان بود که بیشترین تعداد خوانندگان را داشت و آثارش بالاترین رقم ترجمه در کل زبانهای زنده فرهنگی جهان را از آن خود ساخت.
هرمان هسه از موضع ایده آلیسم فردگرایانه، ولی با سبک رئالیستی-روانشناسانه، تهدید انسان در فرهنگ بورژوایی غربی را توسط یک جامعه غیرهومان نشان داد. آثارش نیاز انسان به یک پناهگاه فکری واقعی عملی را نشان میدهند، گرچه این پناهگاه هم قادر به ارضاء و عملی نمودن نوستالژی های انسانی نیستند. هسه خواهان شورش و اعتراض علیه زندگی ماشینی و سودجویی های تجارتی در نظام سرمایه داری است. او به تبلیغ یک اتوپی غیرسیاسی می پردازد، جامعه ای که اسیر فرهنگ مادی و فردگرایی نباشد. وی از طریق نقد فرهنگ حاکم زمان خود خواهان بازگشت به اصول نخستین طبیعت و زندگی است و با کمک آثار عرفان هندی به مخالفت با فرهنگ و زندگی بورژوایی امریکایی می پردازد. دست آوردهای انقلاب صنعتی به نظر او موجب استثمار طبیعت شده. در این گونه نقد او به نظرات فیلسوف مکتب فرانکفورت، هربرت مارکوزه میگردد. آثار هرمان هسه اغلب اتوبیوگرافیک هستند، از جمله طرح مشکلات روحی روانی از طریق روان پژوهی، عرفان شرقی هندی بودیستی، درون گرایی، مخالفت با دیکتاتوری، و دفاع از آزادی های فردی. از طریق روان پژوهی او از سبک نویسندگی امپرسیونیستی فاصله گرفت و به تصورات اسطوره ای و نمادهای آرکائیک میدان داد. هرمان هسه در جوانی با سبک رئالیستی به موضوعات منطقه ای محل زندگی اش در جنوب آلمان میپرداخت. او از طریق شور اعتراض های فکری ثمربخش، مخالف نرم های اجتماعی مزاحم بود. وی در نامه ای به” رمان رونالد “تاکید میکند که آثارش، مخصوصا رمان هندی سیدارتا، اعتراف به عشق هستند.
سبک و هنر روایتی هرمان هسه زیر تاثیر سبک گوته و کلر بود. ریشه اشعار او در سنت کلاسیک و رمانتیک ادبیات آلمانی با زبانی عالی و استادانه هستند. اشعار متاخر وی نشان از مسئولیت و تعهد اجتماعی و دفاع از مقوله صلح هستند. او شاهد هر دو جنگ جهانی در اروپا بود گرچه خودش در آنها شرکت ننمود.
پدر هرمان هسه یک میسیونر و مبلغ مسیحی در هند بود. هسه در کودکی به مدرسه مذهبی پیتیسم مسیحی رفته بود. پدر بزرگ وی از کشاورزان جنوب آلمان بود. هسه سرخورده از جهان عظیم مدرن، سالها به کنج عزلت و به زندگی ساده و عرفان شرقی و شبه بودیستی پناه برد. او در سال 1914 بدلیل اعتراض به شروع جنگ جهانی اول و انتقاد از جنگ امپریالیستی، به کشور سوئیس پناه برد و شهروند آن کشور گردید. در نامه ای به “رمان رونالد ” فرانسوی،اعتراف میکند که بجای شرکت در 2 جنگ جهانی، به سوئیس رفت تا تبلیغ صلح کند. شغل هرمان هسه پیش از موفقیت در نویسندگی، کتابداری، کتابفروشی، ساعت سازی، و عتیقه فروشی بود. در باره هرمان هسه اشاره شده که او بعد از پایان جنگ جهانی دوم و شکست فاشیسم آلمان، خلاف آلکساندر دوبلین، به کشور خود یعنی آلمان غربی باز نگشت، ولی چندین نویسنده سوسیالیست و یهودی تبار مانند – ر.بشر، برتولد برشت، آنا زگر، آرتولد سوایگ، ویلی بردل، فریدریچ ولف، به آلمان شرقی سوسیالیستی برای بازسازی برگشتند و مورد حمایت دولت جدید قرار گرفتند.
مهمترین آثار هرمان هسه عبارتند از- گرگ صحرا، سیدارتا، بازی مهره شیشه ای، دمیان، خودشیفته و دهن طلایی، زیر چرخ، کنولپ، پیتر کامنسیند، گرترود خانم، روسهالده، آخرین تابستان، کنیگور، داستانهای کوتاه، و مجموعه مقالات و نقد های ادبی،
شاهکار هرمان هسه رمان “بازی مهره شیشه ای” است. رمانی فرهنگی فلسفی اتوپیستی، نقد زمان و فرهنگ بین 2 جنگ جهانی در اروپا. دارای تاثیراتی برای آموزش و رفاه انسانها. موضوع آن مبارزه با بخش فرهنگی مطبوعات بورژوایی زمان اش است. ساختار رمان مخالف سبک نویسندگی مورد علاقه فاشیسم در آلمان بود. در این رمان هرمان هسه به انتقاد از قدرت طلبی ماکیاولیستی، سودجویی کاپیتالیستی، نابودی ارزشهای هومانیستی و جعل ارزشهای والای فرهنگی می پردازد. دفاع از قانون، و نیاز به حقیقت، به عقل گرایی غلبه بر هرج و مرج طلبی، مبارزه با ترور و جنگ، احترام به ارزشهای انسانی، جایگزینی زیبایی و استتیک بجای از خودبیگانگی کار و تولید کاپیتالیستی، و ساختن پناهگاهی برای روان و اندیشه انسان آواره و بی خانمان، از جمله موضوعات این رمان جهانشمول هستند. هسه مدعی است که تمام موضوعات پیشین آثار او در این رمان دوباره با کیفیتی عالی تر مطرح شده اند. این کتاب ترکیبی است از رمان آموزشی فرهنگی و عرفان هندی بودیستی در ساختاری اتوپیستی. رمانی در انتقاد از فرهمگ رو به زوال آلمان و اشاعه فرهنگ کاپیتالیستی امریکا. این رمان بین سالهای 1943-1930 نوشته شد. او ظهور فاشیسم آلمان را در سال 1932 پیش بینی کرده بود. این رمان آخرین اثر نثری نویسنده، یک اتوپی پیچیده هنرمندانه و نقطه اوج خلاقیت هسه است. دلیل اعطای جایزه نوبل به این رمان ،قدردانی از ایده آلهای هومانیستی و سبک عالی نویسندگی وی بود. در این رمان نویسنده به تبلیغ یک جمهوری اتوپیستی عالمان و روشنفکران می پردازد که پاسخی است به فاشیسم و توحش جهانی. عنوان رمان امروزه نوعی شفافیت و تکامل در اندیشه را تداعی میکند.
هرمان هسه سفر خود به هند را در رمان “سیدارتا”، بعد از رمان” بیوگرافی بودای جوان” در سال 1922 منتشر نمود. این رمان داستان پسر یک برهمن هندی است که بعد از شناخت عرفانی به آرامش و وحدت روانی درونی میرسد. هنری میلر نویسنده امریکایی این رمان را ساده عمیق و کوتاه معرفی نمود. این رمان جدلی است با فلسفه و دین برهمنی هند که اتوبیوگرافیک نیز است. نحقیر این جهان و رد آموزشهای جزمی، غلبه بر فردگرایی و منیت از جمله دیگر موضوعات مطرح در رمان هستند. این رمان پرخواننده ترین اثر قرن 20
20 بیش از 10 میلیون بار بفروش رسید و در دهه 1960 کتای مرامی طرفداران فرهنگ شرقی میان نسل جوان اروپا و امریکا بود.
رمان “گرگ صحرا” منتشرشده در سال 1927 اشاره به دوگانگی میان جهان شورشی درون و جهان بورژوایی بیرون می نماید. داستان بیوگرافی یک روشنفکر و منتقد فرهنگ زمانش است که دچار دوگانگی و تزلزل شده است. توماس مان در باره این رمان گفته بود همچون کتاب “ادیسه هومر” حاکی از شهامت و تجربه قهرمان داستان است. قهرمان داستان از حضور فرهنگ بورژوایی صنعتی و ضعف های شبه رمانتیک خودش رنج میبرد. انسان و گرگ سنبل 2 جهان انسانی و جیوانی هستند. گرچه نویسنده به بیماری و بحران در جامعه اشاره میکند ولی در پایان نجات و سلامتی بر مرگ و سقوط پیروز میشوند. هرمان هسه میگفت داستان این رمان اغلب مورد سوء تفاهم منتقدین یا خوانندگان قرار گرفته است.
در رمان “زیر چرخ” نویسنده به دوران سخت و ناگوار کودکی خود می پردازد. در رمان “پیتر کامیسید” هسه به زندگی یک آدم آواره و بی هانمان میپردازد. هسه در 2 رمان “گرترود خانم” و ” روسهالده” به زندگی زناشویی یک هنرمند میپردازد. قهرمان داستان میان وظایف زناشویی و عرفان فرار از جهان و گوشه عزلت سرگردان است. هسه بدون نسبی کردن نقد و قضاوت به بحران فکری در زندگی هنرمندان میپردازد. رمان “دمیان” تاریخ جوانی و رشد فردگرایی یک جوان است . هسه در این کتاب به مشکلات روحی روانی خود میپردازد. داستانها و روایت های نخستین هرمان هسه در کتاب “کنولپ” گردآوری شده اند. در رمان “خودشیفته و دهن طلایی” به جهان قرون وسطا و تناقض الهام هنری با عقیده و فروتنی عرفانی اشاره میشود. داستان 2 دوست در سدههای میانه است که رابطه میان روان و معنی گرایی را منعکس میکنند. رمان “آخرین تابستان کینگور” هرمان هسه، به سبک امپرسیونیستی نوشته شده.
عکس زیر مربوط به جنبش هیپی است.
