رمضان ماهء خود سازی و ایجاد دگرگونی های ژرف و انقلابی در انسان است
نویسنده : مهرالدین مشید
شهرالرمضان الذی انزل فیه القران هدی اللناس بینات من الهدی
این آیت که با رمضان آغاز می شود و در محور قرآن می چرخد و در مدار های های روشن هدایت رستگاری انسان را نوید می دهد و شگفت آور این که در هر محور از هدایت های روشن سخن می گوید که رهایی انسان از بند بنده گی ها در محراق دید آن قرار دارد. در این آیت قرآنکریم به مثابهء آفتاب درخشانی چشمان انسان را خیره می کند که گویی در مرکز منظومه یی قرار گرفته است که واژه هایی چون رمضان، رهایی انسان و هدایت در جایگاه بلند اصل هدایت کردن در محور آن می چرخند و در هر لحظه نو هدایت را از قرآن می گیرند و در مدار های معین به مثابهء قمر های نورانی نور هدایت را برای بشریت عرضه می کنند لحظه به لحظه انسان را برای رستگاری و نجات فرا می خوانند تا هدایت شود. این روند چنان پیوسته و تدریجی انجام می شود که و گویی دست انسان را می گیرد و نمی گذارد تا بر زمین افتد و رکود و ظلمت زنده گی اش را فرابگیرد. از همین رو است که قرآن کتاب هدایت خوانده شده تا بشریت را در منظومه های معین وحی و عقل در هر برهه یی از تاریخ رهنما و رهبر باشد.این آیت از آن رو با رمضان آغاز شده است که این ماه دارای ویژه گی های طبیعی و منحصر به فرد خود سازی است که به گونهء بازدارنده نیرو های درونی انسان را برای ایجاد دگرگونی های ژرف در او بسیج می کند و انسان را به اصل خود سازی انقلابی نزدیک می کند تا عبل او در سکوت خودی ها به قوام برسد و به زبان عرفان برهمنیان برهمن شود و به زبان عرفان اسلامی در نزدیک ترین محور عقل کل قرار بگیرد و به مقام انالحق منصور حلاج و سبحان ماعظمی الشانی بایزید بسطامی برسد. در واقع عقل به مرتبه یی از شناخت و داوری صعود کند که فراتر از آن که پای استدلال اش چوبین شود، به عقلانیت عالی نایل آید که توانایی قرائت جدید و برتابیدن وحی را بر اقتضای زمان دریابد. هرچند این آیت سخن از منظومهء وحی زیر عنوان قرآن و منظومهء عقل زیر عنوان هدایت انسان می زند که در آنسوتر بیانات روشن پرده ب می دارد که هدف آن تبین و تفسیر است که پای عقل را در میان می آورد و تاکید می کند که انسان زمانی به هدایت لازم و درست نایل می آید که سازگاری دقیق میان منظومهء وحی و منظومهء عقل بوجود بیاید. درست منظومهء عقل هر از گاهی در منظومهء متحول وحی باید متحول شود تا پاسخگوی واقعی نیاز های انسانی انسان در هر زمان باشد. از همین رو است که منظومهء عقل فقهی گذشته پاسخگوی نیازمندی های کنونی کشور های اسلامی در عرصهء سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیست. از این رو نیاز است تا عقل جدید به آن پاسخ بگوید تا نیازمندی ها در منظومهء عقل جدید تعادل پیدا بکنند. این تعادل زمانی بوجود می آید که وحی و عقل با هم همزبان شوند و یا به عبارت دیگر وحی با زبان عقل و عقل با زبان وحی شناخت و هم سازگاری پیدا کنند تا زمینه برای دگرگونی های ژرف و انقلابی به گونهء طبیعی به سوی نهادینه شدن برود. قرآن از آن رو در رمضان نازل شد تا قلب های در حال دگرگونی های ژرف بیشتر آمادهء پذیرش آن بودند؛ زیرا در رمضان قلب ها رو سوی اطمینان یافتن پیدا می کنند و قلب های مطمین از آرامش خاصی برخوردار می شوند که دغدغه های ثروت و وسوسه های ثروت در آن کم اثر است. از این رو بنا براثرپذیری های رمضان که ماهء عبادت و تهی شدن از گناه است، ظرفیت و تحمل بیشتر قرآن را داشت و دارد. البته زمانی در این ماه قلب ها به مقام آرامش میرسند که خشوع در آنها حاکم شود و در پس پرده های آن نفی خودی و چشمه های سیال عطوفت، مهربانی، صداقت، وفا به عهد، تعاون، تسامح و تحمل پذیری جاری شوند. در این صورت است که انسانیت به معنای واقعی آن در برچ و باروی انسان تمکین می نماید و درست اسلام و باور های دینی به دنبال انسان سازی و انسانیت اند؛ زیرا انسان از اسلام قدمت دارد و زمانی که انسان بود، از اسلام خبری نبود. هرچند ادیان مختلف موجود بودند که اسلام آنها را به کمال رساند به مقام اتمام رساند. از این رو است که می توان گفت انسانیت و اسلامیت در کنار یا عرض هم قرار دارند و نه در طول و مقابل هم. انسانیت بست سازگار برای اسلامیت و اسلامیت بستر مناسب برای جاگزینی اززش های ماندگار انسانیت است. درست نخست باید انسان شد تا برای پذیرش اسلام آماده شد؛ زیرا بدون تمکین برسکوی انسانیت نمی توان مسلمان واقعی شد. از همین رو است که شماری ها در ظاهر مسلمان اند و اما از داشتن ارزش های انسانی تهی اند. یعنی مسلمانانی اند که هنوز به مقام انسانیت نرسیده اند و از درد انسان و انسانیت چیزی در وچود آنان موجود نیست. از همین رو از آدم های بیرحم، قسی القلب، جانی، فاسد خاین اند؛ اما داد ا دین و دینداری می زنند. در حالی که اعمال شان ضد اسلامی است. افراطی های اسلام گرا در واقع انسان هایی اند که پیش از به قوام رسیدن ارزش های انسانی اسلام را به گونهء نا أگاهانه قبول کرده اند که به تعبیر قرآن اسلام را پذیرفته اند و اما هنوز ایمان نیاورده اند و در واقع قلب های شان تهی از ایمان و یقین و مغز های شان تهی از خرد و ارزش های انسانی است. این گونه مسلمانان مانند گودی های کوکی اند که از خود اختیار و اراده ندارند و اراده و اختیار شان در دست دیگران است. از کشتن انسان های بیکناه حظ می برند و از نابودی و تباهی کشور شان لذت می برند. گروه های افراطی بیشتر متشکل از همچو آدم های کوکی اند که حیثیت بلندگو ها را دارند و از خود پیام ندارند؛ بلکه پیام های زشت و ضد انسانی دشمنان انسانیت را به زور شمشبر و تفنگ بر دیگران تحمیل می کنند. از آنجا که رمضان ماهء آفرینش اذزش های انسانی و الهی است. هر سال یک بار تکرار می شود تا تکانهء شدیدتر در انسان های خفته ایحاد کند و نور ارزش ها را درون و باطن آنان شلیک کند تا انفجاری را در قلب ها و انقلابی را در مغز های آنان برپا کند. تکرار هر ماه رمضان در یک سال معنای تنبه پیهم و تداوم نورافگنی و تاثیر گذاری را دارد تا به تکرار ارزش های انسانی و اسلامی در انسان ها نهادینه شوند. شاید برای شماری ها پرسش برانگیز باشد که چرا و چگونه نماز پنج وقت و نماز جمعه و عید و امثال آن هر از گاهی به تکرار آمده است و مگر اسلام عاشق تکرار های خسته کن وبی مفهوم است. هرجند در ظاهر چنین است و اما در اصل طور دیگر است؛ زیرا این ها همه براقتضای فطرت انسان تعیین شده است، انسانی که ق آن از آو ” ظلوما و جهولا” یاد کرده است. پس چنین انسانی که خیلی بر خود ظلم کننده و در جهل مرکب سرکردان است، برای هدایت پی در پی نیاز دارد و مانند انتی بیوتیک دم به دم به دوا نیاز دارد تا نور هدایت بدون وقفه ظلم ستیزی و تاریکی براندازی را در او نشانه بگیرد و از افتادن او در پرتگاهء بدبختی پیشگیری کند. هدایت های دینی و بویژه بخش های عبادی آن حیثیت چراغ های نورانی را دارند که با نور دهی لحظه به لحظه قدرت تجدید تعهد و مییثاق را در انسان ها بلند می برند. سیدقطب سخن زیبایی در این باب دارد که می گوید، یک رییس جمهور یک بار زه پیشگاهء ملت خود می ایستد و برای نج سال یک بار با ملت خود پیمان می بندد و مراسم سوگند وفاداری را بجا می آورد؛ اما اسلام هر روز چنین تعهدی را پنج بار بر مسلمانان تکرار می کند تا در نور تنبهء این تکرار ها ارزش های انسانی و اسلامی را در مسلمان بیدار کند و نهادینه نماید تا با شگوفایی آنها درخت همدلی ها، تحمل پذیری ها، مسوءولیت قبولی ها، صفایی و صمیمیت ها و بالاخره رنج انساو داشتن ها دم به دم در قلب و ذهن مسلمان گل کند تا با ناخن زدن های پیهم وزش نسیم گوارای عاطفه و محبت بساط بیرحمی و جنایت در انسان برچیده شود. رمضان در واقع جغرافیای بزرگ تذکیه است که به تحقیق به قول قرآن” قدافلح من ذکی” کسی رستگار می شود که به بهترین وجهه خود را تذکیه کند. مرحوم سلجوقی با اشاره به این آیت به موضوع سپلیمیشن قروید روانکاو بزرگ می گوید که هدف از تذکیه در این آیت پیشگیری از ایجاد عقده های جانکاه است که انسان را به سوی تباهی می کشاند. وی ظهور تمامی پدیده های ادبی را از شعر گ فته تا هنر هفتم مولد این تذکیه می پندارد و می افزاید که تذکیه در واقع درخت خشک رسالت را شاداب می کند و انسان را از دیوانگی های تباهکن نجات می دهد. از این مضان در کنار آن که ارزش آفرین است و معیار رسالت و مسوء ولیت را در انسان رقم می زند و در ضمن نه دوای مسکن؛ بلکه دوای درمان درد های بزرگ اجتماعی و نابسامانی های کلان فکری و از هم گسیختگی های اجتماعی نیز است. یاهو
