حسادت نیچه به مسیح ، نقد علمی نیست
نصرت شاد
همانگونه که سالهاست شاگردان چپ و راست هگلی در غرب وجود دارند ، پیروان چپ و راست نیچه نیز میان روشنفکران غرب کم نیستند . نقد و نظر چند پهلو و گاهی متضاد در باره نیچه و آثارش نشان میدهد که هنر نقد در علوم انسانی یا علوم اجتماعی غرب گاهی چقدر غیرعلمی یا شبه علمی است ، چون دهها قضاوت مختلف و گاهی متناقض طی یک قرن گذشته در باره نیچه و آثارش در دانشگاهها ، رسانه ها و محافل علمی غرب مطرح شده است و از آنجا گاهی آنان راهی کشورهای جهان سوم شده اند . مثلا یاروئس در یک سخنرانی در شهر سوئیس ادعا نمود که ابرمرد یا انسان برتر نیچه همان پرولتاریای مارکسیست هاست . یا لوکاچ در سال 1934 مقاله ای نوشت با عنوان ” نیچه ، پیشگام استتیک فاشیسم ” .
گرچه نیچه در یکی از آثارش نوشته بود که درهای شرق آلمان را به روی ورود یهودیان بیشتر، به بندید چون ما نیاز بیشتری به یهودیان اروپای شرقی نداریم ، امروزه اشاره میشود که جعلیات ضد یهودی را خواهر نیچه بعد از مرگش وارد آثار او نمود تا سرسپردگی خود به فاشیسم را نشان دهد . نیچه در جای دیگری نوشته است با کسیکه به دروغ برتری نژادی باور داشته باشد ، رابطه ای ندارد .
امروزه اشاره میشود که اینقدر که ایدئولوؤی فاشیسم از هگل استفاده کرد ، از افکار نیچه نتوانست سوء استفاده نماید . نیچه از هر عاشقی میخواهد که تا پای مرگ جانبازی کند . او متعلق به تمام کسانی است که اهل اراده و عمل باشند . در هزارتوی گفته های متناقض نیچه ، خیلی ها میتوانند افکار مورد دلخواه شان را بیرون بکشند .
بنیامین کنستانت میگفت بحران فعلی غرب مثل بحرانی است که طبیعت انسان در زمان پایه گذاری مسیحیت دچار آن بود . بقول نیچه ، هستی یعنی تراژدی . در اوج هر تمدنی یک بحران بوجود می آید که هستی اجتماعی انسان را تهدید میکند . نیچه میگفت در این شرایط کسانی حق حاکمیت بر مردم را دارند که خود دارای ارزشهای تراژدیک باشند .
او میگفت گرچه در تن انسان ، زندگی جاریست ولی مرگ هم همزمان در آنجا پیوسته در راه است . یا اینکه زندگی موجب تجمع انسانها میشود و تجمع انسانها نیاز به رهبر دارد و چنانچه کسی را نیابند ، آنان دچار حادثه تراژدی میشوند . افکار نیچه اغلب دوپهلو ، متضاد و متناقضند . به این دلیل تاکنون صلح جویان ، آنارشیستها ، فاشیستها و غیره هر کدام توانستند از آنان به نفع خود استفاده کنند .
کامو میگفت او چون دارای شخصیت محکمی بود تحت تعثیر نوشته های نیچه قرار نگرفت . امروزه اشاره میشود که پدر تئوریک فاسیسم آلمان نیچه نبود بلکه دو شارلاتان فکری دیگر بنام چامبرلین و پاول د لاگارد بودند . نیچه مینویسد اغلب از نوشته های ضد یهود پاول د لاگارد خنده اش میگرفت .
نیچه در سال 1887 در نامه ای مینویسد هر بار که می بینم ضد یهودیان از کتاب زردشت من سوء استفاده میکنند ، افسرده و ناراحت میشوم . نیچه با اشاره به اسم خود مدعی بود که ریشه لهستانی دارد و نه آلمانی . او برای یهودیان و فرانسویان احترام خاصی قائل بود .
برای فاشیسم استفاده از خشونت ، راحت ترین ابزار و کوتاه ترین راه بود . به این دلیل نیچه به افشای اخلاق مبتذل آنان می پرداخت . آندره ژید مدعی بود که نیچه تا پای جنون نسبت به عیسی مسیح و کتاب انجیل حسادت میورزید . به این دلیل او به خلق شخصیت زردشت در کتاب مشهورش پرداخت .
نیچه در باره فروتنی اش مینویسد که او نمی خواهد فرد مقدسی باشد بلکه یک آدم معمولی ناشناس و گمنام و ناتوان .
وی میگفت جایی که نه خدا باشد و نه تابو ، نیازی به بازی و شورش است . این اخلاق مسیحی بود که بر خدای مسیحی پیروز شد و نه بالعکس . انسان یعنی تفکر . به این دلیل استقلال انسان در مقابل خدایان و شاهان ، عملی است تراژدیک .
نیچه مدعی بود که تاکنون نفی خدا ثابت شده و نه انکار شیطان . چون انسان اجازه گناه ندارد ، او در برابر خدا غیرصادق ترین موجود است . وظیفه اخلاق مسیحی بود که خواهان نفی خدا گردد . موسیقی کلیسایی غرب میان خود و گریستن فرقی قائل نبود . تعثیر نوشته های نیچه روی خواننده مانند اثر الکل روی مغز است ، یعنی گرچه خوشایند ولی تلخ و فلج کننده . میان مسیحیان ، خدا شیئی شد برای سرخورده گی بنیادین .انسان بحران زده ، بدون وطن و بدون خدا و بدون شغل ، کسی است که نه به دولت و نه به خدا خدمتی میکند بلکه سراغ انقلاب میرود .
در مقایسه با نیچه ، گفته میشود که هیچگس به اندازه هگل برای استقلال فیلسوفان زحمت نکشید ولی او خود خدمتکار دولت پرویس آلمان شد . امروزه یاسپارس را یکی از مهمترین نیچه شناسان میدانند . بعضی هم میپرسند در قبرستان عقاید مذهبی ، آیا تنها حقیقت کمونیستی است که باقی خواهد ماند ؟ انسان تنها موجودی است که با هستی بیولوژیک خود راضی نیست بلکه مدام در زندگی برای خود اهدافی را تعیین میکند .
اشاره میشود که قهرمان رمان معروف توماس مان در کتاب دکتر فاوست ، نیچه است . او میگفت نیچه حاضر بود با شیطان هم پیمان شود ولی نه با نازیها . به دلیل اسطوره اراده بود که نیچه قربانی اغراق های خود شد . نیچه میخواست از کتاب زردشت خود عمل بسازد . نبوغ نیچه را باید با نبوغ داستایوسکی مقایسه نمود .
توماس مان میگفت کسیکه نوشته های نیچه را کلمه به کلمه جدی بگیرد ، بازی را در مقابل او باخته است . نیچه اینقدر ساده لوح نبود که فکر کند زندگی بدون تابو و ممنوعیت ها قابل تصور است . فلسفه نیچه ، فلسفه تراژدی است ، چون او خطرناک زیستن را تبلیغ میکند . فلسفه نیچه ، فلسفه زندگی نیز است چون او مدعی است که هر سطر از نوشته هایش را با درد و رنج و عصاره زندگی اش نوشته است . نیچه میگفت فقط کسیکه حتی سقوط و فرود خود را جشن بگیرد ، آماده قربانی کردن خود در راه اهدافش است . نیچه در سال 1844 بدنیا آمد و در سال 1900 در حالت جنون، دار فارنی را وداع گفت .
