والدای ۲۰۲۶: جست‌وجو برای نظم نوین جهانی تازه آغاز شده است
نویسنده: تیموفی بوردچف ــ
چالش‌های اقتصادی و اجتماعی‌ای که روسیه با آن‌ها روبه‌رو است، منحصر به این کشور نیستند، و این، هم خبر خوب است و هم خبر بد.
روزنامه‌نگاران و چهره‌های عمومی از نزدیک به ۴۰ کشور در کنفرانس امسال باشگاه والدای گرد هم آمدند تا دربارهٔ چگونگی واکنش جهان به شمار فزاینده‌ای از بحران‌ها بحث کنند، و یک نتیجه بیش از همه برجسته بود ــــ جهان پیچیده‌تر شده است و دیگر بازگشتی به عصر راه‌حل‌های ساده وجود نخواهد داشت.
قرن بیستم دستاوردهای بسیاری برای بشریت به همراه داشت، اما در عین حال این باور را نیز تقویت کرد که مسائل بنیادین سیاسی و اجتماعی را می‌توان با انتخاب ایدئولوژی درست حل‌وفصل کرد. سرمایه‌داری و کمونیسم برای ارائهٔ پاسخ با یکدیگر رقابت کردند، و پس از جنگ سرد، جهانی‌گرایی لیبرال نیز تلاش خود را برای تقلیل امور بین‌المللی به مجموعه‌ای مشترک از قواعد و مفروضات انجام داد، اما این تلاش نیز شکست خورده است.
از این رو، ما در حال آموختن زندگی در جهانی هستیم که در آن حتی خطرناک‌ترین تحولات نیز لزوماً نباید موجب وحشت یا نومیدی شوند. این امر در دستور کار والدای منعکس بود، جایی که شرکت‌کنندگان دربارهٔ مسائلی بحث کردند که ۱۵ یا ۲۰ سال پیش خارق‌العاده به نظر می‌رسیدند: این که جوامع چگونه در برابر جنگ طولانی‌مدت مقاومت می‌کنند، ماهیت هرچه غیرشخصی‌تر جنگ مدرن، استفادهٔ نظامی از هوش مصنوعی، و آیندهٔ نامطمئن بازدارندگی هسته‌ای.
با این حال، این بحث‌ها بدون احساس وحشت و بدون تلاش برای ترساندن شرکت‌کنندگان از چشم‌انداز جهانی صورت گرفت که در آن ایالات متحده و اروپا دیگر قادر به تعیین قواعد نیستند. همان‌گونه که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در نشست پایانی استدلال کرد، وضعیت جهانی در چنین شرایطی می‌تواند در عوض به‌سمت بهتر شدن تغییر کند.
این توضیح می‌دهد که چرا، با وجود خطراتی که جهان با آن‌ها روبه‌رو است، لحن حاکم بر والدای سازنده بود. بله، خطرها واقعی هستند، اما دربارهٔ آن‌ها به‌عنوان شرایطی بحث شد که توسعهٔ آینده باید بر بستر آن‌ها صورت گیرد، نه به‌عنوان نشانه‌هایی از یک فاجعهٔ اجتناب‌ناپذیر.
یکی از دلایل این امر آن است که اکثریت قاطع شرکت‌کنندگان از کشورهای خارج از غرب می‌آیند، و دیدگاه آنان اغلب کاملاً متفاوت از دیدگاهی است که در اروپا غالب است؛ زیرا به‌جای تلاش برای احیای یک نظم بین‌المللی در حال ناپدید شدن، آن‌ها می‌کوشند دریابند چه چیزی جایگزین آن خواهد شد.
از این نظر، والدای تصویری مفید از بحث فکری‌ای ارائه می‌دهد که در خارج از جهان غرب در جریان است.
برای روسیه، این موضوع اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا ایده‌های جدید و رویکردهای جایگزین برای توسعه به‌طور فزاینده در چین، هند، ایران و جهان عرب، و در سراسر آفریقا، آسیا، و آمریکای لاتین مورد بحث قرار می‌گیرند، و روسیه چیزهای بسیاری برای آموختن از این مباحث دارد.
به‌همان اندازه مهم است که تفکر کشورهایی را درک کنیم که در چهار سال گذشته در برابر فشار ایالات متحده و اروپا مقاومت کرده و روابط خود را با روسیه حفظ کرده‌اند. این کشورها بخش بزرگی از «اکثریت جهانی» را تشکیل می‌دهند که روسیه امیدوار است همراه با آن‌ها یک نظم بین‌المللی چندقطبی بنا کند.
این تبادل همچنین به روسیه فرصت می‌دهد دیدگاه خود را نه‌تنها دربارهٔ مناقشهٔ اوکراین، بلکه دربارهٔ مسائل گسترده‌تری که امور بین‌المللی را برای دهه‌های آینده شکل خواهند داد توضیح دهد، و نخستینِ این مسائل جنگ است.
حقوق بین‌الملل نقشی رو به کاهش در مهار کشورها ایفا می‌کند، زیرا مناقشات در برخی مناطق به‌شدت خشونت‌بار شده‌اند، در حالی که فناوری‌های جدید ماهیت جنگ را تغییر می‌دهند، و سامانه‌های بدون سرنشین و هوش مصنوعی امکاناتی را ایجاد می‌کنند که تنها یک نسل پیش تقریباً وجود نداشتند. این فناوری‌ها به‌جای از میان بردن مسؤولیت انسانی، مسائل مربوط به مسؤولیت، خطا، و قضاوت انسانی را حتی مهم‌تر می‌کنند.
پرسش دوم این است که با کاهش نفوذ غرب، قواعد بین‌المللی چگونه تعیین و حفظ خواهند شد.
روسیه، چین، و دیگر کشورها مدت‌ها است چندقطبی‌گرایی را به‌عنوان مدلی جایگزین برای نظم بین‌المللی مطرح کرده‌اند. پوتین از حضور خود در والدای برای درخواست اصلاح نظام سازمان ملل متحد و نقش بیشتر کشورهای در حال توسعه و جنوب جهانی در اتخاذ تصمیمات مهم بین‌المللی استفاده کرد.
چالش سوم قدیمی‌تر است، اما از فوریت آن کاسته نشده است، زیرا تغییرات اقلیمی، تخریب محیط زیست، نابرابری، و فقر از میان نرفته‌اند، و اگرچه تلاش ایالات متحده و اروپا، برای حفظ موقعیت بین‌المللی خود، این مسائل را به‌طور فزاینده به حاشیه رانده است، سرانجام باید به آن‌ها پرداخته شود.
این موضوع دو پرسش دشوار را مطرح می‌کند: چین و دیگر قدرت‌های آسیایی چه نقشی ایفا خواهند کرد، و کدام نهادها قادر خواهند بود اقدامات بین‌المللی را هماهنگ کنند.
هنوز پاسخ روشنی برای پرسش نخست وجود ندارد، و کشورهای آسیایی اشتیاق چندانی برای آن ندارند که صرفاً جایگزین غرب به‌عنوان رهبران جهانی شوند، اما در مورد پرسش دوم، بریکس به‌طور فزاینده‌ای قادر به ایفای نقشی مهم به نظر می‌رسد.
جاذبهٔ بریکس در این است که بر مبنای دستور دادن یک عضو به دیگران عمل نمی‌کند، و اعضای آن دارای منافع و نظام‌های سیاسی متفاوتی هستند، اما در علاقه به توسعهٔ باثبات و آزادی بیشتر در تعیین سیاست‌های خود اشتراک دارند.
نباید نقاط ضعف آن را نادیده گرفت، زیرا بریکس فاقد انضباط داخلی مشخصهٔ ائتلاف‌های سنتی غربی است، و دو عضو آن، ایران و امارات متحدهٔ عربی، در بهار امسال به شکلی خطرناک به درگیری نزدیک شدند؛ با این حال، این سازمان به‌طور فزاینده به‌عنوان منبعی برای ایده‌های سودمند متقابل و راه‌حل‌های عملی مورد بحث قرار می‌گیرد.
چالش دیگر هوش مصنوعی است، و این موضوع بسیار فراتر از کاربردهای نظامی آن می‌رود. پرسش‌های بنیادین به حدود اخلاقی هوش مصنوعی، حفظ انسان‌گرایی، و خطر آنچه پوتین «تمامیت‌خواهی دیجیتال» می‌نامد، مربوط می‌شوند. پیشرفت فناوری سریع‌تر از نهادهای سیاسی و اجتماعی‌ای حرکت می‌کند که انتظار می‌رود آن را تنظیم کنند.
برای روسیه، شاید مهم‌ترین درس این باشد که مشکلات اقتصادی و اجتماعی‌ای که با آن‌ها روبه‌رو است منحصر به روسیه نیستند، زیرا کشورهای سراسر جهان با عدم تعادل اقتصادی، اختلالات فناورانه، و تغییرات سریع اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، و این هم خبر خوبی است و هم خبری بد.
این برای روسیه خبر خوبی است، زیرا شکست تلاش‌های غرب از سال ۲۰۲۲ برای منزوی کردن این کشور از جهان گسترده‌تر را نشان می‌دهد؛ اما خبر بد است، زیرا هیچ‌کس راه‌حل‌های جهان‌شمولی برای این مشکلات پیدا نکرده است.
بنابراین، تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی اهمیتی حیاتی خواهد داشت، زیرا نظام بین‌المللی در حال تجربهٔ تغییراتی در مقیاسی است که در تاریخ مدرن به‌ندرت دیده شده است. عصری بیش از ۵۰۰ ساله، که طی آن تمدن غرب به‌تدریج توانایی تعیین بخش بزرگی از توسعهٔ سیاسی و اقتصادی بشریت را به‌دست آورد، رو به پایان است، و این دگرگونی هم‌زمان با پیشرفت‌های خارق‌العاده در فناوری، پزشکی و ژنتیک رخ می‌دهد.
هر تمدن بزرگی در جست‌وجوی پاسخ‌ها است، اما اختلاف بنیادین بر سر این است که این پاسخ‌ها چگونه باید یافت شوند؛ زیرا کشورهای غربی می‌کوشند موقعیت‌های بین‌المللی‌ای را که طی قرن‌ها انباشته‌اند حفظ کنند، در حالی که روسیه و شرکای آن در بریکس در مقابل، از نظمی مبتنی بر انتخاب مستقل و منفعت متقابل دفاع می‌کنند.
برخورد میان این دو رویکرد ممکن است به مناقشهٔ تعیین‌کنندهٔ دوران ما تبدیل شود.
منبع: راشا تودی، ۴ اکتبر ۲۰۲۶
https://english.10mehr.com/valdai-2026-the-search-for-a-new-world-order-has-only-just-begun/
