انعکاس هستی در هستی

رسول پویان هست وخواهدبودوژرفای شدن عریان کنید دانـش و انـدیـشـه و تحـقـیـق…

افغانستان؛ جایی که خطاهای راهبردی از مرزها عبور می‌کنند

ناهم‌زمانی تصمیم‌های سیاسی، رقابت قدرت‌ها و پیامدهای امنیتی در نظم…

فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

محمد اقبال محمدی

استاد "محمد اقبال محمدی" شاعر، ترانه‌سرا، هایکویست، دبیر بازنشسته و…

افغانستان؛ چهارراه قدرت و معادلات پنهان منطقه‌ای

از جغرافیای راهبردی تا کنترل حرکت، کریدورها و شبکه‌های نفوذ Wahidullah…

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌ های ازدست‌ رفته و توطئه‌های پی‌درپی

 نویسنده: مهرالدین مشید از کودتای داوود تا بازگشت طالبان؛ افغانستان در…

سیاسي سیستم– سیاسي فعالان او ډلې

نور محمد غفوری (دریمه برخه) ۳.۳ . سیاسي فعالان او ډلې سیاسي فعالان…

سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونه

نور محمد غفوری د لومړي څپرکی: سیاسي سیستم(دوهمه برخه) ۳.  د سیاسي…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (3)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...انسان تنها موجودی نیست که…

«
»

 خویشاوندی فلسفه با منطق و ریاضی

Frege, gottlob 1848-1925

  

علیشاه سلطانی

              ریاضی نمودن فلسفه و بورژوا لیبرالها.

“یوهان گاتلب-فرجه ” میان سالهای 1925-1848 میلادی در شمال شرقی آلمان زندگی نمود.اوپایه گذار منطق و فلسفه مدرن ریاضی بود.زمینه کار وی علم منطق وفلسفه زبان است.اوگرچه متفکری سنت گرا ولی موجب علاقه فلسفی جوانان زمان خود به علم منطق شد. فرجه تئوریسین ارقام ولغت شناسی زبان نیزبود.او در جوانی فیلسوف و در کهنسالی فیلسوف گردید.

راسل در سال 1903 اهمیت فرجه برای رشته های منطق و فلسفه را مطرح نمود و همزمان تضادهای نظراتش را نیزنشان داد.راسل موجب معرفی اودرقرن 20 درعلم منطق شد. رونق علم ریاضی درقرن 19 موجب وجود دو شاخه فرمالیسم و پوزیویتیسم درعلم منطق گردید.فرجه نشان داد که منطق پایه ریاضیات است وخواهان تعریف مفاهیم ریاضی باکمک علم منطق گردید.

از زمان فرجه رشته های منطق وریاضیات تشکیل وحدتی جدید در رشته فلسفه در غرب شدند.اوبه منطق ارسطویی زمان خود پایان داد وموجب رونق رشته “منطق کمی” گردید. بعدازکانت درغرب فکر میکردند که علم منطق به اوج تکامل خود رسیده است. فرجه خواهان جدایی رشته منطق ازفلسفه شد.اوباعث شد که گروهی علم منطق را تنها فلسفه حقیقی زمان وی بدانند.

چپ ها مدعی شدند که لیبرالها و بورژوازی در دانشگاهها علم منطق را که مجموعه ای از سفسطه گرایی قرون وسطایی یا ریاضی زده گی امریکایی است سالها درکشورهای جهان سوم بعنوان رشته فلسفه تبلیغ نمودند تا ازآشنایی جوانان با فلسفه روشنگر و مبارز اجتماعی جلوگیری کنند.مارکسیست ها بجای منطق سفسطه گری به معرفی دیالکتیک فلسفی خود پرداختند.

با انتشاربعضی ازآثار فرجه ونقدهای برتراند راسل برآنان دوره ای جدید درتاریخ علم منطق درغرب آغاز شد.نظریه ارقام فرجه وسیله ای برای شناخت وبازگشت به نظرات کانت بود. دو اثر سالهای جوانی فرجه پیرامون علوم ریاضی بودند.اومیگفت که معنی یک جمله معیارارزش حقیقتی آن است و اهمیت یک جمله درارزش حقیقت داشتن آن است.او دو مقوله هویت و وجود را مفاهیم اصولی وپایه ای فلسفه میدانست.

فرجه یکی از پایه گذاران کلاسیک فلسفه زبان نیز است که روی نمایندگان مهم فلسفه زبان مانند کارناب و راسل و ویتگنشتاین اثرگذاشت.اوبعدازشکست منطق گرایی ریاضی سراغ اصول فلسفه زبان واصول منطق رفت وبه نقد تئوریهای تحلیلی ارسطویی پرداخت.وی پیش از هوسرل گفته بود که علم منطق را باید از روانشناسی گرایی جدا نمود.فرجه تاثیرمهمی روی تحول علم منطق وفلسفه زبان تحلیلی ازخود بجا گذاشت.

از جمله آثار گاتلب فرجه – اصول حساب-کاربردمعنی ومفهوم- تحقیقات منطقی- نوشته های بجامانده- مقالاتی درباره منطق و فلسفه زبان-نامه ها مکاتبات علمی- ودرباره مفهوم واشیاء- هستند. کتاب”کاربرد معنی و مفهوم” وی موجب آغاز یک دوره جدید در تاریخ علم منطق شد.