اژدهای آسیا ترامپ را به عقب راند
از استقبال سرد تا هشدار آتشین شی درباره تایوان
دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا و هیات همراهش به پکن پس از یک ماه تاخیر به دلیل جنگ علیه ایران حاکی از مقاومت دومین اقتصاد جهان در برابر زیادهخواهی های استعماری بود؛ آب سردی که چین با تاکید بر چندجانبهگرایی، تمامیت ارضی و تدابیر قانونی علیه اقدامات خصمانه واشنگتن بر چهره رویاپردازان جهان تک قطبی ریخت.
پس از ۹ سال نخستین هیات آمریکایی به رهبری دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا روز چهارشنبه(۲۳ اردیبهشت) وارد چین شد. در حاشیه اجلاس اپک در اکتبر(مهرماه) سال گذشته در کره جنوبی مقرر شد این سفر در ماه گذشته میلادی انجام شود که با توجه به حمله آمریکا به ایران یک ماه به تاخیر افتاد.
سالی که نکوست از بهارش پیداست. شی جین پینگ رئیس جمهوری چین از همان ابتدا فضای حاکم بر این دیدار را تعیین کرد. برخلاف کیم جونگ اون رهبر کره شمالی و ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه که با حضور بالاترین مقام چین هنگام ورود مواجه میشدند، شی معاون خود را برای استقبال از ترامپ و همراهانش برگزید. این استقبال سرد از طرف آمریکایی به خوبی پیشبین بیانیهها، اظهارات و قراردادهای بین دو طرف بود؛ ظاهری حاکی از دوستی و باطنی روایتگر کشمکش.
رفتار نه چندان بالغ هیات آمریکایی
یکی از موضوعات داغ در رسانهها و شبکههای اجتماعی رفتار ترامپ و برخی همراهانش در این سفر بود. دستدادن ترامپ با شی نزدیک به ۱۵ ثانیه طول کشید که همین موضوع از آغاز تعجب کاربران شبکه اجتماعی را برانگیخت.
ایلان ماسک مالک تسلا و شبکه اجتماعی ایکس مریخ را در پکن یافته بود. به گزارش تارنمای آیریش استار، ماسک صبح پنجشنبه(۲۴ اردیبهشت) به وقت محلی در تالار بزرگ خلق پکن در کنار دیگر اعضای ارشد دولت ترامپ، از جمله مارکو روبیو وزیر امور خارجه و پیت هگست وزیر دفاع، ایستاده بود. در حالی که این گروه با صبر و حوصله برای شروع مراسم ایستاده بودند، ماسک در حال برداشتن گوشی خود و گرفتن عکس از محیط اطرافش دیده شد. کاربران شبکههای اجتماعی به سرعت در مورد این اقدام عجیب اظهار نظر کردند و یکی از کاربران او را «توریست» نامید.
تمامیت ارضی چین و مساله تایوان
شی در سخنان آغازین خود ضمن ابراز امیدواری برای روابط حسنه و همکاری دوکشور نسبت به موضع آمریکا در قبال تایوان هشدار داد و بیان کرد: حفظ صلح و ثبات در تنگه تایوان بزرگترین وجه مشترک بین چین و ایالات متحده است. وی خطاب به ترامپ گفت که اگر به درستی با آن برخورد شود، روابط دوجانبه از ثبات کلی برخوردار خواهد شد.
شی جین پینگ افزود: در غیر این صورت، دو کشور با درگیریها و حتی منازعاتی روبهرو خواهند شد که کل روابط را در معرض خطر جدی قرار میدهد. او با تاکید بر اینکه «استقلال تایوان» و صلح در تنگه تایوان به اندازه آب و آتش غیرقابل جمع هستند، افزود این دو کاملا با یکدیگر ناسازگارند.
عناصر کمیاب خاکی و چالشهای حل نشده
چالشهای مهم حل نشده ای ببن دو قدرت وجود دارد که به رغم تلاش برای مدیریت تنش همچنان لاینحل باقی مانده است. با وجود آنکه دو طرف توافق کردند تعرفهها و محدودیت صادرات فلزات کمیاب ۷ گانه چین به آمریکا را کاهش دهند ولی اختلافات جدی ادامه دارد. برای نمونه با وجود درخواست واشنگتن، چین همچنان صادرات سه فلز راهبردی «ایتریوم، دیسپروزیم و تربیم» را تا ۵۰ درصد کاهش داده است و قیمت این مواد در بازار جهانی بین ۴ تا ۱۴۰ برابر افزایش یافته و خط تولید برخی شرکتهای هوافضای آمریکا را متوقف کرده است.
رویترز نوشت: ترامپ از توافق با شی جین پینگ در مورد خرید کالاهای کشاورزی توسط چین، افتتاح حساب جدید، گوشت گاو و هواپیماهای بوئینگ خبر داد، اما جزئیات چندانی ارائه نکرد. او بدون تمدید آتشبس تجاری که قرار است اواخر امسال منقضی شود، پکن را ترک کرد.
بازارها از اینکه توافقی که ترامپ برای خرید ۲۰۰ جت بوئینگ توسط چین اعلام کرده بود، بزرگتر نبود، ناامید شدند و معاملهگران گفتند که معاملات آتی سویای آمریکا روز جمعه(۲۵ اردیبهشت) پس از آنکه این اجلاس نتوانست به توافقهای خاصی برای کالاهای کشاورزی آمریکا منجر شود، به پایینترین سطح خود در بیش از دو هفته گذشته رسید.دو کشور توافق کردند که هیاتهای جداگانهای برای مدیریت تجارت و سرمایهگذاری دوجانبه تشکیل دهند، اما وانگ یی وزیر امور خارجه چین، گفت که مقامات هر دو طرف هنوز در حال بررسی جزئیات هستند.
برخلاف سال ۲۰۱۷(۱۳۹۶ خورشیدی)، رهبران هیچ بیانیه عمومی مشترکی به رسانهها ارائه نکردند. آنها خلاصهای از جلسات مورد توافق طرفین و همچنین برگه اطلاعاتی که جزئیات نتایج مذاکرات را شرح دهد، منتشر نکردند. بیانیههای عمومی چین اشاره خاصی به توافقنامههای خرید یا سایر تعهدات شی جین پینگ به ایالات متحده نداشت. این خبرگزاری همچنین در گزارشی دستاوردهای هیئت اقتصادی همراه ترامپ از سفر چین را زیر سوال برد و نوشت: قدرتمندترین مدیران عامل آمریکا تاکنون چیز زیادی از سفر خود به چین برای ارائه ندارند.
هوش مصنوعی و نودل خوری
اسکات بسنت وزیر خزانهداری ایالات متحده، در یک مصاحبه ضبطشده با شبکه سیانبیسی در روز پنجشنبه خبر داد که هیاتهای ایالات متحده و چین در نشست پکن درباره تدوین اصول و چارچوبهای ایمنی هوش مصنوعی مذاکره خواهند کرد؛ هدف این گفتوگوها جلوگیری از دسترسی بازیگران غیردولتی به پیشرفتهترین مدلها و در عین حال حفظ توازن میان نوآوری و امنیت عنوان شده است.
وی عنوان کرد: حفظ برتری ایالات متحده نسبت به چین در حوزه هوش مصنوعی «بسیار حیاتی» است و افزود همین موضوع دلیل علاقه پکن به گفتوگو درباره این چارچوبهای ایمنی است.
وی افزود: ما نمیخواهیم نوآوری را محدود کنیم. بنابراین مسئولیت ما این است که به بالاترین سطح کارایی برسیم؛ بهگونهای که بیشترین نوآوری و بالاترین سطح ایمنی را همزمان به دست آوریم.
در حالی که ویدیوها و تصاویر جنسون هوآنگ مدیرعامل شرکت انویدیا مشغول خوردن نودل در خیابانهای پکن در شبکه های اجتماعی منتشر میشد، نتایجی روشن پیرامون این مذاکرات منتشر نشد. روزنامه گاردین نیز در گزارشی با تیتر «ترامپ چین را بدون هیچ پیشرفتی در مورد ایران، تایوان یا هوش مصنوعی ترک میکند» به این موضوع پرداخت.
چین و جنگ علیه ایران
واکنش چین به محاصره آمریکا علیه ایران و تحریمهای واشنگتن علیه طرف های معامله کننده با ایران نشان دهنده صراحت کلام پکن در مخالفت با یکجانبهگرایی و کنش از جایگاه اقتدار بود. در اردیبهشت ۱۴۰۵، وزارت بازرگانی چین با استناد به «قوانین مقابله با اعمال ناروای فرامرزی قوانین خارجی» (Rules on Blocking) برای اولین بار حکمی صادر کرد که در آن هرگونه به رسمیت شناختن یا پیروی از تحریمهای آمریکا علیه ۵ شرکت چینی (مانند هنلی پتروشیمی) را ممنوع اعلام کرد.
چهارچوب جامعی جهت مقابله نیز تدبیر شده است : چین قوانینی مانند «قانون مقابله با تحریمهای خارجی» (Anti-Foreign Sanctions Law) و «آییننامه مقابله با صلاحیت قضایی ناروای فرامرزی خارجی» (2026 Countering Regulations) را تصویب کرده است که ضمن ممنوعیت پیروی از تحریمها، جریمه و محدودیت برای متخلفان و همچنین حق شکایت از سوی شرکتهای زیاندیده را تعیین میکند.
در جریان این سفر، مارکو روبیو در مصاحبه با شبکه انبیسی مدعی شد که ترامپ و شی درباره ایران گفتگو کردند و چین و ایالات متحده توافق دارند که تنگه هرمز نباید «نظامیسازی» شود. وی در ادامه بیان کرد:ترامپ و شی در موضوع ایران به نقاط مشترکی رسیدهاند و چین بار دیگر مخالفت خود را با دستیابی تهران به سلاح هستهای اعلام کرده است.
مواضع رسمی مقامات چین اما حاکی از دعوت به دیپلماسی و تقبیح جنگ است. یک سخنگوی وزارت امور خارجه چین در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا دو طرف درباره ایران و موضع پکن در مورد جنگ صحبت کردهاند یا نه گفت: این جنگ از همان ابتدا نباید اتفاق میافتاد و ادامه آن هیچ فایدهای ندارد.
وی ادامه داد: یافتن راهی زودهنگام برای حل و فصل این وضعیت نه تنها به نفع آمریکا و ایران، بلکه به نفع کشورهای منطقه و سایر جهان است. این مقام چینی تصریح کرد از آنجایی که اکنون درِ گفت وگو باز شده است، «این فرصت نباید دوباره از بین برود.»
گوئو جیاکون سخنگوی وزارت امور خارجه چین در نشست خبری روز جمعه در واکنش به ادعای کاخ سفید مبنی بر اینکه پکن در جریان دیدار رهبران چین و آمریکا با بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرده، اظهار داشت: موضع پکن درباره وضعیت ایران بسیار روشن است. این درگیری خسارات سنگینی به مردم ایران و دیگر کشورهای منطقه وارد کرده و با ادامه گسترش پیامدهای این بحران، فشار شدیدی بر رشد اقتصادی جهانی، زنجیرههای تامین، نظم تجارت بینالمللی و ثبات عرضه جهانی انرژی وارد شده که به منافع مشترک جامعه بینالمللی آسیب میزند.
وی افزود: دستیابی سریع به راهحلی برای پایان بحران، نه تنها به نفع آمریکا و ایران، بلکه به سود کشورهای منطقه و سایر کشورهای جهان است.
وانگ یی نیز روز جمعه از آمریکا و ایران خواست تا اختلافات خود، از جمله مسئله هستهای را از طریق مذاکره و گفتگو حل کنند. وانگ در جمع خبرنگاران در مورد نتایج اجلاس شی جین پینگ رئیس جمهور چین و ترامپ گفت که هر دو طرف در مورد مسائل مهم بینالمللی، از جمله درگیری مربوط به ایران و امنیت اطراف تنگه هرمز، تبادل نظر کردند.
