افغانستان؛ وقتی دخالت خارجی سرنوشت یک انقلاب را تغییر داد؛ روایت اسدالله کشتمند
از ورود شوروی تا فاجعه نجیب‌الله؛ چه بر سر افغانستان آمد؟ امروز بار دیگر در خدمت دوست و رفیق عزیزم، اسدالله کشتمند، از رهبران حزب دموکراتیک خلق افغانستان بودم. گفت‌وگوی امروز شاید یکی از دشوارترین و در عین حال مهم‌ترین گفت‌وگوهای ما در این مجموعه بود؛ گفت‌وگویی درباره حضور نیروهای شوروی در افغانستان، پیامدهای آن و فجایعی که در سال‌های بعد بر مردم این کشور گذشت. پرسش اصلی این بود: آیا می‌شد از این سرنوشت اجتناب کرد؟ آیا حضور نیروهای شوروی بهانه‌ای برای گسترش دخالت ایالات متحده آمریکا، عربستان سعودی، پاکستان و نیروهای ارتجاعی منطقه در افغانستان شد؟ آیا این حضور، در عمل به تضعیف مشروعیت حکومت افغانستان انجامید؟ و اساساً آیا برای مقابله با نیروهای مخالف حکومت، حضور نظامی شوروی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بود؟ یکی دیگر از پرسش‌های مهم گفت‌وگوی امروز این بود که دخالت خارجی چگونه می‌تواند مشروعیت یک حکومت ملی را تضعیف کند؟ امروز نمی‌توان با قطعیت گفت که اگر نیروهای شوروی وارد افغانستان نمی‌شدند، تاریخ این کشور چگونه رقم می‌خورد. آیا در غیاب آنها، حکومت حزب دموکراتیک خلق افغانستان در برابر مخالفان خود شکست می‌خورد، یا برعکس، نیروهای چپ افغانستان می‌توانستند به‌عنوان یک نیروی ملی، با اقتدار و انگیزه بیشتری در برابر مخالفان خود بایستند و زمینه و بهانه برای آن سطح از مداخله خارجی که بعدها شکل گرفت، فراهم نمی‌شد؟ در بخش دیگری از برنامه از فاجعه دستگیری و اعدام محمد نجیب‌الله، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، صحبت کردیم و به اشتباهاتی پرداختیم که در روند انتقال قدرت و برخورد با جریان مجاهدین صورت گرفت؛ روندی که نه به یک گذار مسالمت‌آمیز، بلکه سرانجام به فاجعه‌ای بزرگ منتهی شد. طالبان وارث بخشی از آن شرایط شدند و نجیب‌الله سرانجام به دست آنان گرفتار و کشته شد. پرسش مهم اینجاست: از یک گذار نامطمئن و بدون چشم‌انداز روشن برای آینده چه می‌توان آموخت؟ چگونه می‌توان از تکرار فاجعه‌ای جلوگیری کرد که در آن ساختار موجود فرو می‌ریزد، اما هنوز معلوم نیست چه نیرویی و با چه برنامه‌ای قرار است جایگزین آن شود؟ امروز در کنار رفیق اسدالله کشتمند پای روایت او از آن روزهای دشوار نشستیم. تجربه افغانستان، تجربه‌ای بسیار پرهزینه، دردناک و در عین حال آموزنده است؛ تجربه‌ای که اگر درست و بدون پیش‌داوری بررسی شود، شاید بتواند به جلوگیری از تکرار فجایع مشابه در کشورهای دیگر کمک کند. این تجربه به‌ویژه امروز برای ما ایرانی‌ها که درباره تغییر، گذار سیاسی و آینده نظام سیاسی و حکومتی ایران فکر می‌کنیم، اهمیت بسیاری دارد. افغانستان یادآوری می‌کند که مسئله فقط عبور از یک نظم سیاسی نیست؛ پرسش اساسی این است که چگونه، با چه نیروهایی، با چه برنامه‌ای و به سوی چه آینده‌ای باید گذار کرد. اگر این گفت‌وگو را مفید یافتید، لطفاً ویدیو را لایک کنید، با دیگران به اشتراک بگذارید و کانال رسانه ما را سابسکرایب کنید. همچنین آن را در شبکه‌های اجتماعی خود منتشر کنید تا افراد بیشتری در این بحث و بررسی تاریخی مشارکت کنند. با تشکر از همه شما و با احترام به تمام مبارزان و رفقای افغانستانی که آن سال‌های دشوار و پرهزینه را تجربه کردند. رسانه ما- رضا فانی یزدی
