شارلاتانیسم سیاسی، در پوشش مردمدوستی
شباهنگ راد
«رضا پهلوی، فکر میکنم یکی از دلایل عمدهای که برخورد جهانی علیالخصوص میخوام بگم دو کشوری که تنها کشورهایی بودند که درگیر شدند با جمهوری اسلامی، تو چند ماه اخیر اسرائیل و امریکا، حاصل سفری بود که من به اسرائیل کردم دو سال پیش».
جنگهای امپریالیستی و ویرانگر را نمیتوان جدا از مفؤلههای کلان سیاستهای جهانی و منطقهای مورد واکاوی قرار داد. بااینحال، شعلهور شدن این جنگها بارها بهمثابه محک و آزمونی برای نیروهای درگیر، چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم، عمل کرده است. کم نبودهاند و نیستند کسانی که همزمان با آغاز جنگهای ارتجاعی، به اشکال گوناگون در سوی مخالف جریانِ تاریخ و برخلاف منافع میلیونها کارگر، زحمتکش و دیگر قربانیان این جنگها قرار گرفتهاند. مشاهده چنین وضعیتی نه پدیدهای غیرمنتظره، بلکه بازتابی از ماهیت عناصر و جریانهایی است که در بزنگاههای تاریخی، منافع طبقاتی و سیاسی خود را بر منافع تودههای مردم ترجیح میدهند. همسویی سیاسی این عناصر و جریانها با دولتهای امپریالیستی و نیز دولتهای جنایتکار و اشغالگر، ازجمله اسرائیل، خود گویاتر از هر اعتراف سیاسی است؛ همسوییای که ماهیتِ نگاه آنان نسبت به جنگ، جنایت علیه بشریت و ویرانی زیرساختها را بیپرده آشکار میسازد. رضا پهلوی از زمرهٔ این دسته از افراد تعلق دارد؛ کسی که فراتر از شعارها و ادعاهای سیاسی تا جایی پیش رفته و مدعی است که نقشی مؤثر در شکلگیری جنگ و حملات علیه زیرساختها و خانه و کاشانه مردم ایران داشته است.
برخلاف نظر دم تکان دهندگان طبقهٔ سرمایهداری، جنگ مصیبتی بزرگ است و شواهد نیز نشان میدهد که اینگونه جنگها برای مردم و جامعه چیزی جز ویرانی، رنج و خسارت به همراه ندارند. پیامدهای این جنگها، بارِ سنگینی بر دوش میلیونها انسان رنجدیده میگذارد و زندگی آنان را بیشازپیش دشوار میسازد. برای نمونه، آسیب دیدن 1507 مدرسه و فضای آموزشی، تخریب پلها و بیش از2000 حمله به تأسیسات شبکه برق ایران که در پی آن منجر به قطع آب و برق شده است، ازجمله «دستاوردها» یا «فوایدی» هستند که رضا پهلوی از آنها دفاع کرده و به دنبال تحقق آنها است.
بااینحال، موضوعِ اصلی این بحث، برشمار بمبهای فروریخته، میزانِ ویرانیها یا حجم خسارات وارده به خانهها و زندگی مردم توسط طرفین درگیری نیست، بلکه بررسی و اشارهای کوتاه به ماهیت عناصری است که تحت پوشش مردمدوستی، یا بهزعم خودشان، در دفاع از آزادی، با همدستی و همکاری با جنایتکارترین دولتها و نیروها، زمینه تعرض به مردم و تحمیل این جنگ و پیامدهای ویرانگر آن را فراهم کردهاند. دولتها و نیروهایی که طی سالهای اخیر، جهان و منطقه را به آشوب کشاندهاند و مرتکب جنایاتی شدهاند که از نظر گستره و ابعاد انسانی در زمرهٔ فاجعهبارترین رویدادهای اخیر قرار میگیرند. ازجمله میتوان به حملات علیه مردم بیدفاع لبنان و جنگ غزه اشاره کرد؛ اتفاقات دردناکی که باعث کشته و زخمی شدن دهها هزار زن، مرد و کودک شدهاند. از این منظر، حمایت از چنین پوششهایی را نمیتوان در راستای آزادی و رهایی مردم ایران تلقی کرد. این رویدادهای تلخ نمونههایی از پیامدهای سیاستهای جنگطلبانهای هستند که رضا پهلوی و دیگر نیروها از آنها دفاع میکنند.
البته کارنامهٔ رضا پهلوی تنها به این مورد محدود نمیشود. او و خاندان پهلوی، نقش قابلتوجهی در غارت ثروتهای عمومی، سرکوب مخالفان و منحرف کردن جنبشهای اعتراضی رادیکال ایران داشتهاند. خاندانی که در پنج دههٔ گذشته پاسخ خود را از جامعه، کارگران، زحمتکشان، زنان و مردان ایران گرفته است. بهبیاندیگر، رضا پهلوی برخاسته از سنت سیاسیای است که در آن غارت اموال عمومی، سرکوب اعتصابها و اعتراضهای کارگری و تودهای، دستگیری و شکنجه کمونیستها و مبارزان جایگاه پررنگی داشته است. بیدلیل نیست که او با صراحت و حتی با افتخار از مراودات خود با سران دولتهای متهم به جنایت و همچنین از پیگیری جنگهای ویرانگر صحبت میکند. از این منظر، تاریخ قضاوت خود را درباره نظام و مناسباتی که رضا پهلوی از آن حمایت میکند، پیشاپیش انجام داده است و تصور بازگشت به گذشته، به معنای نادیده گرفتن تجربهای است که بهای سنگینی برای آن پرداخته شده است.
درنهایت، آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، نه بازخوانی و داوری دوباره دربارهٔ گذشته، بلکه آشکار کردن سیاستها و اهدافی است که رضا پهلوی و دیگر حامیان بیقیدوشرط جنگهای ویرانگر دنبال میکنند. سیاستها و رویکردهایی که در پسِ شعارهای انساندوستانه پنهان میشوند؛ جایی که مردمدوستی به ابزاری برای اعتبار بخشیدن به سیاستهای ویرانگر بدل میشود و نیز شارلاتانیسم سیاسی در پوششِ نیکخواهی و دفاع از مردم بازتولید میگردد. از همین رو، افشا و مقابله با چنین رویکردهایی، نه به معنای بازنگری گذشته، بلکه برای فهم و تبیین سازوکارهایی است که تلاش میکنند جنگ، مداخله و ویرانی را با پوشش گفتمانِ انساندوستانه توجیه کنند.
5 جولای 2026
14 تیر 1405
