نقش زبان فارسی دری در سیاست جنایی مشارکتی با تأکید بر ترویج فرهنگ همدلی، صلح و پیشگیری اجتماعی از جرم
مقدمه ~
زبان یکی از مهمترین ابزارهای ارتباطی، فرهنگی و اجتماعی در زندگی انسان است که افزون بر انتقال اندیشهها و مفاهیم، نقش اساسی در شکلگیری روابط اجتماعی، تقویت همبستگی، کاهش اختلافات و ایجاد تفاهم میان افراد جامعه ایفا میکند. در این میان، زبان فارسی دری بهعنوان یکی از زبانهای غنی فرهنگی و ادبی، از ظرفیت ارزشمندی در ترویج مفاهیمی چون صلح، همدلی، مدارا، عدالتخواهی، نوعدوستی و احترام متقابل برخوردار است. ادبیات فارسی دری، بهویژه شعر، در طول تاریخ همواره بستری برای بیان ارزشهای انسانی و اخلاقی بوده و شاعران بزرگی با بهرهگیری از مفاهیم انسانی، مردم را به مهربانی، گذشت، همزیستی مسالمتآمیز و پرهیز از خشونت دعوت کردهاند.
از سوی دیگر، سیاست جنایی مشارکتی بهعنوان یکی از رویکردهای نوین در نظام عدالت کیفری، بر مشارکت فعال مردم، نهادهای مدنی، خانوادهها، شخصیتهای فرهنگی و سایر گروههای اجتماعی در پیشگیری از جرم، حل اختلافات و تحقق عدالت تأکید دارد.
متن موضوع @
بی گمان شکل گیری مشارکت مردم در نظام عدالت ، ریشه ها ، بستر ها و جلوه های دیرینه دارد . تاریخ تمدن ها و جوامع ، مذهب ، فلسفه وافکار رایج و معمول به شکل گیری آنچه که امروز و به زبان مدرن ، آن را سیاست جنایی مشارکتی می خوانیم منجر شده است به دیگر سخن مشارکت مردم در نظام دادگستری بدون و جدای از جلوه های نخستین آن و بستر های تاریخی ، فلسفی و مذهبی قابل تصور نیست ، وبدون شناخت این بستر ها ، مطالعه وبررسی موضوع پژوهش را بی مبنا می نمایند .
هر چند که ادبیات فارسی دری آینه ای تمام نمای فرهنگ و هویت مابوده در بردارندهی جلوه هایی از سیاست جنایی مشارکتی و یکی از عوامل تداوم تاریخی و فرهنگی اندیشه ی میانجی گری و سازش در جامعه میباشد .
تاکار به نه قوم برآید .
گر ده به خرج شاید .
مفرست پیام داد جویان .
الا به زبان راستگویان .
این دو بیت حاوی این پیام است که پیش از طرح دعوا وپیش از هر چیزی داد خواهی را باید بر مبنای راستی ودرستی مطرح نمود ودر صورت طرح دعوا نیز چناچه در میانه راه می توان با تدابیری ، نزاع را ختم کنیم ، پسندیده تر از آن است که فرآیند را در داد رسی های رسمی ، طولانی سازیم .
ویا در جای دیگر همین شاعر گفته است .
همین جاختم کن با ما چه حاجت .
که در محضر زما شرمنده باشی .
در اینجا نیز شاعر بلند آوازه توصیه می کند که به جای طرح دعوی در نزد حاکم به صلح وسازش و پذیرش اشتباه و تقصیر بسنده نمایم تا نه تنها به داد رسی رسمی نیاز نباشد بلکه در آن روز از شرمند گی محکومیت نیز در امان باشی .
حافظ شیرازی نیز در یکی از ابیات خود رویکرد کلی ، صوفیان را مبنی بر ترجیح صلح بر جنگ وداوری به این صورت به تصویر کشیده است .
یک حرف صوفیانه بگویم اجازتست .
ای نور دیده صلح به از جنگ و داوری .
همچنان خواجه ی شیرازی در دیوان بلند ش آورده است ، آسایش دنیای فانی و نیز آسایش در سرای ابدی در جوانمردی با دوستان و مدارا و گذشت با دشمنان است و این پیام مهمی در راستای توجه به صلح و سازش برای ابنای بشر است .
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرفست .
با دوستان مروت با دشمنان مدارا .
سعدی شیرازی نیز همچون دیگر شاعران پارسی زبان همواره خرد مندان را به گزینش راه های سهل وآسان تر در مواجه با مشکلات دعوت می کند . این دعوت در اراضی شدن به حق خود و حل و فضل کردن اختلافات فی مابین مدعیان نیز صادق است .
در باب هشتم گلستان وی در عباراتی نغز و پر مغز چندین بار براین مهم تآکید کرده است که .
عاقل چو خلاف بیند بجهد ودر صلح لنگر بنهد ، چه آنجا سلامت بر کنار است و اینجا حلاوت در میان .
پس آز آن نیز در عبارتی دیگر آورده است .
از پیش قاضی هرگز کسی راضی نرود .
چو حق معاینه دانی که می بیاید داد
به لطف به که جنگ آوری و دلتنگی
خراج اگر نگزارد کسی به طیب نفس
به قهر ازو بستانند و مزد سر هنگی
تا آنجا که در مثنوی معنوی ، نیز همچون سایر آثار مولانا ، سخن از میانجی گری صلح وسازش و حسن آن فراوان است .
صاحب سری عزیزی صد زبان
گر بدی آنجا بدادی صلحشان
وپس از حضور میانجی می گوید
او میانجی شد میان دشمنان
اتحادی شد میان پر زنان
نفس واحد از رسول حق شدند .
ورنه هر یک دشمن مطلق بدند
به این ترتیب زبان وادبیات فارسی دری خود چه دیروز و چه امروز ، نشانگان جلوه های اولیه ی ، مظاهر عدالت مشارکتی ، و صلح وسازش را در سینه ی خود به همراه داشته و دارد وآن را چون دری گرانبها سینه به سینه به ما منتقل ساخته است وانگهی در میان تاریخ فلسفه و مذهب ما به عنوان جلوه های نخستین سیاست جنایی مشارکتی نقشی بسیار پررنگ تر دارند . چندان که به نظر می رسد جنبش های توسعه ی عدالت اجتماع محور ، انواع میانجی گری یا سازش و …. که خود از مصادیق بارز عدالت ترمیمی اند _ سر بر آورده ودر ذهن اندیشمند ان آموزه ها ودید گاه های قانونگذاران و مجرمان توسعه یافته است ، خود نسخه بدلی از ادب ، فرهنگ ، تاریخ ، فلسفه ، باور ها وآیین های گذشتگان است .
به دیگر سخن اگر عدالت ترمیمی امروزین را به مثابه فرد اجلای سیاست جنایی مشارکتی بدانیم _ که به نظر می رسد چنین باشد باید گفت که این نوع از عدالت خود محصولی از رجوع به گذشته ی بشر و بر آیندی از تفکر وتدبر در تاریخ تمدن و باورهای گذشته ی پیشینیان است
دعوت به مشارکت امت اسلام در حل و فصل اختلافات !
به باور برخی نویسندگان ، یکی از مهم ترین مبناهای حمایت از زیاندیده گان و توسعه ی عدالت ترمیمی که خود فرد اجلای اتخاذ سیاست جنایی مشارکتی است
مبانی ایدیو لوژیک و فلسفی است بدیهی است که این مبانی در نظام های حقوقی مبتنی بر مذهب چون نظام حقوقی ما صادق است ، زیرا مفاهیمی چون ، تعاون در امور خیر ، دعوت به سازش و آشتی ، و حمایت از زیاندیده مظلوم ، در اسلام از تکالیف شرعی و از موجبات خشنودی خداوند شمرده شده است که رستگاری بندگان خدا نیز در گرو آن است .
دین مبین اسلام آیینی اجتماعی است که در آن همواره امت اسلام به صلح وحدت ، دوستی ، همگرایی ، رفع اختلافات پرهیز از تفرقه و نفاق و مشارکت در انجام امور دعوت شده اند می دانیم که مهم ترین منابع این دین مبین پیش از هر چیز کتاب خداوند ج است که در ۱۱۴ سوره و ۶۲۳۶ آیه در طی ۲۳ سال بر پیامبر بزرگ اسلام نازل شده است از میان این آیات بخشی
از آنها که قریب به ۵۰۰ آیه می باشد ، احکام حقوقی این دین مبین را بیان داشته اند که در آن میان می توان احکام قضایی از جمله نگاه اسلام به دعوت امت اسلامی به اصلاح ذات البین و رفع مشاجرات و نزاع ها و اختلاف ها را جستجو نمود
دومین منبع حقوقی اسلام سنت پیامبر گرامی حضر محمد ص
سومین ، اجماع
چهارمین ، قیاس
منابع مورد اختلاف .
۱_ استحسان
۲_ مصالح مرسله
_۳ استصحاب
۴_ عرف عنعنه
۵_ مذهب صحابی
۶_ شرایع قبلی
۷_ سدالذرایع
میباشد
با احترام
جمشید کوهستانی
نظامی اسبق
فرستنده!
محمدعثمان نجيب










