ایران در چنگال مشکلات
والری بورت (Valery BURT) – روزنامهنگار، مورخ، نویسنده
ا. م. شیری- در بارۀ مقالۀ حاضر، من برخلاف معمول که برای همۀ ترجمههایم مختصر تحلیل و توضیح مینویسم، نمی خواهم حرف بیشتری بزنم. زیرا، مشکلات کنونی ایران را برعکس اغلب تحلیلگران خارجی و داخلی، نه ناشی از سوءمدیریت، عدم آگاهی، بیبرنامگی و یا هر امر مشابه، بلکه جزو اهداف جریان نفوذ (ستون پنجم) ارزیابی میکنم که از ابتدای انقلاب بر نهادهای مدیریتی کشور حاکم شدند و هیچ اقدامی برای مبارزه با آن به عمل نمیآید. البته، من شخصاً خودم را آنقدر کورذهن تصور نمیکنم که نتوانم وجود جریان ضدایرانی رفسنجانی- روحانی- ظریف، پایدارچیها، انجمن حجتیه و فدائیان اسلام را نبینم. علاوه بر این، پیشترها در این باره زیاد نوشته و هشدار دادهام. منتها، هیچ کس به هشدارهای بنده «تره خرد» نمیکند. بنابراین، میدانم که توضیح مجدد این موضوع، «هفتاد من کاغذ شود». روی این اصل، اوضاع فعلی ایران را از نگاه یک تحلیلگر خارجی (روس) ارائه میدهم.
***
این کشور کمبودهای زیادی دارد، از جمله ایدههایی برای غلبه بر بحران.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، دائماً دربارۀ مشکلات کشور صحبت میکند. گاهی اوقات، لحن صدایش نشان از عصبانیت دارد. مسائل زیادی هست که او باید حل کند، اما فرصتهای کمی برای انجام این کار وجود دارد. اخیراً، این جراح سابق قلب که عملهای جراحی پیچیدهای انجام داده، اعتراف کرد که نمیتواند در ادارۀ کشور «معجزه کند». اما مهمتر از همه، پزشکیان برخلاف گذشته، همۀ مشکلات جمهوری اسلامی را به گردن دشمنان خارجی نمیاندازد.
نیویورک تایمز در این باره مینویسد: «او (پزشکیان) حتی اظهار داشت که مشکلات ایران، مشکلات خودشان است که از فساد، دعواهای جناحی و سالها شیوههای هزینهکرد دولتی ناشی میشود که او آنها را «کاری که دیوانهها انجام میدهند»، مینامد و «تقصیر ایالات متحده یا اسرائیل» نمیداند.
او در چندین جلسه، از جمله با دانشجویان، گفت: «مشکل از ماست».
پزشکیان به استانداران و مقامات محلی توصیه کرد که مشکلات خود را حل کنند و منتظر کمک دولت نمانند. این نیز «know-how» اوست (know-how، مجموعۀ دانش، تجربه، روشها، فرمولها، فناوریها و سایر اطلاعات ارزشمند. ا. ش.).
ظاهراً، رئیس جمهور اجازۀ ضمنی «آزادانه فکر کردن» را دریافت کرده است. زیرا، سید علی خامنهای، رهبر معظم کشور، جریان اظهارات انتقادی خود را متوقف نکرده است. با این حال، خود رهبر هیچ علامتی از بدبینی نشان نمیدهد. او یا اوضاع را چندان وخیم نمیداند، یا عمداً مشکلات را پنهان میکند.
در ماه نوامبر، آیتالله خامنهای سخنرانی خوشبینانهای ایراد کرد و در آن با افتخار اعلام کرد که مردم ایران بر آمریکا و اسرائیل پیروز شدهاند. در دربخشی از سخنانش گفت: «آنها آمدند و شرارت کردند، اما شکست خوردند و دست خالی برگشتند، بدون اینکه به هیچ یک از اهدافشان برسند».
به گفتۀ آیتالله خامنهای، ایران مذاکره با آمریکا را رد کرد. زیرا، بیفایده است. آمریکا، چه در دورۀ جمهوریخواهان و چه در دورۀ دموکراتها، به رویکرد هژمونیک در مذاکرات پایبند است و با تکیه بر قدرت نظامی، اقتصادی و امنیتی خود، تنها به منافع خود فکر میکند. آیتالله خامنهای تصریح کرد که ایران به تنهایی بر مشکلات خود غلبه خواهد کرد.
با این حال، حسن روحانی، رئیس جمهور سابق ایران، تمایلی به ابراز خوشبینی نداشت. او معتقد است که کشور در شرایط سیاسی و اقتصادی دشواری قرار دارد و هیچ راهی برای خروج از بحران نمیبیند.
لازم است که به نظر دیگری، به نظر اسحاق جهانگیری، معاون سابق رئیس جمهور اسلامی نیز اشاره کنیم. او نه تنها معتقد است که ایران در یک بنبست راهبردی قرار دارد، بلکه متقاعد شده است که هیچکس در رهبری کشور ایدهای برای اقدام بعدی ندارد. این نه تنها سرزنش رئیس جمهور، بلکه رهبر سالخورده نیز بود که به طور سنتی از انتقاد مصون است. اما هیچ اعتراضی صورت نگرفت؛ ظاهراً تهران تصمیم گرفت که در چنین دورۀ دشواری، بهتر است بر سر کلمات بحث نکند.
ایران واقعاً درگیر مشکلات پیچیدهای است. اخیراً، پزشکیان ضمن صحبت دربارۀ کمبود آب، حتی پیشنهاد کرد که پایتخت را به نقطهای در نزدیکی خلیج فارس که شدت کمبود آب کمتر خواهد بود، منتقل کنند.
اما این پیشنهاد باعث سردرگمی شد و تهران به درستی معتقد بود که یک اقدام گسترده با عواقب پیشبینی نشده میتواند مشکل دیگری ایجاد کند. از این رو، آن را کنار گذاشت. اگرچه مجلس شورای اسلامی در سال ۲۰۱۳ طرح مشابهی را تصویب کرده بود، اما کمبود آب همچنان ادامه دارد.
ایران زیر بار سنگین تحریمهای اقتصادی قرار دارد و تأثیر آنها به طور روزافزونی احساس میشود. این کشور از کمبود برق رنج میبرد و زیرساختهای آن به شدت در حال زوال است. پول ملی، ریال، که به دلیل کاهش ارزش تضعیف شده است، در حال فروپاشی است و امید ساکنان کشور را از بین میبرد. طبق آخرین پیشبینی صندوق بینالمللی پول در ماه اکتبر، تولید ناخالص داخلی واقعی ایران در سال ۲۰۲۵ تنها ۶ دهم درصد رشد خواهد کرد که نشاندهندۀ کاهش شدیدی نسبت به سالهای گذشته است: ۳ و ۷ دهم درصد در سال ۲۰۲۴ و ۵ و ۳ دهم درصد در سال ۲۰۲۳. تورم به ۴۳ و ۳ دهم درصد افزایش خواهد یافت و به یکی از بالاترین نرخهای تورم در جهان تبدیل خواهد شد.
در نتیجه، تعداد افراد ناامید و ناتوان از کنار آمدن با سختیهای زندگی، افزایش سرسامآور قیمتها و دیکتههای تهدیدآمیز دولت، که ایران را ترک میکنند، رو به افزایش است. علاوه بر این، متخصصانی که کشور به آنها نیاز دارد، در حال ترک ایران هستند. بسیاریها در این باره صحبت میکنند و پزشکیان آشکارا نسبت به «فرار مغزها» هشدار داده است.
تنش حاکم بر کشور به اعتراضاتی دامن میزند که اتفاقاً مدتهاست در جمهوری اسلامی مرسوم بودهاند. اما این اعتراضات عمدتاً خودجوش و غیرسازمانیافته هستند و مقامات آنها را با قاطعیت بیرحمانهای سرکوب میکنند. با این حال، حتی نخبگان ایران، علیرغم نیروی سرکوب عظیم خود، دلیلی برای نگرانی دارند.
جنبش «زومر» در ایران در حال گسترش است. در حالی که جوانان هنوز از نظر سیاسی فعال نیستند، در پارکها و میادین آواز میخوانند و میرقصند، شعر میسرایند و از تابوهای مذهبی انتقاد میکنند. «زومرها» به صورت آنلاین ویدیوهایی منتشر میکنند که به هیچ وجه بیضرر نیستند و از وضعیت فعلی کشور انتقاد میکنند. اما چه کسی میداند فردا چه اتفاقی خواهد افتاد؟ علاوه بر این، ما میدانیم که این جوانان بیقرار و عجول چند انقلاب را در کشورهای دیگر برانگیختهاند.
درگیری با اسرائیل و [آمریکا] برای ایران یک شوک جدی بود. اگرچه جنگ کمتر از دو هفته طول کشید، اما باعث ویرانی قابل توجهی شد و چندین هزار غیرنظامی ایرانی کشته و زخمی شدند. صدها تأسیسات استراتژیک و غیرنظامی در ایران نابود یا به طور جدی آسیب دیدند. بازسازی آنها قطعا پرهزینه خواهد بود.
به گزارش وبسایت خبری ایرانوایر، هزینههای تهران برای موشکهای بالستیک که تنها در طول جنگ علیه کشور یهود شلیک کرد، میتوانست به ۴ و ۷ دهم میلیارد دلار برسد. این مبلغ باید با هزینههای تعمیر خسارات وارده به برنامۀ هستهای آن در اثر حملات هوایی اسرائیل و آمریکا تکمیل شود.
با این حال، طبق اطلاعاتی که از ایران به دست میآید، این کشور به سرعت در حال بازسازی زرادخانۀ موشکی خود و آزمایش انواع جدید سلاحها است. این موضوع در حال حاضر حتی برای اسرائیل نگرانکنندهتر از برنامۀ هستهای ایران است، که با وجود ترور چندین دانشمند سرشناس هستهای در طول جنگ، در حال احیا شدن است.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در این مورد با ارتش مشورت کرده و در پایان ماه دسامبر برای دیدار با دونالد ترامپ به واشنگتن سفر خواهد کرد تا چندین سناریو برای جنگ جدید بین اسرائیل و ایران را به او ارائه دهد. با این حال، مقامات تهران بطور خستگیناپذیر تأکید میکنند که ایران موضع کاملاً دفاعی اتخاذ کرده است.
…اخیراً، بارانهایی که به عنوان خونین توصیف شدهاند در خاورمیانه، به ویژه در جزیرۀ هرمز ایران، بارید. پس از آن، رودخانهها و چشمهها قرمز شدند. به گزارش دیلی میل، چنین پدیدههای طبیعی در عهد جدید به عنوان نشانۀ احتمالی پایان جهان است.
شاید روزنامهنگاران انگلیس بیش از حد واکنش نشان میدهند. اما واضح است که منطقه در معرض تحولات بزرگی قرار دارد. کسانی که شک دارند جنگ دیگری دیر یا زود در خاورمیانه آغاز خواهد شد، روز به روز کمتر و کمتر میشوند.
۵ دی- جدی ١۴٠۴
