اوراسیا؛ موتور رشد جهانی در سایه بنبست جنگ اوکراین
به گزارش روز یکشنبه
خبرگزاری شینهوا، بحران اوکراین سه سال و ۱۰ ماه است که ادامه دارد و تا به امروز هیچ تغییر تعیینکنندهای در میدان نبرد رخ نداده است، در حالی که روسیه در حال حاضر از برتری خاصی برخوردار است.
در خلال وعدههای آتشبس پراکنده و خصومتهای طولانی، روسیه و اوکراین هر دو مذاکراتی را با هدف پایان دادن به درگیری انجام دادند، اما هیچکدام به توقف دائمی جنگ منجر نشد.
سه دور مذاکرات مستقیم از ماه مه تا ژوئیه (اردیبهشت تا تیر) بین مسکو و کییف، که اولین دور از مذاکرات پس از تعلیق در مارس ۲۰۲۲ بود، با وجود نتایج محدود از جمله تبادل زندانیان و بازگرداندن اجساد سربازان کشته شده، هیچ پیشرفت قابل توجهی نداشت.
ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و دونالد ترامپ همتای آمریکایی او، در ۱۵ آگوست (۲۴ مرداد) در ایالت آلاسکای آمریکا دیدار کردند، بدون اینکه به هیچ توافق مشخصی دست یابند، در حالی که اوکراین، به همراه دیگر کشورهای اروپایی، نگرانی خود را در مورد به حاشیه رانده شدن مذاکرات ابراز کردند.
ایالات متحده در ماه نوامبر (آبان) طرحی ۲۸ مادهای پیشنهاد کرد که بعداً توسط اوکراین و کشورهای اروپایی اصلاح شد، اما همچنان نتوانست موافقت کامل روسیه را به دست آورد. و نشست ماه دسامبر (آذر) ایالات متحده، اروپا، روسیه و اوکراین در میامی، فلوریدا، هیچ پیشرفت قابل توجهی نداشت.
تحلیلگران خاطرنشان کردند که با توجه به اختلافات عمیق باقی مانده بر سر مسائلی مانند اختلافات ارضی، تضمینهای امنیتی برای اوکراین، ترتیبات حفظ صلح و نحوه مدیریت داراییهای روسیه، چشمانداز حل و فصل این درگیری همچنان نامشخص است.
در میدان نبرد، نیروهای روسی تاکنون کنترل بیش از ۳۰۰ منطقه مسکونی از جمله مرکز لجستیک استراتژیک کراسنوارمیسک (پوکروفسک) که اخیراً تصرف شده است را به دست گرفتند، در حالی که نیروهای اوکراینی به مقابله با پیشرفتهای روسیه در بخشهایی از مناطق سومی، خارکف، دونتسک و ژاپوریژیا ادامه دادهاند و حملات توپخانهای و پهپادی مکرری را به چندین منطقه در غرب روسیه انجام دادهاند با این اوصاف، وضعیت میدان نبرد برای اوکراین به طور فزایندهای چالشبرانگیز شده است.
هان لو معاون مدیر دپارتمان مطالعات اروپا-آسیای مرکزی در موسسه مطالعات بینالملل چین، گفت: «با توجه به عدم اصلاحات اساسی در مفاهیم امنیتی و تصمیمات استراتژیک همه طرفهای درگیر، هیچ راه حلی برای بحران اوکراین وجود نخواهد داشت.»
هان افزود: «ترامپ فقط برای موفقیت سیاسی خود در انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ آمریکا، حداکثر فشار را بر اوکراین اعمال خواهد کرد، زیرا او دیگر هیچ اهرم فشاری علیه روسیه ندارد.»
در این میان در آسیای مرکزی شاهد پیشرفت محسوسی در آشتی و هماهنگی منطقهای هستیم تحول برجستهای در ماه مارس رخ داد، زمانی که روسای جمهور تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان معاهدهای را امضا کردند که محل اتصال سهگانه مرزهای ملی آنها را مشخص و به طور قانونی فرآیند تعیین حدود مرزی بین کشورها را تکمیل میکرد. حل و فصل مسالمتآمیز مسائل مرزی از طریق مشورت، نشاندهنده ظرفیت رو به رشد در آسیای مرکزی برای مدیریت مسائل حساس از طریق گفت و گو بود.
پنج رهبر آسیای مرکزی در ماه نوامبر، پیوستن جمهوری آذربایجان به عنوان عضو مشورتی را تصویب و با این کار، شتاب جدیدی به این چارچوب تزریق کردند و تجارت، سرمایهگذاری، روابط فرهنگی و توسعه هماهنگ را در دو منطقه حیاتی استراتژیک گسترش دادند.
کشورهای آسیای مرکزی همچنین با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک و منابع خود، جایگاه جهانی خود را از طریق جلسات مکرر در سطح بالا و تقویت سازوکارهای گفتوگو با بازیگران اصلی جهانی از جمله چین، روسیه، ایالات متحده، ژاپن و اتحادیه اروپا به طور قابل توجهی افزایش دادند.
در قفقاز جنوبی، آذربایجان و ارمنستان گامهای تاریخی به سوی عادیسازی روابط برداشتند و در ماه اوت (مرداد) توافق صلحی را با هدف پایان دادن به دههها درگیری مرزی امضا کردند و در ماه اکتبر (مهر) محدودیتهای ترانزیتی را لغو کردند. این چشمانداز امنیتی بهبود یافته، اتصال منطقهای را احیا کرده و ارزش استراتژیک کریدورهای حمل و نقلی را که چین و آسیای مرکزی را به اروپا متصل میکنند، تقویت کرده است.
در سال ۲۰۲۵، کشورهای سراسر منطقه به تعمیق روابط دوستانه با چین ادامه دادند و ثبات و انرژی مثبت بیشتری را به صلح و توسعه منطقهای و جهانی تزریق کردند.
روسای جمهور چین و روسیه در جشنهای یکدیگر به مناسبت پیروزی جنگ جهانی علیه فاشیسم شرکت کردند و ضمن نشان دادن مسئولیتهای کشورهای بزرگ به عنوان فاتحان اصلی جنگ جهانی دوم، بر عزم راسخ خود برای حفظ نتایج جنگ جهانی دوم و حفظ دیدگاه تاریخی صحیح در مورد جنگ تأکید کردند.
همکاری عملی بین دو کشور پیشرفت مداومی داشت، در ۱۱ ماه اول سال ۲۰۲۵ (۲۲ دی ۱۴۰۳)، تجارت دو جانبه به ۲۰۳.۶۷ میلیارد دلار آمریکا رسید که برای سه سال متوالی از آستانه ۲۰۰ میلیارد دلار فراتر رفت.
پروژههای کلیدی مانند خط لوله گاز طبیعی مسیر شرقی چین-روسیه، پیشرفت عملیات ساخت پل بزرگراه ها و پل راهآهن تونگجیانگ و لغو روادید بین دو کشور و برگزاری سال فرهنگی چین-روسیه با صدها رویداد متنوع، به طور قابل توجهی مبادلات مردمی را تقویت کرد.
اعتماد متقابل سیاسی بین چین و بلاروس بیش از پیش تحکیم شد، سال علم، فناوری و نوآوری چین و بلاروس در سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ با موفقیت به پایان رسید و دوره ۲۰۲۶-۲۰۲۷ به عنوان سال همکاری صنعتی تعیین شد.
الکساندر لوکاشنکو رئیس جمهور بلاروس، خاطرنشان کرد که چین دومین شریک تجاری بزرگ بلاروس است و حمایت قوی از توسعه اقتصادی بلاروس را فراهم میکند.
از طرفی، آذربایجان روابط خود با چین را به یک مشارکت استراتژیک جامع ارتقا داد و همکاری در بخشهای توسعه سبز، اقتصاد دیجیتال، علوم، فناوری و هوافضا گسترش یافت، چین همچنین با ارمنستان مشارکت استراتژیک برقرار کرد و با گرجستان تفاهمنامهای برای به پایان رساندن مذاکرات مربوط به ارتقاء توافقنامه تجارت آزاد امضا کرد.
دومین اجلاس چین و آسیای مرکزی هم در ماه ژوئن در قزاقستان برگزار شد، بیش از ۱۰۰ سند همکاری به همراه داشت که منجر به اجماع گسترده بین چین و پنج کشور آسیای مرکزی در مورد همکاری در زمینه امنیت، تجارت و توسعه و امضای پیمانی در مورد حسن همجواری ابدی شد.
در سه فصل اول سال ۲۰۲۵، تجارت دوجانبه بین چین و پنج کشور آسیای مرکزی به ۸۰ میلیارد دلار آمریکا نزدیک شد که نسبت به سال گذشته ۱۵.۶ درصد افزایش داشت و انتظار میرود تا پایان سال از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رود ضمن اینکه پروژههای بزرگی مانند راهآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان پیشرفت قابل توجهی داشتند.
همچنین در زمینههایی مانند مواد معدنی حیاتی، تهیه هواپیما و تأمین مالی زیرساختهای کلیدی توافقاتی حاصل شد که نشاندهنده تلاشها برای ارتقای زنجیره ارزش و دستیابی به ظرفیت صنعتی و فرآوری بیشتر است و چین تعاملات مکرر را با این کشورها در چارچوبهای چندجانبه برای گسترش همکاری حفظ کرد.
در جریان اجلاس بریکس در برزیل، بلاروس، قزاقستان و ازبکستان به عنوان کشورهای شریک به این بلوک پیوستند و در حاشیه اجلاس تیانجین سازمان همکاری شانگهای (SCO)، چین و ارمنستان چندین سند همکاری دوجانبه در زمینه نظارت بر بازار و اندازهگیری امضا کردند و چین و آذربایجان مجموعهای از توافقنامهها را در زمینه توسعه سبز و اقتصاد دیجیتال امضا کردند.
با نگاهی به آینده، قرقیزستان ریاست دورهای سازمان همکاری شانگهای را بر عهده خواهد گرفت و رویدادهایی از جمله دهمین نمایشگاه چین و روسیه و ششمین مجمع همکاری محلی چین و روسیه در چین برگزار میشود، تبادلات و همکاری بین چین و کشورهای اوراسیا به اوج جدیدی خواهد رسید و فصل جدیدی از منافع متقابل و نتایج برد-برد را رقم خواهد زد.
