سرگیجه از موفقیت
ا. م. شیری
آنگلوساکسونها شمشیر از رو بسته، برای آغاز جنگ جهانی جدید سر از پا نمیشناسند. این قوم «برگزیده» به دزدی دریایی نوین در اقیانوس اطلس دست زدهاند.
آمریکا، توقیف نفتکشهای با پرچم روسیه را بی توجه به عواقب آن آغاز کرده است.
با نگاهی به اخبار جهان، این تصور به در ذهن متبادر میشود که دولت آمریکا پس از ربودن مادورو در کاراکاس، تصمیم گرفته است چهرۀ واقعی خود را نشان دهد. این نه تنها شامل درخواست از رهبری ونزوئلا برای پیروی از دستورات واشنگتن در مورد اینکه با چه کسی دوست شود و نفت خود را به چه کسی بفروشد (یا نفروشد)، بلکه شامل تهدیدهای مستقیم علیه کوبا، کلمبیا و سایر کشورها و تصرف گرینلند میشود که هنوز بخشی از دانمارک است.
میتوان گفت که دونالد ترامپ دکترین مونروئه، که در سال ۱۸۲۳ اعلام شد- «آمریکا برای آمریکاییها»، را به دکترین «دونروئه» (از حرف اول نامش) تبدیل کرده و نیمکرۀ غربی را حوزۀ منافع انحصاری ایالات متحده نامیده است.
با این حال، واشنگتن پا را فراتر گذاشت و با کمک لندن، آشکارا به دزدی دریایی علیه نفتکشهایی که نفت ونزوئلا را حمل میکردند، پرداخت. در ۷ ژانویه، نیروهای آمریکایی دو کشتی از این نوع را توقیف کردند: کشتی مارینر در اقیانوس اطلس شمالی و کشتی سوفیا در کارائیب.
وضعیت این کشتی تفریحی تعجبآور است، زیرا ماه گذشته ایالات متحده مانع از رسیدن آن به ونزوئلا شد و تلاش کرد آن را توقیف کند. در آن زمان، این نفتکش که تحت تحریمهای ایالات متحده بود، «بلا ١» (Bella 1) نام داشت و ابتدا با پرچم پاناما و سپس گویان حرکت میکرد، اگرچه مالک آن در استانبول ثبت شده بود.
پس از دفع اولین حملۀ آمریکا در کارائیب، صاحبان کشتی پرچم روسیه را بر روی بدنۀ آن ترسیم کردند و نام آن را به «مارینر» (Mariner) تغییر دادند و آن را دوباره تحت صلاحیت روسیه ثبت کردند. با این حال، ایالات متحده این تغییرات را نادیده گرفت و نفتکش را هنگام بازگشت به اروپا توقیف کرد و به نوعی «هدیۀ» کریسمس ارتدکس به مسکو داد.
طبق اعلام فرماندهی اروپایی ایالات متحده، نفتکش مارینر به دلیل نقض تحریمها و بر اساس حکم دادگاه فدرال ایالات متحده توقیف شده است. این بیانیه خود مؤید این واقعیت است که این نفتکش نه در نیمکرۀ غربی، بلکه در فاصلۀ بیش از ۴۰۰۰ کیلومتری از ایالات متحده، در سواحل اروپا توقیف شده است، که حتی فراتر از دکترین بهروز شدۀ ترامپ است. بالگردهای آمریکایی و هواپیماهای شناسایی انگلیس در این عملیات شرکت داشتند. علاوه بر این، طبق گزارش رویترز، کشتیهای نظامی روسیه و حتی یک زیردریایی نیروی دریایی روسیه در مجاورت نفتکش بودهاند.
چند ساعت بعد، فرماندهی جنوبی ایالات متحده اعلام کرد که با هماهنگی وزارت امنیت داخلی، نفتکش تحریمشده سوفیا را که در آبهای بینالمللی بوده و به فعالیتهای غیرقانونی در دریای کارائیب مشغول بود، توقیف کرده است.
پیت هگست، وزیر پنتاگون، اظهار داشت: «محاصرۀ نفت تحریمشده و غیرقانونی ونزوئلا در همه جای جهان به طور کامل پابرجاست». همتای او، کریستی نوئم، وزیر امنیت داخلی ایالات متحده، با غرور اضافه کرد: «جنایتکاران جهان، مراقب باشید. میتوانید فرار کنید، اما نمیتوانید پنهان شوید. ما هرگز از مأموریت خود برای محافظت از مردم آمریکا و مختل کردن تأمین مالی تروریسم مواد مخدر در هر کجا که آن را بیابیم، دست نخواهیم کشید». او همچنین تأکید کرد که ارتش ایالات متحده به توقیف تانکرهای نفتی مرتبط با ونزوئلا ادامه خواهد داد.
در مقابل، وزارت حمل و نقل روسیه اعلام کرد که نفتکش مارینر مغایر قوانین بینالمللی، در آبهای آزاد توقیف شده است: «بر اساس موازین کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل در مورد حقوق دریاها، آزادی دریانوردی در آبهای آزاد، هیچ کشوری حق ندارد علیه کشتیهایی که به صورت قانونی در حوزۀ قضایی سایر کشورها ثبت شدهاند، از زور استفاده کند».
لازم به ذکر است که طبق کنوانسیون مذکور، یک کشتی تجاری در دریای آزاد منحصراً تابع صلاحیت کشور صاحب پرچم خود است و هیچ کشوری حق دخالت در فعالیتهای قانونی آن را ندارد. در موارد استثنایی، یک کشتی جنگی یک کشور میتواند کشتی کشور دیگری را در دریای آزاد متوقف کند، اگر سوءظن معقولی وجود داشته باشد که کشتی در دزدی دریایی، تجارت برده، پخش غیرمجاز یا عدم وابستگی یا پنهان کردن ملیت خود مشارکت دارد. هرگونه تحریم (به ویژه تحریمهای ملی هر کشوری) در فهرست چنین دلایلی گنجانده نشده است.
بلحاظ نظری، روسیه میتواند دستگیری ملوان را به عنوان یک حملۀ مسلحانه یا یک اقدام تجاوزکارانه (حمله به نیروهای دریایی یا ناوگان) تلقی کند و از این وضعیت به عنوان بهانهای برای جنگ استفاده کند.
در عین حال، دولت آمریکا، با زبان کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، تأکید کرد که نفتکشهای توقیف شده توسط گارد ساحلی آمریکا حامل نفت تحریمشده بودهاند (خیلی عجیب است که خط ساحلی آمریکا چقدر به اروپا و ونزوئلا نزدیک شده است؟!). این کشتی، «سوفیا»، «تحت تحریم است، به هیچ کشوری تعلق ندارد و بخشی از ناوگان سایۀ ونزوئلا است».
کشتی «مارینر» که آن هم بخشی از این ناوگان است، «به هیچ کشوری تعلق ندارد که با پرچم جعلی در حال حرکت بود و حکم توقیف آن توسط دادگاه صادر شده بود. بنابراین، خدمه تحت پیگرد قانونی قرار دارند». علاوه بر این، واشنگتن قصد دارد ملوانان روسی را به زور به ایالات متحده ببرد و آنها را به دلیل نقض تحریمهای آمریکا محاکمه کند.
اضافه بر این، سناتور آمریکایی مارکوین مولین اظهار داشت که ایالات متحده نگران واکنش روسیه به توقیف نفتکش خود نیست: «ما نیمکرۀ غربی خود را کنترل خواهیم کرد. این دقیقاً همان چیزی است که رئیس جمهور ترامپ بر آن تأکید دارد. هیچ نفتی بدون تأئید ما به ونزوئلا وارد یا از آن خارج نخواهد شد».
روشن است که واشنگتن ملیت هر دو نفتکش، حضور آنها در آبهای بینالمللی و عدم صلاحیت قضایی ایالات متحده بر ملوانان این کشتیها، یعنی شهروندان فدراسیون روسیه، اوکراین و سایر کشورها را کاملاً نادیده گرفته است.
وزارت امور خارجۀ روسیه در این شرایط کاملاً دیپلماتیک عمل کرد و اظهار داشت که گزارشهای مربوط به سوار شدن نیروهای آمریکایی به کشتی مارینر، یک کشتی با پرچم روسیه را از نزدیک زیر نظر دارد و از ایالات متحده خواست که رفتار انسانی و محترمانه با شهروندان روسی را تضمین کند و مانع بازگشت سریع آنها به وطنشان نشود.
از نگاه برخی از قانونگذاران احساساتی روسیه، اقدامات واشنگتن آخرین تیر ترکش بود. سناتور روس، آندره کلیشاس، در رسانههای اجتماعی نوشت که پس از یک «عملیات اجرای قانون» که منجر به کشته شدن دهها نفر در ونزوئلا شد، ایالات متحده با پیروی از «قوانین» بدنام و نقض قوانین بینالمللی، مرتکب دزدی دریایی آشکار در دریاهای آزاد شده است. در همین حال، الکسی چپا، معاون رئیس کمیتۀ امور بینالملل دومای دولتی، خواستار احتیاط شد: «ما با این اقدام خودسرانۀ ایالات متحده برخورد خواهیم کرد. کمی صبر میکنیم».
این واقعیت باعث تشدید اوضاع میشود که طبق گزارش نیویورک تایمز، حداقل سه نفتکش تحریمشده دیگر اخیراً پرچم خود را به پرچم روسیه تغییر داده، سوچی و تاگانروگ را به عنوان بنادر اصلی خود اعلام کردهاند. اکنون، اگر ایالات متحده به دزدی دریایی خود علیه آنها ادامه دهد و ملیت آنها را نادیده بگیرد، مسکو را بر سر یک دوراهی قرار خواهد داد: یا وانمود کند که واشنگتن در چارچوب حقوق خود عمل میکند، یا با استفاده از نیروهای نظامی یک واکنش قوی، از جمله مقابله با حمله و آزادسازی نفتکشهای توقیفشده، نشان دهد.
تصمیم کرملین در نهایت نه تنها موضع مسکو در صحنۀ جهانی، بلکه راهحل آیندۀ مناقشۀ اوکراین را نیز تعیین خواهد کرد. این امر به ویژه از این نظر اهمیت دارد که وزارت امور خارجۀ کییف بلافاصله از توقیف تانکرها حمایت کرد و اظهار داشت که این امر بر «رهبری قاطع» ایالات متحده تأکید دارد: «ما از این رویکرد در روابط با روسیه استقبال میکنیم: عمل کردن، نه ترسیدن. این امر در مورد روند صلح و نزدیکی به صلح پایدار نیز صدق میکند».
غرب با احساس کوچکترین ضعف در موضوع آزادی دریانوردی برای نفتکشها، میتواند توقیف هر کشتی تحت پرچم روسیه (به بهانه حمل کالاهای تحریمشده) یا حتی محاصرۀ بنادر روسیه را آغاز کند، و البته تحویل اجباری شهروندان روسی مستقر در خارج از کشور به ایالات متحده برای محاکمه را نیز نباید فراموش کرد.
هنوز معلوم نیست که آیا مسکو برای واشنگتن روشن خواهد کرد که زیادهروی کرده و این امر به هیچ نتیجۀ خوبی نه برای ایالات متحده و نه برای غرب به طور کلی منجر نخواهد شد یا خیر.
پینوشت: کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ، علیرغم ونزوئلا، روابط خوب خود را با پوتین حفظ خواهد کرد. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «من فکر میکنم رئیس جمهور [ترامپ] رابطه بسیار شفاف، صادقانه و خوبی با پوتین، رئیس جمهور روسیه و رئیس جمهور چین دارد».
١٨ دی- جدی ١۴٠۴
