گسترش جنگ و ناامنی در هر نقطه از جهان بیشترین اثر مخرب خود را بر زنان و کودکان می گذارد و نمونه بارز و بسیار حاد آن را امروز می توانیم در جریان تهاجم عربستان سعودی به یمن مشاهده کنیم و باید افغانستان را با توجه به وجود چهار دهه درگیری و ناامنی در آن به عنوان نمونه مزمن از این بازخورد دردناک جنگ برشماریم.
البته جدا از آثار مستقیم جنگ بر وضعیت سلامت و طول عمر زنان و کودکان در افغانستان باید جهل برآمده از عدم امکان دریافت آموزش و نبود نظام فرهنگی پویا برای پالایش باورهای جامعه سبب شده است که دسترسی به خدمات بهداشتی در همه بخش ها بویژه در حوزه زنان با مشکل مواجه شود و جدا از عامل جنگ به خاطر جهل هم کودکان و زنان کشته بدهند.
چهاردهم  ماه جاری ، گزارشی از شهرستان «انابه» در استان «پنجشیر» در چند ده کیلومتری کابل پایتخت افغانستان منتشر شد که از جان باختن 12 نوزاد بستری در بخش زنان و زایمان بیمارستان این شهرستان به دلایلی نامعلوم خبر می داد.
«وحید مجروح» سخنگوی وزارت بهداشت افغانستان پس از تایید این خبر اعلام کرد که دلیل جان باختن یک باره این تعداد نوزاد معلوم نیست و هیأتی برای بررسی پزشکی این حادثه به پنجشیر اعزام شدند.
برخی منابع غیر رسمی چند روز بعد اعلام کردند که احتمال دارد این نوزادان به دلیل عفونت های خونی جان باخته باشند و برخی هم نوشتند امکان دارد به دلیل خاموش شدن ژنراتور برق روند اکسیژن رسانی به آنها مختل شده و نوزادان جان باخته اند اما هنوز گزارشی رسمی در مورد علت این حادثه منتشر نشده است.
تنها خبری که منابع وزارت بهداشت افغانستان تاکنون در مورد مرگ 12 نوزاد در پنجشیر منتشر کرده اند ، این است که خانواده های نوزادان مانع از روند بررسی علت مرگ فرزندان خود شده اند و به این شکل پرونده این رخداد بدون روشن شدن ابعاد آن در نزد افکار عمومی بسته شد.
هنوز خبر جان باختن نوزادان در پنجشیر هضم نشده که به نقل از وزارت بهداشت افغانستان خبر می رسد نرخ مرگ و میر مادران و نوزدان در این کشور نسبت به گذشته دو برابر شده است و عامل عمده آن را نیز جنگ و ناامنی اعلام می کند.
«زلیخا انوری» رئیس مرکز زنان باردار وزارت بهداشت افغانستان می گوید که مرگ و میر مادر و کودک نسبت به پنج سال گذشته در افغانستان دو برابر شده است.
او برای استناد سخن خود به گزارش سازمان ملل متحد اشاره می کند که در گزارشی در سال 2015 میلادی برآورد کرده بود که از هر 100 هزار زایمان طبیعی در افغانستان، 661 مادر جان می بازد و میزان فوتی برای نوزادان هنگام تولد 21 کودک است.
وی گفت که دسترسی محدود به خدمات بهداشتی ، رفتار نادرست خانواده‌ها با مادران و اجازه نیافتن زنان برای دریافت خدمات بهداشتی در دوران بارداری همراه با ناامنی عوامل اصلی افزایش مرگ و میر مادران و کودکان است.
سازمان بهداشت جهانی در سال 2010 میلادی اعلام کرده بود که از هر 100 هزار زایمان، 326 مادر هنگام وضع حمل جان خود را از دست می دهند و این رقم ازآن سال رو به افزایش گذاشت و تا سال 2015 که به عنوان آخرین آمار مستند موجود محسوب می شود این روند ادامه داشته است.
اگر چه درافغانستان نبود آمار و غیبت مراجع معتبر برای تهیه آن یک مشکل جدی است، اما فهم این که روند مرگ و میر مادران و نوزادان در سال 2018 میلادی که در یازدهمین ماه آن هستیم، بدون شک افرایش داشته است زیرا هیچ بهبود محسوسی در وضعیت امنیت این کشور رخ نداده است.
وقتی امنیت بهتر نشده و برنامه جامعی هم برای ارتقای بهداشت و آموزش مادران باردار ارایه نشده است به شکل منطقی نباید روند رو به رشد مرگ و میر مادران و نوزادان که طی پنج سال از 2010 تا 2015 میلادی ادامه داشته تا سال 2018 به راه خود ادامه نداده باشد.
البته زاد و ولد در افغانستان بالاست و تمرکز مقامات دولت بر مدیریت فرآیند مقابله با گروههای تروریستی سبب شده که توجه به این معضل پررنگ نباشد که اگر این گونه نبود باید واکنش های مناسبی برای کاهش این مشکل مشاهده می شد.
تجارب جامعه بشری نشان می دهد که پیروزی در جنگ ساده تر و سریعتر از مبارزه با جهل حاصل می شود اما در افغانستان یک مشکل دیگر نیزهست و آن این که جنگ جاری در این دیار به نوعی با جهل در میان تروریسم پیوند خورده و شاید همین تداخل باعث سختی تامین امنیت شده است زیرا باید همزمان با هر دو مقابله کرد.
آساق