تَکَبُّر « استکبار » چیست؟
برهان الدین « سعیدی»
از وی همه مستی و غرور است و تکبر وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است
« حافظ »
تَکَبُّر « استکبار »: در اصطلاح ادبیات عبارت از « بزرگنمایی ، خودنمایی ، بزرگ پنداشتن ، مغروربودن ، به خود غره بودن ، جاه طلبی ، غرور ، کبر و عُجب » را گویند که مترادف تَکَبُّر: « خودبینی ، خودپرستی ، بد ذاتی، جاه طلبی ، خودخواهی ، خودستایی ، خودپسندی، بزرگ منشی، زورگويى ، طغیان و سرکشی » و متضاد تَکَبُّر: « تواضع ، فروتن ، شکیبا ، صبور، بردبار، حلیم و شاکر » میباشد.
یکی از ریشه های تَکَبُّر « هوای نفس و دنیا پرستی »؛ اسباب آن « پول ، قدرت ، بزرگنمایی ، علم ، زیبائی و… » و منشآ و سرچشمه آن « حرص ، طمع ، حسادت ، غرور ، جهل وعناد » است که باعث « رنج ، درد ، عذاب، نفاق ، بدبینی ، وحشت ، دهشت، خشونت و تباهی » میشود.
تَکَبُّر « استکبار »: اولآ در انسان به لذات دنیا ؛ ثانیآ به اعمال رذیله نفسانی چون « اصرار بر گناه ، توجیه کردن گناه ، کوچک شمردن گناه ، اشکار کردن گناه » عادت کرده و ثالثآ به امراض روحی « خبیثه » که بد ترین صفات انسانی است؛ تبدیل شده که تاثیرات آن ابتدآ بالای خود متکبر و متعاقباً بالایی زندگی اجتماعی و بشریت؛ میباشد.
تَکَبُّر « استکبار »: کسانیکه مصاب به امراض روحی تَکَبُّر هستند ، در زندگی دنیا مغرور شده و با آراستن ظاهر؛ تنها خود را صاحب فضایل وعاری از نقص و خطا ؛ میشمارند و از جانب هم تلاش مینمایند تا منافع و مصالح نفسانی خود را « مقدم ، بهتر، برازنده ، شایسته و سزاوار» شمرده و با « خوار، ذلیل و تحقیر کردن و غضب حقوق ، مال و منال » دیگران؛ متاع دنیا را توام با منصب « قدرت، جاه و جلال » بدست بیاورند و عیش و عشرت کنند.
قابل یاددهانی است که:
وقتیکه امراض خبیثه تَکَبُّر « کبر ، غرور و عُجب » در باطن انسان به غلیان برسد ؛ در آن موقع « تفکر ، گفتار و کردار » او به « بدبینی ، کینه ، نفاق ، حسادت و یکه تازی » مبدل شده و حتی « فخر فروشی » باعث میشود تا در برابر « خود ، رفیق ، دوست ، والدین ، نیاکان و مشاهیر علمی و دینی » و خاصتاَ در برابر « ربوبیت، حقّانيّت و وحدانيّت » پروردگار العالمین ، و در برابر ارشادات پیامبران الهی ؛ از خود « قهر، غضب ، تنفر، بدعت ، زورگويى ، طغیان و سرکشی » تبارز دهد.
بنآ ؛ الله سبحانه و تعالی متکبران را دوست ندارد ؛ بر دل هر « متكبر و زورگويى » مهر گذاشته و حتی کسانیکه درعبادت و پرستش حق تعالی؛ « تَکَبُّر » می ورزند ، در دنیا خوار و ذلیل شده و همچنان برای کسانیکه آیات الهی را « دروغ » شمرده و « تَکَبُّر » ورزیده اند؛ درهای آسمان باز نشده ، نه تنها داخل جنت شده نمیتواند ، بلکه جای آنها در بدترین محل دوزخ میباشد.
آی پروردگار عرش بزرگ !
ــ از امراض روحی تَکَبُّر « استکبار »: که خبیث ترین صفات انسانی و خاصه مستکبرین است و انسان را به تباهی میکشد ؛ به تو پناه میبرم .
آی الله تعالی توبه پذیر و بخشاینده گناهان!
ــ فقط تو عزیز من هستی ؛ نماز ، عبادت ، زندگی و مرگ من برای توست ! بناً ، مرحمت کن تا قلبم به نور رحمت تو منور شود و توام با « تواضع ، فروتنی ، برده باری ، صبر، شکیبائی، تعقل ، تفکر ، تدبر و انجام اعمال صالح » از امراض روحی تَکَبُّر ، نجات یابم.
امین یا رب العالمین
برهان الدین « سعیدی»
منابع و مآخذ :
ــ سوره ۷: الأعراف ، ایات مبارکه « ۱۲ و ۱۳» و سوره ۳۸: ص، ایات مبارکه « ۷۵ و ۷۶ »: شیطان از امر الهی تکبر کرد و گفت: من از او بهترم ؛ مرا از آتشى آفريدى و او را از گل آفريده اى.
ــ سوره ۴۰: غافر ، ایه مبارکه « ۳۹ » : در مورد متای دنیا و سرای آخرت.
ــ سوره ۱۸: الكهف ، ایه مبارکه « ۴۶ » : مال و پسران زیور زندگى دنيا است و نیکی بقا دارد.
ــ سوره ۴۰: غافر ، ایه مبارکه « ۳۵ » : بر دل هر متكبر و زورگويى؛ مهر گذاشته میشود. ــ سوره ۴۰: غافر ، ایه مبارکه « ۶۰ » : كسانى كه از پرستش الهی كبر مى ورزند به زودى خوار و در دوزخ در مى آيند. ــ سوره ۴: النساء، ایه مبارکه «۳۶ »: … الهی متكبر و فخرفروش را دوست ندارد. ــ سوره ۷: الأعراف ، ایه مبارکه « ۴۰ » : كسانى كه آيات را دروغ شمرده ند و تكبر ورزيدند درهاى آسمان برایش باز نشده ، در بهشت درنمى آيند و… ــ سوره ۳۹: الزمر، ایه مبارکه « ۷۲ » : جای متکبران در بسیار بدترین محل دوزخ است. ــ سوره ۳۹: الزمر، ایه مبارکه « ۶۰ »: جای متکبران در جهنم است. ــ سوره ۷: الأعراف ، ایه مبارکه « ۱۴۶»: كسانى كه در زمين به ناحق تكبر مى ورزند از آيات الهی محروم و رويگردان میشوند. ــ سوره ۴۰: غافر، ایه مبارکه « ۲۷ » : موسى گفت من از هر متكبرى به خدا پناه میگیرم. ــ سوره ۹: التوبة ، ایه مبارکه « ۱۲۹» : هيچ معبودى جز او نيست بر او توكل كردم و او پروردگارعرش بزرگ است. ــ سوره ۶: الأنعام ، ایه مبارکه « ۱۶۲» : نماز ، عبادت ، زندگی و مرگ همه برای الهی است. ــ سوره ۴۲: الشورى ، ایه مبارکه « ۲۵ » : آی الله تعالی توبه پذیر و بخشاینده گناهان! ــ تفسیر احمد : جز « اول ، دوم و سوم » نوشته : استاد امین الدین « سعید ی ــ سعید افغانی ». ــ یادداشت از تفسیر و خطبه انترنیتی بزرگان معظم هریک: مولانا عبدالغنی « بدری» ، شیخ صالح « پردل » ، دکتور محمد ایاز « نیازی» ، استاد عبدالسلام « عابد » و استاد عبدالصمد « قاضی زاده ». ــ فرهنگ زبان فارسی : داکتر مهشد « مشیری ».
