اناهيتا راتبزاد، بانوی از تبارِ دادخواهان
جميله پلوشه
با درد و دريغ که در اين روزها بانوی، از تبار دادخواهان، از تبار ترقیخواهان، از تبار آزادیخواهان و از تبار ميهندوستان از ميان ما رخت بربست و به جاويدانگی پيوست.
زنده ياد اناهيتا راتبزاد با جسارت زندگیاش را به نحو ديگری رقم زد. وی راه شريفانه و دشوار، اما پرافتخار و انسانی مبارزه برای پايان دادن به رنجهای بیگران مردم افغانستان را برگزيد. گزينش اين راه، امر دشوار و خارآيين بود. او همه اين دشواریها، نيش زبانها و تهمتها را در جامعهای عقبمانده و سنتی افغانستان به جان خريد و از اين راه برنگشت.
به داوری من، زنده ياد اناهيتا راتبزاد، بانوی جسور، سخنور برجسته و سازماندهندهای توانای جنبش دموکراتيک زنان کشور بود و سهم وی در امر روشنگری و شکل گيری جنبش دموکراتيک زنان برجسته است.
من در اينجا به دو انديشهای اثرگذاراش اشارهای کوتاه دارم:
نخست، وی به مسئلهای زنان و رستن آنان از بند مناسبات جامعه مردسالار و سنتی افغانستان برخورد علمی و تاريخی داشت. او در تحليل از شرايط اجتماعی و تاريخی کشور به اين باور بود که زن در تحت شرايط معين اجتماعی، اقتصادی و تاريخی به بند کشيده شده، آزادی و جايگاهای شايسته و برابر خويش را در جامعه از دست داده است. اين بند، زن را در مجموع در جايگاهای جنس دوم و تحت ستم دوگانه قرار داده است. هرگونه تغيير و دگرگونی در اين امر پيش از همه تغيير و دگرگونی در مناسبات اجتماعی و اقتصادی جامعه افغانستان را میطلبد.
دوم، وی در برابر تفکر مردسالارانه که زنان را موجود ضعيف میدانستند نه تنها ايستاد، بل از نيروی زن برای تغيير در سرنوشت خودش و جامعه حرف به ميان آورد. پيش از پايهگذاری سازمان دموکراتيک زنان، موسسات دولتی، شخصيتها و نهادهای تحولپسند و طرفدار آزادیهای زنان حضور داشتند. اما تفاوت بزرگی که ميان طرز تفکر آنان و اناهيتا راتبزاد و سازمان دموکراتيک زنان وجود داشت اين بود که اينها از تغييرات و دگرگونیها با شرکت مستقيم خود زنان سخن زدند و شرکت زنان را در اين مبارزه شرط اساسی برای نجات خود زنان و فراهم سازی شرايط برابری حقوق آنان دانستند.
سازمان دموکراتيک زنان که با شرکت فعال شماری از زنان آگاه زير رهبری اناهيتا راتبزاد در ١٩٦٦م ، نزديک به نيم قرن پيش بنياد گذاشته شد، زنان کشور را فراخواند تا صرفنظر از تفاوتهای قومی، قبيلوی، مذهبی و زبانی با هم در راه تحقـق حقوق و آزادیهای دموکراتيک زنان و کودکان متشکل گردند. چنين سازمان رزمنده و سراسری برای بار نخست در تاريخ کشور با نيروی خود زنان ايجاد و رهبری شد و شعارهای مزد مساوی در برابر کار مساوی، حق آموزش، حق شرکت در سياست و اداره دولت و حق فرصتهای برابر برای زنان را پيش کشيد و در راه پياده کردن آنها مبارزه کرد. اين سازمان دهها گردهمايی و راهپيمايی را براه انداخت و همسو با تمام نيروهای روشنفکر، ملی و دموکراتيک در راه خوشبختی انسان زحمتکش کشور مبارزه کرد و نام و موجوديت خويش را در دل تاريخ کشور ثبت کرد. سهم پيشگامی سازمان دموکراتيک زنان در روشنگری و سازماندهی جنبش زنان در دههای قانون اساسی و دههای هشتاد ميلادی با تدوين قوانين نوين برای حراست از حقوق زنان، توسعهای نهادها و شبکههای خدمات اجتماعی، صحی، آموزشی و فرهنگی برای زنان و کودکان انکار ناپذير است. اناهيتا راتبزاد و سازمان دموکراتيک زنان افغانستان يک نسلی از زنان و دختران آگاه، سرسپرده و با تقوا را تربيت و آموزش دادند که آگاهانه در راه رهایی زنان کشور از بند و ستم قرون در کشور پا به ميدان گذاشتند، نجيبانه و پر شور راه و روش روشنگری زنان را پیافگندند، در برابر سرکوب و فشار حکومتهای وقت بر باورهای انسانی خويش پا فشردند.
اناهيتا راتبزاد، سخنور پرشور و جسور بود. به ياد آوريد کارزارهای انتخاباتیاش را د ر کوی و برزن شهر کابل که هزاران فرد از شهروندان کابل را در پشتيبانی خود کشانيد و پس از راه يابی در پارلمان کشور در دورهای دوازدهم از عقب تربيون پارلمان افغانستان چگونه جسورانه و استواراز حق مردم و زنان دفاع ميکرد. وی در دههای هشتاد در دهها نشست و گردهمايیهای ملی، منطقهيی و بينالمللی شرکت جست و از تلاشها و آرزوهای صلحخواهانهای مردم افغانستان، سخن گفت. من سخنرانی وی را در کنگرهای جهانی زنان در پراگ سال ١۹٨١م به خاطر میاورم. ا و چنان پرشور و با استدلال از موضع بر حق مردم افغانستان در برابر دسيسههای بينالمللی سخن گفت و به همه پرسشها پاسخ داد که تحسين همه را بر انگيخت.
با درد و دريغ که اناهيتا راتبزاد، ديگر در ميان ما نيست. اما يـادش در ضمير ما زنده و جاويدان خواهدبود. نام و خاطره های شورانگیز وی، نقش و تأثیر پیکار وی در جنبش دادخواهانهای مردم ما بويژه جنبش زنان ماندگار است.
تاريخ از داکتر راتبزاد بهعنوان مبارز پرشور، سخنور جسور و تاثيرگذار، يکی از پيشگامان جنبش دادخواهانهای مردم و بويژه زنان و يکی از رهبران حزب دموکراتيک خلق افغانستان ياد خواهد کرد و کارنامهای وی برای نسلهای جوان که پای در میدان دشوار مبارزه میگذارند، الهامبخش و ارجمند خواهد بود.
روان اش شاد باد!
ياداش گرامی باد!
