یادی از همه روشنگران اجتماعی از هر طیفی
نصرت شاد
کروپتکین ، اشرافزاده انقلابی و شورشگر روس میان سالهای 1921- 1842 میلادی زندگی نمود . پدر اشرافزاده او مالک 12000دهقان بی زمین بود . او پایه گذار آنارشیسم کمونیستی است . گرچه او همچون غالب نظریه پردازان کلاسیک آنارشیسم مانند پرودن و باکونین ازدواج را نفی میکرد ولی بیش از دیگر آنارشیستها مدافع برابری حقوق زن و مرد بود .
خانم ایما گلدمن ، مبارز آنارشیست معروف روس ، مینویسد که یکروز مهمان کروپتکین بود ؛ در حالیکه اوبا کروپتکین بحث داغی داشت ، زن جوانش در فاصله چند متری نشسته بود و لباسهای دختر کوچکشان را گلدوزی میکرد .برنارد شاو در باره کروپتکین مینویسد ، انسان مهربان ، با ریشی قرمز ، همچون مقدسین مسیحی و صورتی کودکانه که شباهتی به چوپانان کوهستانی داشت .
کروپتکین در سال 1872 برای آشنایی با افکار سوسیالیستی به سوئیس فرارنمود وبعد از بازگشت از آنجا به محفل چایکوفسکی پیوست . نارودنیکها یکی از جریانات نیهلیستی بودند که زیر تعثیر آثار تولستوی ، باکونین ، و هرتسن ، انقلابی شده بودند . کروپتکین در کتاب ” رفاه برای همه ” به جامعه انسانی و نقش زن نیز اشاره میکند و میگفت که حق زن و مرد در جامعه بورژوایی ، بیولوژیک و غریزی نیست بلکه اجتماعی و کسبی است .
کروپتکین شیفته آثار و نظرات پرودن و باکونین بود . او یک آنارشیست سیستماتیک بود و در آثار بیشمار خود به مبارزه علیه دولت ، کلیسا ، قوانین و حاکمیت اقتصاد بورژوایی پرداخت . امروزه اشاره میشود که کروپتکین خالق نظریه اتوپی منیت یعنی کمونیسم آنارشیستی بود . اوازسال 1872 نظریه پردازجنبش نارودنیکی نیزبود. وی مدعی بود که توانسته تئوری آنارشیستی را با شناخت علمی با هم متحد کند .
مهمترین شعاراتوپیستی کروپتکین ، از هرکس به اندازه توانایی اش و به هرکس به اندازه نیازش ، بود. اومخالف دمکراسی پارلمانی است چون در نظر او آن فقط مدافع منافع حاکمان است . در نظر کروپتکین در نظام سرمایه داری حقوق اساسی دمکراتیک فقط ظاهری است وتا زمانی مطرح است که مخالف منافع استثمارگران نباشد . کروپتکین در شرایط خاص ، مبارزه مسلحانه و تبلیغ عمل از طریق خشونت را وسیله ای مناسب میدانست . او با طرح نظریه انقلاب مداوم ، تئوری انقلاب آنارشیستی را تا امروز تحت تعثیر خودقرارداده . در نظر او آزادی فرد در تاریخ تکامل طبیعت و جهان ،آخرین قدم منطقی پیشرفت انسانی است .
دو اثر مهم کروپتکین ” کمونیسم آنارشیستی ” و ” کمک متقابل درجهان انسان وحیوان ” هستند . از جمله دیگرآثار او – سخنان یک شورشی ،تسخیرنان ، و کتاب اخلاق آنارشیستی ، هستند .اوبا ساده نویسی خود ، آنارشیستی معتدل بود که آنارشیسم میانه رو را نمایندگی میکرد . وی میگفت که عمل آنارشیستی باید براساس انقلاب دائم با کمک کلام ، نوشته ، خنجر،سلاح و دینامیت باشد . او بجای ترور شخصی جانبدار انقلاب توده ای بود و میگفت که در کمونیسم آنارشیستی آینده اجبار شغلی برای نسلهای تنبل وجود نخواهد داشت ؛ یعنی حق زندگی مهم است ، چون رفع نیازانسان ورای نقش تولیدی اوقرار خواهد داشت .
کروپتکین اشاره میکند که سرمایه داری موجب استثمار محیط زیست وجدایی طبیعت و انسان میگردد. موضوع تحقیق او غالبا طبیعت انسان و توانایی اوبرای عملی نمودن فرم زندگی آنارشیستی است . بعدها کروپتکین خودبه اتهام تبلیغ نیهلیسم آنارشیستی مورد خشم و هدف ترور آنارشیستهای دیگرروس قرارگرفت . در زمان زندان کروپتکین در روسیه و انگلیس ، ویکتور هوگو و هربرت اسپنسر برای تخفیف زمان اسارت اوکوشش نمودند .
کروپتکین حین انقلاب اکتبر به روسیه بازگشت ولی براثر بیماری و پیری در سال 1921 درگذشت . مراسم میلیونی خاکسپاری او آخرین نمایش قدرت جنبش آنارشیستی روسیه بود ، بعدازآن غالب آنارشیستها؛ توسط بلشویکها ، یا دستگیر شدند و یا به خارج فرار کردند .
peter Kroptkin 1842- 1921
