“موافقتنامه آوردن صلح به افغانستان” ـ امیدها و بیم ها
حالا که موافقتنامه صلح و یا به عباره دیگر «موافقتنامه آوردن صلح به افغانستان» سرانجام پس از فراز و فرود های زیاد به تاریخ بیست و نهم ماه فبروری 2020 برابر با دهم حوت سال 1398 در دوحه پایتخت قطر میان زلمی خلیل زاد نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان و ملا عبدالغنی برادر معاون سیاسی تحریک طالبان در حضور مایک پومپیو وزیر خارجه امریکا، شاه محمود قریشی وزیر خارجه پاکستان، نمایندگان سی و پنج کشور و سازمان های بین المللی در حالی که از حکومت افغانستان دعوت بعمل نیامده بود، به امضا رسید؛ و با وجود این که حدس و گمانهای زیادی از جانب محافل گوناگون، رسانه ها و شخصیت های گویا آشنا و مطلع از جریان این مذاکره ها به نشر رسیده و نشان دهنده آن است که با واقعیت های که در سند بازتاب یافته چندان همخوانی ندارد و جا دارد تا این موافقتنامه و همچنان امید ها و بیم های ناشی از آن به بررسی گرفته شود.
این توافقنامه روی چهار بخش عمده متمرکز است؛ ضمانت گروه طالبان در عدم استفاده خاک افغانستان علیه امنیت امریکا و متحدان آن؛ ارائه جدول زمانی خروج کامل نیروهای امریکایی و ناتو که در آن امریکا متعهد شده که تمام نیروهای خود و نیروهای ائیتلاف از جمله پرسونل ملکی غیر دیپلماتیک، پیمانکاران نظامی، آموزگاران، مشاوران و نیروهای حمایتی ظرف چهارده ماه از افغانستان خارج کند، برگزاری مذاکرات بین الافغانی در دهم مارچ و بحث روی یک آتش بس همه جانبه در جریان مذاکرات بین الافغانی مدنظر است. امریکا متعهد شده که ظرف 135 روز نیرو های خود را به سطح 8600 نفر کاهش دهد و بقیه نیروهای خود را ظرف نه و نیم ماه آینده از افغانستان خارج کند. امریکا، متحدان آن و ائیتلاف، نیروهای خود را از پنج پایگاه در افغانستان خارج خواهند کرد. همچنان آزادی پنج هزار زندانی طالبان از زندان های دولت افغانستان و یک هزار تن از کسانی که در دست طالبان اسیر اند تا ده روز آینده در این توافقنامه ذکر شده و آمده است که امریکا کمک می کند تا طالبان و دولت افغانستان ظرف سه ماه تمامی زندانیان یکدیگر را آزاد کنند. امریکا همچنان تعهد کرده که با آغاز مذاکرات بین الافغانی عملا تحریم ها علیه اعضای گروه طالبان را بررسی کند و تا 27 اگست 2020 تحریم علیه اعضای این گروه برداشته شود. همچنان در بخش سوم این موافقتنامه آمده است که شورای امنیت ملل متحد این توافقنامه را بر اساس درخواست امریکا مورد تایید قرار می دهد. در ماده سوم این موافقتنامه آمده است که ایالات متحده امریکا خواهان همکاری اقتصادی برای بازسازی با حکومت جدید اسلامی افغانستان که بعد از تفاهم سیاسی از طریق دیالوگ و مذاکرات بین الافغانی به میان می آید، می باشد و در امور داخلی آن مداخله نمی کند.
در حالی که در دوحه پایتخت قطر مراسم امضای توافقنامه صلح در حال برگزاری بود و وزیر خارجه امریکا و رهبر طالبان در مورد لزوم استفاده از فرصت تاریخی به دست امده برای دستیابی به صلح در افغانستان سخن می گفتند، مارک اسپر وزیر دفاع امریکا و ینس استولتبرک دبیر کل ناتو به کابل رفت و همراه با اشرف غنی در یک کنفرانس خبری شرکت نمود و به حمایت شان از افغانستان تاکید کردند. در این زمینه اعلامیه مشترکی نیز به نشر رسیده که محتوای کلی موافقتنامه امریکا با طالبان در آن به نحوی بازتاب دارد.
با امضای موافقتنامه صلح امریکا با طالبان و نشر اعلامیه مشترک میان امریکا و جمهوری اسلامی افغانستان برای آمدن صلح که بزرگترین نیاز و آرزوی حیاتی مردم جنگ زده افغانسان است، خوش بینی ها بوجود آمده که این خوشی ها و خوشبینی ها در جریان یک هفته کاهش خشونت در سراسر کشور برجسته گردید و همچنان ترس و هراس از آینده مبهم و خطر مسلط شدن کامل طالبان در قدرت و نظام طالبانی نیز دامنگیر بخش بزرگی از مردم گردیده است و در نتیجه افغانستان را در یک آزمون واقعی و خیلی حیاتی قرار داده است. موانع بسیار بزرگی در راه تامین صلح و آرامش و ختم جنگ و برادر کشی وجود دارد و گروه ها، نیروها و محافل جنگ افروزی که تداوم بحران و جنگ را در افغانستان یک ضرورت استراتژیک و حفظ قدرت خویش تصور می کنند، همچنان به طبل جنگ خواهند نواخت. از آغاز مذاکرات صلح میان امریکا و طالبان، رژیم کابل در راس جناب اشرف غنی سرسختانه تلاش کرده که این پروسه را برهم زند و با به اصطلاح ابتکارهای در ظاهر دلچسپ به شمول لویه جرگه صلح، انتخابات کذایی ریاست جمهوری که افتضاح آن تا امروز دامن مردم را رها نمی کند، موانعی در راه عقد موافقتنامه امریکا با طالبان بوجود آورد که تا حال چندان نتیجه نداده است. از صحبت های اخیر جناب شان معلوم می شود که هنوز در کسوت مقام ریاست جمهوری اجازه نمی دهند که زندانی های طالبان بر طبق موافقتنامه آزاد گردند. بگذریم از این که ماه ها وقت سپری گردید و تا هنوز هم فهرست هیات همه شمول و ملی مذاکره کننده با طالبان مشخص نگردیده و آن را بطور کامل در انحصار خود قرار داده است. جناب اشرف غنی این بازی های مکارانه را همچنان ادامه خواهند داد و در راه تطبیق موافقتنامه موانع ایجاد خواهد کرد و تا هنوز وی و حواریون شان از ادبیات خصمانه و تحریک کننده در برابر وضعیت بوجود آمده استفاده می کنند و عمده ترین وظیفه را که عبارت از ایجاد اجماع ملی است نادیده می گیرند. فراموش نکنیم که وزیر خارجه امریکا به روز سه شنبه 25 فبروری در یک کنفرانس خبری در مقر آن وزارت گفت: “در آستانه یک فرصت بزرگ سیاسی قرار داریم و به هیچ گروه کوچکی که باور دارند این روند را تضعیف کرده می توانند، اجازه نخواهیم داد. شمار زیاد چنین گروه ها وجود دارند که تلاش می کنند آنچه را به دست آورده ایم، آسیب برسانند. اجازه نخواهیم داد که چنین شود.” دونالد ترمپ رئیس جمهور ایالات متحده امریکا مذاکرات با طالبان را موفقیت آمیز عنوان کرده گفت که در آیندۀ نزدیک با رهبران طالبان ملاقات خواهد کرد.
در جریان چهل سال جنگ در افغانستان از موافقتنامه بسیار معتبر ژنیو میان دولت جمهوری افغانستان و دولت اسلامی پاکستان به میانجی گری نماینده خاص سازمان ملل متحد و به ضمانت شوروی و امریکا تا پیمان مکه به میانجیگری ملک فهد پادشاه آن وقت عربستان سعودی و نواز شریف صدراعظم آن وقت پاکستان ترتیب شده بود و آن را در مقدس ترین شهر مسلمانان جهان امضا کردند تا موافقتنامه بن اول و بن دوم، موافقتنامه حکومت وحدت ملی و ده ها توافق دیگر همه به روی کاغذ ماندند و هیچ کدام در مرحله تطبیق کامل و موفقانه قرار نگرفت. چه ضمانتی وجود دارد که این موافقتنامه در نهایت گره سردرگم و بسیار پیچیده جنگ در افغانستان را باز کند و مردم را به صلح و آرامش رساند؟
یک دلیل بسیار مهم را می توان برجسته ساخت و آن اینکه این همه تلاش ها برای آوردن صلح در افغانستان را حکومت ایالات متحده امریکا سبوتاژ کرده و مسوولیت تداوم جنگ و بحران در افغانستان را آن حکومت بردوش دارد. دستگاه های استخباراتی حکومت امریکا هر نوع سعی در این راستا را پیش از آنکه جوانه زند در نطفه خفه کرده است و آیا حالا حکومت امریکا به برقراری صلح و ثبات واقعی در افغانستان یاری می رساند و آن را ضمانت می کند؟ پس از امریکا، گماشتگانش به شمول رهبران سخت فناتیک جهادی و تکنوکراتهای فاسد به شمول کرزی و احمد زی و حواریون شان که زمام قدرت و امور را در این مدت کمتر از بیست سال به دست داشته اند و کشور را در منجلاب فلاکت، فساد بسیار گسترده و ژرف، بی امنیتی، بی برنامه گی و بی اداره گی کامل گرفتار کرده اند و با توهم و بزرگ بینی بیمارگونه مردم را بی چاره ساخته اند و به یک تماشاچی زخمی و ساده مبدل کرده اند، این مسوولیت تاریخی را به عهده دارند. در زیر زعامت این ها، صدها هزار هموطن ما کشته و زخمی شده و ملیون ها نفر آواره گردیده اند. بر اساس گزارش ملل متحد صرف در همین ده سال اخیر صد هزار غیر نظامی جان شان را از دست داده اند. این ها بودند که با اعمال و کردار بسیار ناشایست و ضد مردمی، سیاست های عوام فریبانه، غرق شدن در فساد مالی و اخلاقی، چسپیدن به قدرت و منافع شخصی، فرصت های تاریخی را از دست دادند و یک گروه شکست خورده و مضمحل شده را به یک قدرت بزرگ سیاسی ـ نظامی مبدل کردند و آنرا در سطحی ارتقا دادند که امروز ما شاهد آنیم. این ها در جریان این همه سالها زمینه سازی کردند و نظامیان بسیار کارکشته پاکستان از این زمینه ها برای تحکیم قدرت منطقه یی و تامین آرزوی های استراتژیک خویش بطور کامل و ماهرانه بهره بردند و جا دارد که این پیروزی بزرگ را جشن بگیرند.
هر چند قطع آتش و خاموش شدن سلاح ها امید به زنده گی را افزایش می دهد و موجب مسرت می گردد که باید از آن استقبال کرد و آرزوی صلح، آرامش و توسعه پایدار، تامین آزادی های اساسی و حقوق بشری خواست اساسی انسانها و جوامع بشری است و مردم افغانستان نیز مستحق رسیدن به این ارزشها اند؛ ولی در موجودیت وضعیت بسیار پیچیده و ناپایدار امروزی، بایست از آینده مبهم و بازیچه شدن کامل این سرزمین باستانی به دست دشمنان سوگند خورده آن و در نتیجه سقوط دوباره به تحجر طالبانی سخت ترسید.
باید منتظر ماند ودید که وضعیت جدید از جانب امریکا و دیگر بازی گران داخلی، منطقه یی و بین المللی چگونه مدیریت می شود و حکومت امریکا در برابر تعهدات اش چگونه عمل می کند و یا شاید هم روزی با یک تویت بسیار کوتاه جناب ترامپ همه رشته ها، بار دیگر پنبه خواهند شد؟!
دستگیر صادقی
2 مارچ 2020
