ویروس خزنده ی ویرانگر و خطرناکتر از بم اتوم

سلیمان کبیر نوری پیش تبصره: چه جالب شهره ی جهان شده است…

افغانستان در منطقه و جهان

در این مقطع زمانی تاریخ که جنگ ناتو به سرکردگی…

کی فراموش شود!

امین الله مفکر امینی       2024-20-02! کی فرامــــوش شود روزهای داغ نبـــــــرد درسنــگر که…

دلبرین عبدالفتاح علی

بانو "دلبرین عبدالفتاح علی" (به کُردی: دڵبرین عەبدولفەتاح عەلی بۆتانی)…

از کوچه های پرپیچ و خم  تبعید تا روزنه های…

نویسنده: مهرالدین مشید سخنی از تبعید و تبعیدگاه و تبعیدیان تاریخ قسمت…

دیالوگ

https://www.youtube.com/watch?v=j-Nr0pI5vJ4&ab_channel=dparsa

خلوت دل

رسول پویان نمـی پـرســد ز احـوال دل تـنـهـایی تـنهایم نمی داند کسی…

تا کی ز دستِ!

امین الله  مفکر امینی       2024-20-02! تا کــی ز دسـتِ  مـــلا و محتــسب کشیم عـــذاب شرم…

بازی های جدید استخبارات پاکستان و اختلاف فریبنده ی اسلام…

نویسنده: مهرالدین مشید در این روز ها گزارش هایی به نشر…

اجلاس دوحه هیاهویی پوچ

سیامک بهاری اجلاس دو روزه دوحه درباره بحران افغانستان به سرپرستی…

جمهوری متحد ضداستعماری عرب

دانیل (دَنی) شاو ــ پیش از سوم ژانویهٔ ۲۰۲۰ایرانی، ایرانی بود    …

زرع گندم در افغانستان

انواع گندم  در مناطق مختلف افغانستان پیشگفتار این کتاب برای چند منظور…

اسلام گرایان از نفی سیطره ی غرب تا نفی فرهنگ…

نویسنده: مهرالدین مشید نفی سیطره ی غرب را نباید با نفی…

انبیق یادها

رسول پویان صـدای بلـبـل آبـی و شـالـیــزارانم دوباره زنـده کند خاطـرات دورانم ز…

هیچ انسانی غیر مجاز نیست!

سیامک بهاری «اتباع غیر مجاز حق اجاره کردن خانه و ملک…

نزدیک به ۶۰ اجماع سازمان برای افغانستان – نشست دوحه…

که ۶۰ هزار اجماع هم برگزار شود – تا عنصر…

واهمه

از شكستن غرور واژه‌های تو  عطر باغچه هم شكست و قنارهای سركش…

نشست های جهانی و نبود اجماع سیاسی و بی پایانی…

نویسنده: مهرالدین مشید اجماع سیاسی در سطح ملی و بین المللی…

از بلند پروازی تا سقوط

عبدالصمد ازهر                 …

وحدت ضامن پیروزی وحافظ بقای ماست

پيشگفتار: مردم آزاده افغانستان در درازنای تاریخ هر زمانیکه خاک آبایی…

«
»

د زمري اته ويشتمه د زمريانو د اتلولۍ ورځ

له ننه پوره ۹۹ کاله وړاندې یعنې د ۱۲۹۸ هجري لمريز کال د زمري په اتمه ويشتمه نېټه د افغانستان په تاريخ کې يوه زرينه کارنامه ثبت شوه. په دغه وياړلې ورځ د افغانستان غيور ولس د غازي شاه امان الله خان په رهبرۍ راټول او د افغان ملت لپاره يې د خپلواکۍ په نوم وياړ ترلاسه کړ. که څرګنده ووايو نو په دغې ورځ افغان ولس د هغه زبر ځواک د زور غاښونه ورمات کړل چې لمر يې په امپراطورۍ کې نه ډوبېده. په دغې ورځ افغان ولس د شاه غازي امان الله خان په مشرۍ راووتو او ښکېلاک يې په خپل افغاني غيرت سره مات، انګريزي لښکرې يې په ګونډو او افغانستان ته يې خپلواکي ترلاسه کړه.

هغه مهال په همدې ورځ ننی پاکستان د نړۍ په نقشه کې شتون نه درلود، د هندوستان جز و چې تر استعمار لاندې و. روسيه له کورنيو خونړيو جنګونو کړېدله او چین هم خپلواک نه و او کورني جنګونه په کې روان و. د اسلامي هيوادونو له جملې څخه يواځې ترکيه، فارس او سعودي عربستان له نسبي خپلواکۍ برخمن و. په ټوله کې ويلای شو چې هغه مهال پورته ياد شويو هيڅ هيواد هم د افغانستان د هغه مهال د حکومت په شان باثباته او سالم نظام نه درلود. يواځې افغانستان و چې د شاه غازي امان الله او د ملګرو پر مټ يې د خپلواکۍ په ترلاسه کولو سره په سيمه کې پياوړی سياسي نظام درلود.

غازي امان الله خان د اصلاحاتو راوړونکی

د دې تر څنګ چې شاه غازي امان الله خان د خپلو ملګرو پر مټ او د الله ج په مرستې سره افغان ولس د خپلواکۍ له ستر نعمت څخه برخمن نکړ؛ په کور دننه يې ځينې اړين اصلاحات هم رامنځته کړل چې د تاريخ زرينې پاڼې پرې ګواه دي.

لومړی او تر ټولو ستر وياړ چې غازي امان الله خان د افغان ولس په برخه کړ هغه د انګريزي ښکېلاک څخه د افغان ولس خلاصون او په ټوله کې افغانستان د خپلواک هيواد په توګه منل يادولی شو.

دویم دا چې له خپلواکۍ اخيستلو سره سم د سيمي هيوادونو لکه هندوستان هم د افغانستان له خپلواکۍ ملاتړ اعلان کړ چې په دې سره د افغانستان د مسلمان ولس او د هندوستان د هندو ولس تر منځ د همکارۍ فضا رامنځته شوه. یعنې د شاه امان الله خان دويم ستر اقدام په کور دننه او بهر په هندوستان کې د مسلمان افغان ولس او هند ولسونو او حکومتونو تر منځ د اتحاد او يووالي رامنځته کول يادولی شو.

درېيم ستر اقدام د شاه امان الله خان لخوا ترسره شو؛ په کور دننه افغانستان کې د مذهبي اختلافاتو له منځه وړل دي چې له اماني دورې وړاندې ورسره د افغانستان سني او شيعه ولسونه لاس او ګرېوان و. شاه امان الله خان لومړنی شخص و چې د سني او شيعه تر منځ يې اختلاف ته د پای ټکی کېښود او دواړه ډلې يې د يووالي په ټغر کېنولې.

څلورم ستر اقدام چې غازي امان الله خان د افغان ولس لپاره ترسره کړ هغه د ښې حکومتولۍ لپاره د اساسي قانون رامنځته کول و چې په سيمه کې د لومړي ځل لپاره د شاه امان الله خان په واکمنۍ کې اساسي قانون رامنځته شو.

پنځم ستر اقدام د هيواد اقتصادي وضعيت د ښه کولو او د دولت بوديجې د ښه تضمين او اصلاح لپاره، له جنس څخه په نقدي بڼې ته د مالياتو اړول يادولی شو. شاه امان الله خان د افغانستان لومړنی حکمران و چې د حکومت ماليات يې له جنس څخه په نقدي بڼې ته واړول. یعنې د بېلګې په توګه بايد ووايو چې د امان الله خان له دورې وړاندې به د ټوکرانو فابريکې حکومت ته په ماليته کې ټوکر ورکولو، دهقان به غنم او جوار ورکول خو کله چې امان الله خان واک په لاس کې واخيست نو د جنس په جنس دغه معامله په نقدي معاملې بدله کړه.

شپږم ستر کار چې شاه امان الله خان د افغان ولس لپاره ترسره کړ؛ هغه د غلامۍ بد فرهنګ له منځ وړل او د هيواد د ټولو ولسونو تر منځ د عدالت او مساواتو پلي کول يادولی شو.

دغه پورته شپږ موار د « مشت نمونه خروار» په توګه يادولی شو، کنې که د شاه امان الله خان د وخت په اصلاحاتو او د هيواد لپاره د شاه امان الله خان پر پلانونو وغږيږو نو ټول به په يوه ليکنه کې ځای نه شي. په ډاډ سره ويلای شو چې که شاه امان الله خان سره هماغه مهال ولس همکار پاتې شوی وای او د امان الله خان په خلاف د کورنيو او بهرنيو جاسونو کړيو لاسونه موجود نه وای؛ نو نن به افغانستان په يو پرمختللې بڼه د نړۍ په نقشه کې شتون درلود او په افغانانو به ننۍ روانې بدبختۍ نه وې راغلې.

په آخر کې يو ځل بيا وایم چې د افغانستان د خپلواکۍ ۹۹ يمه کاليزه دې ټول ازادي غوښتونکي ولس ته مبارک وي.

لیکنه : خوشحال آصفي