اسد و کلید طلایی شرق سوریه

تحولات سوریه در مناطق شمال شرق و کردنشین این روزها شتاب سریع و برق آسایی به خود گرفته و روند آن از سوی تحلیلگران با توجه به این که همه به نفع دولت مرکزی سوریه رقم می خورد ، بسیار امیدوارکننده و مثبت ارزیابی می شود.

همه این تحولات به دنبال اعلام یک خبر دور از انتظار در هفته گذشته رخ داد و آن این بود که نیروهای آمریکایی مستقر در نوار شرقی سوریه از مرز اردن تا ترکیه خاک این کشور را ترک می کنند.
پیش از این تحول غیرمنتظره، اوضاع در شرق سوریه بسیار حساس بود و هر روز خبر از درگیری بین نیروهای مختلف مستقر در این منطقه از رسانه ها منتشر می شد.
یک روز آمریکایی ها از نیروهای مختلف کرد حمایت می کردند و آنان با هجوم به نیروهای ‘داعش’ و تکفیری و تروریست موفق می شدند تا برخی مناطق تحت کنترل آنان را تصرف کنند.
روز بعد آمریکایی ها که با ادعای مبارزه با تروریست ها در منطقه به صورت غیرقانونی و متجاوزانه وارد سوریه شده بودند ، از نیروهای داعش و تروریست حمایت های اطلاعاتی ، نظامی و آموزشی انجام می دادند و آنان علیه کردها اقدام کرده و برخی مناطق را از دست آنها خارج می کردند که در این ارتباط می توان به نمونه بارز آن در هفته های اخیر به شهر ‘هجین’ در شرق فرات اشاره کرد.
در هفته های اخیر حمایت های دوگانه آمریکا و تغییر سیاست واشنگتن برای پشتیبانی از عناصر و نیروهای مستقر در شرق سوریه بر همگان آشکار شده بود و همین امر یکی از مهم ترین ضعف های واشنگتن تلقی می شد که با ادعای مبارزه با تروریست وارد منطقه شده بود، ولی این مبارزه به خاطر برخی حمایت ها و اعزام بالگرد برای خارج کردن سران تروریست ها و مواردی از این نوع رنگ باخته بود.
از سوی دیگر چرتکه اندازی ‘دونالد ترامپ’ رئیس جمهوری آمریکا در ارتباط با ادامه حضور نیروهای این کشور در شرق سوریه نشان می داد که حضور آنان با توجه به فشارهای مزبور و هزینه های ناشی از آن، چندان مقرون به صرفه نیست و بهتر است هزینه آن را از برخی حامیان تروریست ها بگیرد.
این سیاست واشنگتن نیز بیش از یک بار پاسخ نداد و در نهایت ترامپ را مجبور کرد که با توجه به مشکلات ناشی از حضور بیش از 5 هزار نظامی آمریکایی در 19 پایگاه در شرق سوریه به عبارتی و 35 پایگاه به عبارت دیگر پایان دهد و بهترین فرصت برای این کار نیز پیش از پایان سال میلادی 2018 انتخاب شد.
اکنون با اعلام آغاز روند خروج نیروهای آمریکایی از سوریه که برخی منابع از خروج اولین گروه از این نیروها نیز خبر داده اند و برخی انبارهای مهمات آنان نیز تخلیه شده، نیروهای کرد در قالب گروه های مختلف خود را در برابر یک دو راهی بسیار حیاتی و سرنوشت ساز می بینند.
از یک سو ترکیه نیروهای نظامی خود را عازم مرزهای جنوبی و در مجاورات سه استان کردنشین سوریه مستقر کرده و علاوه بر آن حدود 140 هزار نفر از نیروهای ارتش آزاد سوریه را که شامل فراری های ارتش این کشور هستند ، سازماندهی کرده و برای مقابله با کردها در کنار ارتش به مرزهای خود با سوریه اعزام کرده است.
از سوی دیگر با توجه به اعلام خروج نیروهای آمریکایی از کردستان سوریه، کردها مهم ترین حامی خود را از دست داده و با توجه به دشمنی هایی که با عناصر تروریست تکفیری و داعشی در هشت سال گذشته داشته اند، هر لحظه ممکن است آنان با استفاده از فرصت اقدام به هجوم به مناطق کردنشین برای تصرف این مناطق بگیرند.
در کنار این وضعیت با توجه به این که کردها پیش از این با دولت مرکزی سوریه به توافق هایی رسیده بودند، ولی حضور نیروهای آمریکایی در سوریه به آنان دلگرمی داده بود و به همین خاطر پشت به مذاکره کردند. اکنون آنها بهترین فرصت را برای رهایی از وضعیت موجود، پناه آورده به دامن دولت مرکزی احساس می کنند.
در چنین وضعیتی دولت مرکزی سوریه و کردها بهترین برگ برنده را به دست آوردند، چرا که این شرایط برای هر دو طرف بسیار سودمند و پرفایده بود.
از یک سو دولت مرکزی که از هشت سال قبل کنترل مناطق کردنشین را از دست داده بود و حدود 27 درصد از خاک این کشور عملا در اختیار کردها قرار داشت و همواره بر آزادی سراسر سوریه و تمامیت ارضی و یکپارچگی آن تاکید داشت، با این توافق نانوشته که به خاطر وضعیت پیش آمده بود، بدون حتی شلیک یک گلوله و کشته یا زخمی با اعزام نیروهای نظامی به مناطق شمال شرق، کنترل آن را در اختیار گرفت .
بر اساس گزارش های منتشر منابع نظامی، دیروز (شنبه) ارتش سوریه کنترل سد راهبردی ‘تشرین’ در شمال استان ‘حلب’ را بر اساس توافق صورت گرفته با نیروهای ‘دمکراتیک کرد سوریه’ (قسد) در اختیار گرفت.
سد تشرین در 33 کیلومتری جنوب شهر مهم و راهبردی ‘منبج’ و 115 کیلومتری شرق حلب قرار گرفته و 80 کیلومتر با مرزهای ترکیه فاصله دارد. این سد که بر روی رود فرات ایجاد شده، از اهمیت راهبردی برای بخش برق سوریه برخوردار است.
پیش از آن نیز نیروهای ارتش سوریه با استقبال مردمی کردها وارد برخی مناطق اطراف منبج مانند ‘العریمه’ شده بودند و در ادامه نیز کنترل شهر منبج در اختیار نظامیان سوریه قرار گرفت.
پیش بینی می شود با توجه به وضعیت شمال شرق سوریه بزودی بقیه این مناطق نیز در اختیار ارتش این کشور قرار گیرد .
در دیگر سو کردها به دلیل نگرانی از هجوم نیروهای نظامی ترکیه که همواره به خاطر ترس از ناامنی در این کشور اقدام به عملیات نظامی علیه مناطق کردنشین کشورهای همسایه می کند و همچنین عناصر تروریست داعش و تکفیری که این روزها بشدت به دنبال تصرف مناطق مختلف برای جمع آوری عناصر پراکنده خود و ایجاد به اصطلاح دولت اسلامی مورد نظر خود هستند ، خود را در برابر دو دشمن قسم خورده می دیدند که یارای مقابله با هر دو آنان وجود نداشت .
در چنین وضعیتی کردهای سوریه بهترین تصمیم تاریخی خود را اتحاذ کردند و با چراغ سبز نشان دادن به دولت مرکزی این کشور هم آینده خود را در برابر مشکلاتی که در گذشته برای دولت مرکزی ایجاد کرده بودند و ترس از انتقام داشتند ، جبران کردند و هم این که ارتش سوریه را در برابر تروریست ها و نیروهای نظامی ترکیه همراهی خواهند کرد.
اکنون معادله شرق فرات که در گذشته دارای چندین و چند مجهول بود، ساده شده و بسیار بهتر از قبل قابل حل است.
در شرایط کنونی منطقه با توجه به ادامه کنترل مناطق کردنشین از سوی ارتش سوریه و افزایش روحیه آنان به خاطر پیروزهای اخیر مانند خروج نظامیان آمریکایی و استقرار در پایگاه های آنان و پیروزی در دیگر مناطق، ارتش سوریه در برابر ارتش ترکیه قرار می گیرد و با توجه به وظیفه ذاتی آن یعنی دفاع از میهن در صورت تصمیم ترکیه برای هرگونه حمله، جهان آنکارا را متجاوز معرفی خواهد کرد و نیروهای سوری به مراتب راحت تر می توانند با حمایت کردها نفس ارتش ترکیه را بگیرند.
در دیگر سو تروریست ها نیز که در سال های اخیر ضربات کوبنده ای را از ارتش سوریه متحمل شده و تجربه نشان داده که دیگر یارای مقابله با آن را ندارند ، از حالت تهاجمی مانند هفته های گذشته خارج شده و به خاطر از دست دادن پشتیبان قوی مانند نیروهای آمریکایی، باید حالت دفاعی به خود بگیرند و منتظر اقدام ارتش علیه گروه های پراکنده در شرق سوریه باشند.
در همین حال ترکیه در روزهای اخیر اعلام کرده بود، در صورتی که خطری از سوی مناطق کردنشین، ترکیه را تهدید نکند ، این کشور نیز چشمداشتی به اراضی سوریه ندارد. علاوه بر این، بر اساس اخبار منتشره آنکارا به واشنگتن قول داده که به جای نیروهای آمریکایی در برابر خطر آتی داعش و تروریست ها ایستادگی خواهد کرد.
اکنون می توان پیش بینی کرد که در صورت وقوع درگیری دوباره در شرق فرات به طور یقین این درگیری بین ارتش سوریه و تروریست ها خواهد بود که در چنین وضعیتی به صورت طبیعی کردهای سوریه که داغ برخی خیانت ها و بدعهدی ها را بر پیشیانی دارند ، از ارتش سوریه در برابر تروریست ها دفاع خواهند کرد و همراه با آنان به سراغ دشمن مشترک و از هم پاشیده در شرق سوریه خواهند رفت تا برای همیشه خانه و کاشانه خود را در برابر ناامنی بیمه کنند.
سخن آخر این که به نظر می رسد که همه از جنگ در سال های اخیر به خصوص در منطقه شامات و غرب آسیا خسته شده اند و تصمیم دارند به هر قیمتی که شده به وضعیت موجود پایان دهند و در چنین اوضاع و احوالی تحولات در این منطقه به گونه ای بهم گره خورده است . ادامه این تحولات می تواند وضعیت امیدوار کننده ای را در منطقه و به خصوص سوریه و یمن برای طرف های مختلف رقم بزند و بعد از این باید شاهد برخی تغییرات در بین مقام های منطقه باشیم که تغییر وزیر خارجه عربستان اولین قدم آن است و می توان پیش بینی کرد که در روزهای بعد نیز شاهد ادامه این تغییرات باشیم و حمایت طرف های مختلف در منطقه نیز از تحولات در شرق سوریه در این چارچوب قابل تحلیل خواهد بود.
 داود پورصحت