معاون رئیس جمهور آمریکا در ایروان
پیشرفت دیپلماتیک یا نمایش تبلیغاتی؟
آندری آرشف (Andrey ARESHEV)- کارشناس بنیاد فرهنگ راهبردی و ناظر سیاسی
ا. م. شیری- در ارتباط با سفر ونس به ایروان و دیدار با نیکول پاشینیان، با این فرزند وفادار جورج سوروس (تصویر سر صفحه) و سپس، سفر او به باکو و بازدید از مزار «شهدا»، باز هم تکرار میکنم: اگر انسان باشی و این داستانهای بدون شرح «شوروی فروپاشید»؛ «شراکت» آمریکا با آذربایجان و ارمنستان؛ «همکاری نظامی» آمریکا با ارمنستان و آذربایجان؛ «توافقنامۀ عالی» آمریکا با آذربایجان و ارمنستان؛ «شورای صلح» ترامپ؛ نامگذاری گذرگاه زنگهزور بنام «جادۀ ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» را دوباره بخوانی و به «اصالت» بخشی از بشریت با دل سیر خون گریه نکنی، خیلی حرف است!
ایضاً، هر بار خاطرۀ چنین فجایعی در ذهنم بیدار میشود، آرزو میکنم کاش قدرتی داشتم که خاک عالم را در مشت بگیرم و بر سر آن دسته از جماعت ایرانی بریزم که در روند نابودسازی اتحاد شوروی با ارتجاعیترین محافل سرمایهداری امپریالیستی، با رسانههای جاعل، با سازمانهای تبلیغاتی و جاسوسی جنایتکار آنها همصدا شدند؛ سخیفترین دروغها را ساختند و گفتند و از تجزیه و انحلال این منبع الهام و امید صلح و امنیت جهانی اظهار خوشحالی کردند و هنوز هم به شادمانی کاذب خود ادامه میدهند.
*-*-*
جی. دی. ونس از ارسال راکتورهای هستهای کوچک ماژولار به ارمنستان خبر داد.
روز ٩ فوریه، جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، برای یک سفر کاری وارد ایروان شد و پس از آن به باکو سفر کرد. بنا به بیانیههای کاخ سفید، این سفر از ابتکارات رئیس جمهور ترامپ حمایت کرده و پروژۀ بینالمللی (جادۀ ترامپ برای صلح و رفاه) را که توافقات اولیۀ آن سال گذشته حاصل شد، پیش خواهد برد. منطقی است که فرض کنیم برای ترامپ و تیمش که با چالشهای جدی در داخل کشور روبرو هستند، نشان دادن موفقیت حداقل یکی از پروژههای بلندپروازانۀ اعلام شده قبلی «در مرزهای خارجی» بسیار مهم است.
و در واقع، با پشتیبانی تبلیغاتیِ مناسب، میشد مسیر موسوم به «جادهٔ ترامپ» میان سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان، جمهوری خودمختار نخجوان و ترکیه را با تشریفات و سر و صدا تا پایان دومین دورهٔ ریاستجمهوریِ ساکن کنونی کاخ سفید افتتاح کرد و کوشید پیرامون این رویداد هیاهوی تبلیغاتی متناسبی به راه انداخت. و بههیچوجه تصادفی نیست که متخصصان شرکت تازهتأسیس «توسعۀ » (TRIPP Development Company) اخیراً در کرانههای رود ارس مستقر شدهاند و کار تهیهٔ توجیه فنی ـ اقتصادی و بررسی منطقهای را که قرار است مورد بهرهبرداری قرار گیرد، آغاز کردهاند.
با این حال، روشن است که دیدار ونس از ایروان به «جادۀ ترامپ» محدود نشد. معاون رئیس جمهور آمریکا پس از مذاکرات با نیکول پاشینیان، معاون رئیسجمهور آمریکا از سرمایهگذاریهای بزرگ پیشِرو در حوزه انرژی هستهای ارمنستان خبر داد: «امروز ما بیانیهای دربارۀ پایان مذاکرات پیرامون توافق همکاری در حوزۀ هستهای، موسوم به «توافق ۱۲۳»، امضا کردیم. این توافقنامه راه را برای شرکتهای ارمنی و آمریکایی برای اجرای برنامههای آینده هموار میکند. این توافقنامه نشاندهندۀ سرمایهگذاری اولیۀ ۵ میلیارد دلاری است و ۴ میلیارد دلار دیگر نیز در ادامه به آن اضافه خواهد شد».
برنامۀه اعلامشدۀ ونس برای تضمین ثبات و امنیت انرژی برای آمریکا و ارمنستان که برای هر دو طرف سودمند است، به گفتۀ خودش، «به این معنی است که راکتورهای مدولار کوچک و فناوری آمریکایی به اینجا آورده خواهند شد. آمریکا به ندرت فناوری خود را با چنین اطمینانی به کشورهای دیگر منتقل میکند».
لازم به ذکر است که روسیه پیش از این بارها همکاریهای سودمند متقابل در بخش انرژی هستهای به مقامات ارمنستان پیشنهاد داده است. به عنوان مثال، در ۶ فوریه، الکسی لیخاچف، مدیر کل شرکت دولتی «روس اتم»، در جریان سفر آلن سیمونیان، رئیس پارلمان ارمنستان به مسکو، در مورد پیشرفت کار برای تمدید عمر نیروگاه هستهای ارمنستان (ANPP) با تمرکز دقیق بر ساخت واحدهای جدید انرژی هستهای در ارمنستان، توضیحاتی ارائه داد. طبق بیانیۀ مطبوعاتی «روس اتم»، به ایروان «همکاری جامع، از جمله ساخت نیروگاههای بزرگ، متوسط و کوچک و اجرای پروژههای مرتبط، از جمله پروژههای غیرهستهای» پیشنهاد شده است. پیشنهادهای مشابهی پیش از این در هفته جهانی اتمی که در سپتامبر ٢٠٢۵ در مسکو برگزار شد، به پاشینیان ارائه شده بود. تا همین اواخر، مقامات ارمنستان در حالی که به ترجیح خود برای فناوریهای «مدولار» آمریکایی اشاره میکردند، که صرفاً ناشی از ملاحظات اقتصادی نیست، پاسخ مشخصی ندادند.
مخیتار هایراپتیان، وزیر صنایع پیشرفته، اعلام کرد که ایالات متحده مجوز صادرات برای فاز دوم شرکت «Firebird AI»، شرکتی که در زمینۀ فناوریهای زیرساخت ابری و هوش مصنوعی فعالیت میکند، صادر کرده است. در نوامبر ۲۰۲۵، شرکت«Firebird AI» مجوز اجرای فاز نخست این پروژه را برای ساخت یک مرکز داده بزرگ هوش مصنوعی با استفاده از تراشههای شرکت «NVIDIA» دریافت کرده و از سرمایهگذاری اولیۀ ۵۰۰ میلیون دلاری خبر داده بود. به گفته معاون رئیسجمهور، «… پیش از هر چیز، این یک توافق فنی فوقالعاده است که ایالات متحده با افتخار آن را برای شرکت«NVIDIA» تأئید کرده است. این توافق بازارها و فرصتهای شغلی جدیدی را هم برای شرکتها و کارگران آمریکایی و هم برای ارمنستان ایجاد میکند. سخن از تراشههایی میرود که اکثر کشورهای جهان به آنها دسترسی ندارند و نمیتوانند هم داشته باشند. اکنون این فناوریها در ارمنستان مستقر شده و به کار گرفته خواهند شد و روند استقرار آنها از همین حالا آغاز شده است».
علاوه بر توسعۀ تعدادی از حوزههای فناوری پیشرفته، زیرساختهایی که تحت نظارت «فایربرد» ایجاد میشوند، به بازیگران علاقهمند اجازه میدهند جریانهای اطلاعاتی قابل توجهی را نه تنها در قفقاز، بلکه در خاورمیانه نیز دستکاری کنند، که عملاً توافقنامۀ امضا شده بین دولتی روسیه و ارمنستان در آوریل ٢٠٢٢ در مورد همکاری در امنیت اطلاعات و موارد دیگر را نفی خواهد کرد.
قابلیتهای اطلاعاتی ایالات متحده همچنین با فروش تأئیدشدۀ پهپادهای شناسایی «V-BAT» به ارزش ۱۱ میلیون دلار توسط پاشینیان به ارمنستان تقویت خواهد شد، که البته با بهترین نیات تنظیم شده است: ونس گفت: «بهترین راه برای تضمین صلح، ایجاد بازدارندگی واقعی است و بهترین راه برای ایجاد بازدارندگی، داشتن بهترین فناوری نظامی در جهان است». و افزود که واشنگتن چنین فناوریی را در اختیار دارد و قصد دارد همکاری دفاعی با ایروان را توسعه دهد. با این حال، با توجه به تشویق فعال کاخ سفید از مشارکت ارمنستان در پروژههای ارتباطی آذربایجان و ترکیه، هنوز مشخص نیست که ایروان دقیقاً چه کشوری را با فناوری نظامی آمریکا «واقعاً بازدارندگی» خواهد کرد. به راحتی میتوان فرض کرد که این به روسیه و ایران اشاره دارد که گروه ضربت پنتاگون در خلیج فارس آنها را هدف قرار داده است. به همان اندازه مهم است که اگر پیشتر دسترسی به فناوریهای نظامی غربی بهطور رسمی با واقعیت عضویت ارمنستان در سازمان پیمان امنیت جمعی محدود میشد، اکنون ظاهراً این وضعیت تغییر کرده است. بدین معنی که خود گواه برخی جابهجاییها در توازنهای منطقهای به شمار میرود.
حضور جیهاب هلبرگ، معاون وزیر امور خارجۀ آمریکا در امور رشد اقتصادی، انرژی و محیط زیست در دولت ترامپ، در میان اطرافیان ونس از اهمیت بالایی برخوردار است. هلبرگ، طراح و از توسعهدهندگان طرح نئواستعماری پاکس سیلیکا، که به خاطر احساسات ضد چینیاش شناخته میشود، پیش از این مشاور ارشد الکس کارپ، مدیرعامل پالانتیر تکنولوژیز بود. طبق منابع عمومی، این تاجر ۳۶ ساله در دهها شرکت فعال در حوزۀ هوش مصنوعی، دفاع و فناوری مالی، از جمله در کمپانیهای «OpenAI»، «Anduril Industries»، «SpaceX»، «The Boring Company» و «Neuralink» سهام دارد.
طبیعتاً، طرفداران «نظم نوین جهانی» (یا اردوگاه کار اجباری الکترونیکی) مبتنی بر فناوری پیشرفته و هوش مصنوعی، علاقه خاصی به مسائل بشردوستانهای که میتواند گفتگوی پویا و رو به رشد واشنگتن با ایروان و باکو را پس از فروپاشی «مسئله قره باغ» پس از وقایع سالهای ۲۰۲۰-۲۰۲۳ تحت الشعاع قرار دهد، ندارند. در آستانه ورود ونس، نمایندگان سازمان بینالمللی «همبستگی مسیحی» ابراز اطمینان کردند که او بازگشت زندانیان ارمنی محبوس در باکو و پایان آزار و اذیت روحانیون در خود ارمنستان را تسهیل خواهد کرد. با این حال، نه ونس و نه پاشینیان هیچ اظهار نظر عمومی در این مورد نکردند، که کاملاً قابل پیشبینی بود.
بدیهی است که پیروان «نظم نوین جهانی» (یا اردوگاه کار اجباری الکترونیکی) که بر فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی استوار است، چندان علاقهای به مسائل انسانی ندارند؛ مسائلی که میتواند گفتوگوی رو به گسترش واشنگتن با ایروان و باکو را پس از به فراموشی سپرده شدن «مسئلۀ قرهباغ» در نتیجۀ رویدادهای سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ خدشهدار کند. در آستانۀ سفر ونس، نمایندگان سازمان بینالمللی «همبستگی مسیحی» ابراز اطمینان کردند که او به بازگشت اسیران ارمنیِ نگهداشتهشده در باکو و نیز به توقف آزار و پیگرد روحانیت در خودِ ارمنستان کمک خواهد کرد. با این حال، نه ونس و نه پاشینیان هیچ اظهار نظر عمومی در این مورد نکردند، البته که کاملاً قابل پیشبینی بود.
همانطور که در بالا ذکر شد، معاون رئیس جمهور آمریکا ایروان را برای انجام مذاکرات در باکو ترک کرد. کاخ سفید اکنون برای لغو متمم ۹۰۷ «قانون حمایت از آزادی» مصوب ۱۹۹۲ که تا حدودی مانع همکاریهای نظامی-فنی کامل بین دو کشور میشود، تلاش میکند. در آستانۀ سفر ونس، دومین جلسۀ هیئت اتاق بازرگانی ایالات متحده از اوت ۲۰۲۵ در سواحل دریای خزر برگزار شد. در این جلسه، رهبران شرکتهای پیشرو محلی و سایر نهادها، از جمله شرکت نفت و گاز آذربایجان، صندوق دولتی نفت، پاشا هلدینگ و آژانس توسعۀ صادرات و سرمایهگذاری آذربایجان (AZPROMO) حضور داشتند. این احتمال وجود دارد که از آنها خواسته شود تا در صندوق «جادۀ ترامپ برای صلح و رفاه» که ونس در ایروان اعلام کرد، مشارکت کنند و «سرمایۀ خصوصی» را برای ساخت راهآهن و خطوط لوله جذب کنند. اگرچه هنوز مشخص نیست که این ایده چقدر عملی خواهد بود، اما در مورد جدی بودن اهداف کاخ سفید نمیتوان تردید کرد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجۀ روسیه، اخیراً خاطرنشان کرد: «آمریکاییها میخواهند تمام مسیرهای تأمین انرژی به تمام کشورهای پیشرو، تمام قارهها را به زیر سیطرۀ خود درآورند». به گفتۀ واهه داوتیان، محقق ارشد مؤسسۀ بلورشناسی و جامعهشناسی آکادمی علوم روسیه، «جادۀ ترامپ برای صلح و رفاه، عملاً حضور واشنگتن در گذرگاه بینالمللی اروپا-قفقاز-آسیا را تضمین میکند و همزمان امکان حل مجموعهای از مسائل تدارکاتی، انرژی، مواد خام و نظامی- سیاسی، از جمله برقراری کنترل بر منابع معدنی سیونیک و ذخایر اورانیوم آن را فراهم میسازد».
مطالب مرتبط:
ــ کمکهای سخاوتمندانه و توهمات تحققنیافته
ــ پیوستن ارمنستان به مدار نظامی آمریکا علیه چین و احتمالاً روسیه
ــ رژیم پاشینیان در یک قدمی انجام مأموریت ژئوپلیتیکی خود
ــ جوانب پنهان منشور مشارکت راهبردی آمریکا و ارمنستان
ــ روگردانی ارمنستان از روسیه و تعظیم به غرب
ــ طوفان بر فراز دریای خزر- هم اکنون بر فراز ایروان
٢٢ بهمن- دلو ١۴٠۴
