کمدی الاهی یا کمدی انسانی؟ بالزاک و دانته
Balzak, Honore de (1799- 1850)
آرام بختیاری
بلبشو و شهر فرنگ جامعه طبقاتی، در رمان های بالزاک.
بالزاک (1850-1799. م ) نویسنده فرانسوی، متخصص تجزیه و تحلیل دقیق شخصیت های رمان و محیط جامعه، تئوریسین و نماینده اصلی رئالیسم انتقادی بورژوایی، و رئالیسم جامعه شناسانه، خالق بیش از 100 رمان، نوول، داستان، نمایشنامه، مقاله ادبی، و مقاله سیاسی، است. کتاب مجموعه آثار وی ” کمدی انسانی ” در سال 1829 شامل 91 داستان و رمان است؛ که در مقابل “کمدی الاهی ” دانته؛ نویسنده ایتالیایی، در سال 1307 میلادی، نوشته شد. بالزاک از طریق تجربه های شخصی و جهانبینی، فردی آشنا با قوانین جامعه بورژوایی کاپیتالیستی بعد از انقلاب؛ خصوصن با نقش پول، سود طلبی، و قدرت در روابط انسانی، توانست در مجموعه آثارش یک تصویر جامع ازشهر پاریس و حومه را به نمایش بگذارد. وی دارای تحصیلات ناتمام حقوقی، ادبی، فلسفی بود.
متد و روش رئالیستی بالزاک غالبن متکی به معرفی مشخصات فردی شخصیت های رمان همراه با توصیف رفتار اجتماعی آنها است. او پایه گذار رمان اجتماعی جامعه شناسان بود. در غالب رمان های بالزاک نمایش سرنوشت انسانها از اقشار و طبقات گوناگون در زمان بورژوازی نوپا، و سرمایه داری بدون ترمز و کنترل، انجام میگیرد. درآثار او تنفر عمیق از جامعه طبقاتی دیده میشود که ناشی ازشناخت وی بر اساس تفکر سیاسی لیبرال محافظه کارانه میباشد. بالزاک از طریق آشنایی با علوم تجربی زمان خود توانست بهتر به عملکرد واقعیات اجتماعی پی ببرد. توصیف فرد در روابط اجتماعی، روش استادانه ایست که او پایه و اساس خلاقیت ادبی خود قرار داد. ویکتور هوگو در مراسم خاک سپاری وی در سال 1850 گفت: نام بالزاک روزی بصورت نور درخشان خورشید در خواهد آمد و وارد آینده خواهد شد، آه ! این کارگر خستگی ناپذیر توانای روشنفکری، این فیلسوف و متفکر، این شاعر و نابغه، در میان ما شاهد زندگی طوفانی انسانها و مبارزه ای سخت بود که وظیفه،حق و سهم هر انسان کبیر است.
موضوع آثار بالزاک، پرداختن به موضوعات و مشکلات انقلاب فرانسه، دوره امپراتوری ناپلئون، و دوره تعمیر و بازسازی خسارات بین سالهای (1830-1789) است. او شاگرد والتر اسکات و رابله در ژانر رمان، و معلم داستایویکی در خلق آثار عظیم و مفصل است. وی به توضیح بحران اقتصادی، امید و سرخوردگی، و نیاز مردم بعد و پیش از انقلاب 1830 وبه سالهای پایانی امپراتوری ناپلئون پرداخت.
بالزاک به صعود بورژوازی، زوال اشرافیت، و رفتار هویتی انسان، در میان اقشار و طبقات: دهقان، روحانی، خرده بورژوای، سربازها، عیاران، فواحش، و خلافکاران می پرداخت. قهرمان رمان معمولن دارای اراده قوی، واقعیت شناس،و کنجکاو دانش است. هدف انسان در آن سالها رسیدن به قدرت و ثروت؛ از طریق غرایز و شوق شخصی است که متکی به نفع مادی، عشق و اروتیک، بود، و گاهی بطرق غیرقانونی، مافیایی، و توطئه آمیز عمل میکرد. در آثار بالزاک اسامی قهرمانان داستان با القاب و عنوان در رمانهای بعدی بشکل تکراری مورداستفاده قرار میگیرد: بارون نوس؛ بانکداری سیاسی و بی اخلاق- رباخوار گوب- خسیس گرانک- حریس پونس- کینه ورز بت ، خشمگین راستر- باندیت فاوتی- اخلاقگرا ولی فاقد جذابیت، راوبن و راتیگ، دوستدار ناپلئون هستند. بالزاک در معرفی صفات قهرمانان رمان؛ بدون تعارف و برونگرا است، زبان وی زنده و قوی میباشد، ساختار رمان دارای معماری خلاق و خیالپردازانه است.
محتوای رمان بالزاک اغلب مرتبط با رقابت اشراف و بورژوازی بخاطر ثروت و موفقیت بیشتر است. پاریس مورد بحث، گاهی شبیه جهنم دانته در کتاب “کمدی الاهی ” است. بالزاک چون ویکتور هوگو گاهی بیاد سنت مسیحی-طبیعت خدایی، بعضی از انسانها می افتد. اگوایسم بورژوایی و معرفی شخصیت روستائیان بیش از پرداختن به مشکلات پرولتاریا است؛ یا برعکس. او میخواست بعنوان نظاره گر عینی، رمان قطور ” کمدی انسانی ” را؛ با روش استقرایی گردآوری رمانهای منفرد خود، به یک کل ادبی-اجتماعی برای شناخت انسان و جامعه تبدیل کند. دست آورد زحمات وی شباهت زیادی با مورخ و جامعه شناس دارد. وی میگفت از رمان ها متنفر است؛ خصوصن از آنانی که دارای پایان هستند، و یا باید تا پایان نوشته شوند! بالزاک بدلیل ورشکستکی چاپخانه اش تا پایان عمر بدهاکار بود. در فعالیت سیاسی برای ورود به مجلس نیز ناموفق ماند. وی فعالیت ادبی اش را از سال 1821 میلادی شروع کرد.
رمانهای زیر از جمله مشهورترین آثار بالزاک میباشند که به زبان فارسی طی سالهای گذشته ترجمه شده اند: بابا گوریو- آرزوهای برباد رفته- زنان دولوکس تک پرون، یا زنان خراب !
— رمان بابا گوریو از سال 1834 مشهورترین اثر بالزاک است. گوریو بدلیل عشق پدر-فرزندی قزبانی حرس و طمع 2 دخترش میشود و به خاک سیاه می نشیند! فرم رمان رئالیستی است که به معرفی غرایز، هراس انسان در جامعه طبقاتی، و مبارزه فرد برای دسترسی به پول و قدرت بیشتر اشاره میکند. گوریو یک مرفه خرده بورژوا و صاحب کارگاه ماکارونی سازی است که ورشکسته شده. او حتا در لحظه مرک خواهان دیدار با دخترانش است گرچه آندو را فرشته لعنتی مینامد. یک سوم رمان توصیف شخصیت ها و محیط اطراف داستان است. بالزاک نخستین بار در این رمان از اسامی آشنایی استفاده میکند که پیشتر در رمانهای دیگر مطرح کرده است. این رمان گویا شباهتی با نمایشنامه ” شاه لیر ” شکسپیر دارد. آن توصیف پدری است که حاضر است خود را قربانی دختران
اش کند. در این رمان اشرافیت به سقوط و ابتذال اخلاقی دچار شده، فضای تنگ خرده بورژوازی در مقابل جهانی ایستا نفس آخر را میزند. گرچه این رمان از مشهورترین آثار بالزاک است، حدود یک قرن بعد مورد توجه نقد ادبی و مکتب رئالیسم قرار گرفت. نمایش اخلاق و فرهنگ زندگی افراد و اقشار نا موفق در این اثر موجب تشویق نویسندگان کلاسیک دیگر مانند داستایوسکی برای نوشتن رمان “تحقیر شدگان ” در قرن 19 و رمانهای عظیم دیگر شد.
–رمان ” آرزوهای برباد رفته ” نیز در مجموعه کتاب ” کمدی انسانی ” قرار دارد. آن توصیف مردم حومه، شهرک ها، و روستاهای اطراف پاریس است و شامل 3 بخش: دو شاعر، حوا و داود، و مردی بزرگ، است. موضوع رمان رقابت برای دسترسی به پول، موفقیت در یافتن عشق، در پاریس؛ کلان شهر هیجان و شهر فرنگ، آنزمان است. این رمان نوستالژیک آرزویی، ضد رویا و آرزو است و صفات اتوبیوگرافیک خود بالزاک را نشان میدهد. او در تقدیم یک جلد آن به ویکتور هوگو مینویسد: لوسین؛ شاعر و قهرمان داستان دست به عملی شجاعانه و حقیت گرا میزند و از طریق تجربه به شناختی تلخ میرسد، و بجای اخلاق مداری نیاز به آگاهی و نوگرایی دارد. پاریس مرکز همه درد و رنج های انسان شده است.
— فراز و فرود زنان دولوکس تک پرون، در سال 1838 منتشر شد. این رمان ادامه داستان “آرزوهای بر باد رفته ” است؛ گرچه بالزاک 13 سال روی آن کار کرد، ناتمام ماند. آن نیز سقوط و زوال جامعه و انسان را در بعد از انقلاب ناموفق نشان میدهد. پلیس و قانون، خلافکاران و زنان تن فروش را تعقیب میکنند؛ گرچه خود دچار فساد، پارتی بازی و لابی گری هستند. وقایع گوناگونی مانند: شکست و پیروزی- امید و سرخورده گی- عشق و خشونت- به روال داستان هیجان میدهند. آدرنو گویا درباره این رمان گفته: بالزاک نشان داد که در شرایط مناسب، انسانهای خلافکار ممکن است اصلاح شوند، و انسانهای اخلاقگرا ممکن است جنایتکار گردند. در صحنه ای از داستان مردی دیده میشود که زنش را در خانه تنها گذاشته و خودش برای شکار طعمه ای اروتیک روی سنگفرش جلو سالن رقص قدم میزند. بالزاک مینویسد فقط زنان با تجربه و مسن، یا زنان ولگرد خیابانی میتوانند اینگونه مردها را بشناسند و مقصود شان را تشخیص دهند.
از دیگر آثار بالزاک: رستوران نقاشی، مطالعه در توالت، سرزمین غریب، نامه ها به بیگانه، پدرم، آزمایش دکتر اکس، خاطرات 2 عروس جوان، مادام دولاشاتری، پزشک دهکده، سزار پیروتو، فلسفه زندگی زناشویی، مسافرخانه سرخ، در تماشاخانه شیطان، شوری در صحرا، بانوی طرد شده، پسر عمو یونس، دهقانان، کشیش دهکده، شاهکار گمنام، پیر دختر، کوبسک رباخوار، زن 30 ساله، چرم ساغری، زنبق دره، و اوژنی گرانده، میباشند.
تماس: falsaf@web.de
