چالشهای پیش روی نیروهای تحول طلب و مترقی، برای فراهم آوردن جبهه مشترک مردمی
طیاریزدان پناه لموکی
دانسته است، خاورمیانه بزرگ پیش از سال 2010 تا کنون بنا به غارتگریهای بی حد وحصر امپراتوری سرمایه داری به سرکردگی نظام حاکم بر آمریکا که پس از جنگ جهانی دوم به این سو، به ویژه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، و به انحراف و شکست کشاندن حکومت های ملی – دمکراتیک وهم چنین سرکوب خونین احزاب ترقی خواه خاور میانه بزرگ، چه به صورتِ تروریسم دولتی و یا توسط رژیمهای مرتجع وابسته، که از جمله برآیند آن گسستن نسلها از یکدیگر شده، ملتهب و متلاطم است، به ویژه در شرایط کنونی، که این امر، به دو عامل مادی و روبنایی پیوند عمیق دارد. نخست: تغییر ابزار تولید، رشد صنایع و تکنولوژی که برآیند نوینی را در اذهان نسل نو کاشت و آنان مبارزه را با فصلی نوین و با به کارگیری ابزاری جدید با تمایزی روشن نسبت به دو جریان فکری ملی – دمکراتیک قرن بیستمی و پیروان ادیان باستانی و قرون وسطایی آغاز کردند که حاصل آن در بهار عربی تظاهر یافت .
این ایده راهبردی نوین، برآمده از جنبش بهار عربی، به طور غالب روی دمکراسی مردمی و همزیستی مسالمت آمیز، مکث فراوان دارد که در تناسب با رویکرد کلی منطقه که با تنوع فرماسیون ها پیش مدرن ممزوج است، درگیرتناقضی پیچیده و بغرنج شده که حاصل آن ، کشمکش های اجتماعی فراوانی را رقم زده است تا آن جا که”دمکراسی خواهی نوین” برآمده از بهار عربی را، دو زبانه کرده است. نخست جریانی که به طور عمده با دمکراسی گرایی غربی دمساز شده اند، که بسیار سطحی نگرند، منتها برای امپراتور این سرباز گیری جهت رویاروی با نیرویهای ملی – میهنی مانند جنگ مذاهب است که به صورت فرقههای گوناگون در آمدهاند. به ویژ خود شیفتگان اهل غوغا آنان با ایجاد بحثهای انتزاعی بی پایان” بازار شامی” را رقم میزنند آن سرش نا پیدا، مانند اُدبایی که آن قدر در فکر ” ویرگول “، ” پرانتز” ” نقطه ” در ویراش جملات هستند، ماهیت مطلب را گم می کنند که معروف به ” شیپیش گیرند. به قول مازندرانیها ” اسپیج گیرند ” که به ” ملا لغتی های مغلطه باز ” همنامبر دارند. آموزاندن چنین رُلی برای این دسته از روشنفکران نو ظهور، از جانب امپراتور سابقه چند دهساله دارد.
بخش دوم در باره باورمندان سنتی ست که برای درک دقیق تر آن از حضور امپراطور در فرهنگ و باورهای آئینی مردم منطقه، به سخنرانی که از پادشاه بریتانیا در سال 1993 منتشر شده اشاره میشود که اکنون به طور گسترده توسط رسانههای آنان بازتاب داده میشود ، که گفته اند :” اسلام بخشی از گذشته و حال ماست در همه عرصههای تلاش و فعالیت انسانی این دین به شکل گیری اروپای مدرن کمک کرده است. اسلام بخشی از میراث خود ماست نه چیزی جدا و بیگانه از ما … ” روشن است اسلامی که سلطان را درک کند اسلام سلطنتی ست ، که به اسلام ابو سفیانی آوازه دارد و مبلغان آن که به وعاظ السلاطین شهرهاند در دوران فئودالیسم در دامان شاهان، کاسه لیسی می کردهاند .
برای درک درست بیان پادشاه بریتانیا ، باید نگاهی به مراکز پژوهشی آنها داشت به ویژه دانشنامههای منتشر شده(بریتانیکا وپژوهشهای ویژه بی بی سی …) و سفر نامههای پرشمارشان از دوره صفویه تا کنون که حاکی از آن است. محققان آنان طی دههها پژوهش دریافتند جامعه خاورمیانه بزرگ به رغم رشد گسترده علم و دانش در جهان امروز به لحاظ فرهنگ و باورهای آئینی، سدهها نسبت به زمان خود،عقب اند. تا آن جا که لباس بخش قابل توجهی از مردم این منطقه، طی دوهزار سال اخیر تغییر نکرده است. یعنی سخنان سلطان بریتانیا بر می گردد به تاریخ، فرهنگ و هنر عصر باستان و سده میانه مردم منطقه که پیش از او مستر میجر جیکاک یا سید جیکاک یکی از ماموران سازمان اطلاعاتی برون مرزی “ام آی 6″ (MI6)در ایران که از پیش از جنگ جهانی دوم تا نهضت ملی شدن نفت در میان بختیاریها … فعالیت داشت، در نمودن افکار ایستایی بر جستهتر است. زیرا فضا در سده بیستم میلادی برای آنان بسیار مناسبتر از شرایط کنونی بود. بدین خاطر او برای انجام ماموریتش ابتدا به مطالعه متون دینی و فقهی پرداخت و بعدها ادعای اجتهاد کرد. این جاسوس، روزی به مسجد میآید و میگوید :” حضرت علی را در خواب دیدم و به من فرمود به مردم بگو از این ماده نجس(نفت) دوری کنند …” او روضه خوانی میکرد و در باره ملی شدن صنعت نفت میگفت : ” تو که مهر علی را به دل داری چرا به دنبال ملی شدن نفت هستی”. بر خلاف شرایط کنونی که ترامپ علنا تهدید میکند که یا نفت را مفت می دهید یا کشور را به آتش میکشم(نقل به مضمون)، در برابر اندیشه سنتی که هنوز فرماندهی میکند چندان موفق به نظر نمیرسد، زیرا بازماندگان مستر جیکاک از جمله سلطان بریتانیا که با زبان دیپلوماسی ویژه میگویند : وقتی ما نفت را با زبان نرم میتوانیم به دست بیاوریم آن هم مفت، که “از جنگ جهانی دوم تا کنون چنین بوده” ( وال استریت ژورنال 29 مهر 1405) چرا هزینه نظامی را به آن اضافه کنیم ؟!!! البته نگاه ترامپ بر پایه خاستگاه میلیتاریستها ست. با تنوع در آمد پرشمار که در بطن آن نهفته است، که به نگاهی توافقی نیز هست وهدف دیگر ترامپ دور داشتن کشورهای حوزه خلیج فارس و عربستان از پیمان بریکس، به موضع قبلی شان است ، گویا ظاهرا چین از سال 2020 به این سو، پُر پریده تا آن جا که خواب امپراتور را پریشان کرد که خود مبحث دیگریست .
در باره عللی که، نسل نو ملی – منطقه ای (سالهای 2010 تا 2017) چندان به مواضع دو گانه امپراتور در خاورمیانه بزرگ در دور نخست جنبش بهار عربی توجه نکرده و سریع جذبش شد. به خاطر ژست دمکراسی خواهی آنان نسبت به خیزش مردمی در مقابل حکام مستبد منطقه بود که با داشتن تنوع رسانه های رنگارنگ ، و با حضوری شبانروزی توانستند کنترل سراسری جنبش بهار عربی را در اختیار بگیرند . نکته دیگر ، نگه داشتن جامعه خاورمیانه بزرگ در سنت ، توسط عوامل متعدد خود ، از معمم تا مکلاه ست، سیاست راهبردی که دهها سال است، امپراتور در خاورمیانه بزرگ پیگیرانه در دستور کار خود قرار داده است. به نحویکه هر تحرک مردمی را با تمام امکانات واقعا موجود توسط مهره هایشان در نظفه خفه کرده دارند . اگر توجه شود در خواهید یافت که بیش از نیمی از توده مردم منطقه، وابسته به تفکر عصر زمینداری و پیش از آن هستند . چرا مردم منطقه این گونه پیوند عمیق با سنتهای مانده از کهن دارند ، به رغم آن که در زندگی عادی از کلیه تکنولوژی مدرن بهره مندند ، رخت فکری آنان کی و چگونه نو می شود ؟ چالشی که در برابر نیروهای ملی – میهنی در ایجاد جبهه مشترک قرار دارداز جمله درک همین نکته هاست
برای یک روشنفکر نواندیش ، که پژوهش مردم شناسی ندارد . درک این موضوع که چرا مردم منافع شان را تشخیص نمی دهند، ممکن است پیچیده به نظر آید .منتها جریانهای تحول خواه قرن بیستمی که این تجربه را پشت سر گذاشته اند، هوشیارانه در تبیین وضع موجود و راه برون رفت ازآن را، با برنامه از پیش تعیین شده، فراهم کرده و در همین راستا خود را به جریانهای دمکراسی خواه که موتور محرکه بهار عربی بودند نزدیک نموده و تا حدی توانستند با برنامه ریزی منطقی بر پایه نگاه تلفیقی، دو جریان داد خواه سنتی ومدرن مردمی را به هم نزدیک نمایند، همان طور که امپراتور، روشنفکران سنتی و نواندیشان متمایل به راست را در کنار ، هم سازماندهی نمودند، با این تفاوت که ایدئولوگهای امپراتور، برخلاف نیروهای تحول طلب ومترقی که احترام ویژه ای به رویکرد فکری انسان گرایانه مردم خوشاندیش وابسته به انبیا منطقه دارند، برعکس آنان ، امپراتور بنا به اقتضا زمان برای ایجاد تناقض نسبت به باورهایشان به “اجتماع نقضین” هویت داده وبه عنوان نمونه دو تبیین از یک واقعه را برای روشنفکران باورمند خود در منطقه منتشر کردند تا وی را نسبت به آن چه پرورش یافته دچار تردید و آشوب ذهنی کنند. شاهد مثال این سخن آن است که در بخش سنتی از جمله به واقعه قیام امام سوم اهل تشیع به نام حسین بن علی می توان اشاره کرد که تفکر مسلط طی 1500 سال ، آن است که یزیدبن معاویه مظهر و نماد کامل ظلم مطلق است . امپراطور برای تشدد تفکر نیروهای وابسته به خود در منطقه، توسط روحانی “خود آموخته” به نام جواد اکبرین، دین پژوه، دانش آموخته قم، لبنان و مصر … تحلیل تازهای را منتشر کرد که بر مبنای آن، یزید بن معاویه را به عنوان یک شخصیت دمکراسی خواه میتوان نگریست با این استدلال که به خواهر امام سوم، حضرت زینب این اجازه را داد تا در محضرش علیه او سخنرانی کند و امام چهارم را به خاطر بیماریش نکشت. ( مهر 1405 اینتر نشنال ) در شرایط کنونی که هیچ حاکم اریستوکرات مستبد منطقه چنین فرصتی برای معترضانش قائل نیست ، هشدار بسیارمهمی به شمار می آید که اینان از یزید هم یزید ترند. زیرا بنا به این تعریف امپراتور به عنوان یک مظهر نوگرا دمکراسی خواه در ذهن جوان نواندیش منطقه ، نمود تازه تری پیدا می کند که هرجا به جایی مهرهها توسط امپراتوردر منطقه تا حد قتل حکام مستبد، صورت توجیهی و منطقی دارد ، بنابراین آن را به فال نیک گرفته وارد عرصه نبرد علیه وضع موجود می شوند(باحکام مستبد). تردیدی نیست این رویکرد که عاری از تحلیل طبقاتی ست اذهان روشنفکران نواندیش باور مند گراییده به اردوگاه امپراتور را دچار دوگانه نگری میکند. در واقع این تعدیل علیه نگاه تند اریستوکراتهای منطقه ست که باید آن را زنگ خطری جدی تلقی کنند. به ویژه آن که قتل آنان به معنای دمکراسی خواه بودن امپراتور تلقی می گردد. منتها مقتول(اریستوکرات مستبد)، از نگاه داد خواهان، انقلابی محسوب نمیشود که برای ماندن، همواره منافع امپراتور را در سرلوحه سیاست کاریش در نظر داشت. این پایه ریزی دروغین دمکراسی خواهی امپراتور نمیتواند از نگاه تیزبین نیروهای تحول طلب منطقه که دورههای پژوهشی مختلف تاریخی را پشت سر گذاشته اند، پنهان بماند .
نکته دیگری که، سدهها ست توسط روشنفکران دست آموز اریستو کراتهای مستبد منطقه در ذهن توده عوام ملکه شده چگونگی توجیه فقر به عنوان یک امتحان الاهی ست که در وجود شان نهادینه شده است ( تقدیرگرایی محض) که چیزی شاید بیش از 70 در صد اندیشه مردم منطقه را در چنبره خود دارد، به این که تنگدستی، نداری ، دربدری و بلایای طبیعی را با توجیه امتحان الاهی که توسط وعاظ السلاطین تبلیغ و ترویج شده و در گوشت و پوست و خون مردم لانه کرده به عنوان امری ثواب که خود راهی ست برای رسیدن به رستگاری ، تاب آوری می کنند. در چنین جامعهای اگر بحران اقتصادی ومعیشتی به بالاترین حد ممکن هم برسد به سختی زلزلهای رخ خواهد داد. متاسفانه زندگینامه غالب عرفا در تبلیغ ” قرب الی الله “( تقدیر گرایی محض ) متاثر از همین رویکرد فکری ست. بدین معنا که سرنوشت هرکس از قبل تعیین شده است. روشنفکران نوگرا معتقد به باورهای کهن و قرون وسطایی متاسفانه در دام چنین اندیشههایی گرفتارند. مستر جیکاک با بهره مندی از این اندیشگی “در اواخر 1320 فرقه ای تشکیل داده با نام سروشیان یا طلوعیان که برخی از عشایر جنوب زندگی خود را فروخته با تشکیل دستجاتی متعدد به جرگه او پیوستند و شب و روز به گریه وزاری میپرداختند و طلب عفو میکردند “. روشن است این بازی با اعتقادات یک ملت، فرهنگی ست تحمیلی یا خودمرگی محض که توسط امپراتوری بریتانیا با بهره گیری از وابستگی به باورها و آیینها مانده از کهن بر مردم اعمال میگردد. پادشاه بریتانیا حق دارد بگوید ” این دین ( بخوان : اسلام ابو سفیانی مسلط) به شکل گیری اروپای مدرن کمک کرده است ” .
از جانب دیگرامپراتور برای آن دسته از روشنفکران غیروابسته به سنت را با ترتیب دادن مراسم ویژه ، و با دادن جوایز بینالمللی تحت عنوانهای حقوق بشری، فرهنگی وهنری … تحت تاثیر خود گرفته است، رویکرد آنان را از دمکراسی خواهی واقعی ، تبدیل میکنند به دمکراسیخواهی ماتیکی غربی … بنابراین، ایجاد جبهه گسترده ضدامپریالیستی، از جمله متحد کردن این دو جریان که در اصل دارای پتانسیل ضد استبدادی بودند، صف آرایی نوینی میطلبد که کلنگ آن در بهار عربی زده شد. اگر چه به لحاظ نظامی – امنیتی… درنهایت، شکست خوردند .منتها جا دارد به صورت آکادمیک مورد بررسی جدیتری قرار گیرد. زیرا تشکیل جبهه گسترده مردمی، نیازمند فرانگری، روا داری و مناعت طبع بسیار بالاست.









