ترامپ پس از ونزوئلا و کوبا، نگاه خود را به نیکاراگوئه دوخته است
دکترین دونرو
دمیتری نفیودوف (Dmitry NEFYODOV)، دانشمند علوم سیاسی، کارشناس مسائل بینالمللی
ا. م. شیری- باورم نیست با وجود امپریالیسم جهانی به سرکردگی امپراتوری تروریستی-فاشیستی آمریکا، جهان روی امنیت و آسایش، استقلال و آزادی، توسعه و رفاه ببیند. خطر امپریالیسم همیشه باقیست، جدی است و فوری است. کمترین تعلل در مبارزه با امپریالیسم، عواقب خطرناکی دارد.
قید: پس از انتشار مقالۀ «دلارها کجاست، دونرو؟»، برخی دوستان تصور کردند، من «مونرو» را اشتباهاً «دونرو» نوشتهام. توضیح دادم که این اشتباه نبود و در مقالۀ حاضر هم اشتباه نشده، بلکه، دونالد ترامپ، این ابله دروغگو و خودشیفته، حرف اول «مونرو» را به حرف اول نام تغییر داده است.
*-*-*
اصلاحات قانون اساسی با هدف تضمین ثبات سیاسی داخلی در کشور انجام میشود
در ۲ سپتامبر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجۀ آمریکا، اعلام کرد که واشنگتن قصد دارد از سازوکارهای سازمان کشورهای آمریکایی برای منزوی کردن نیکاراگوئه استفاده کند و از شرکای بینالمللی خواست فوراً از ادامۀ تعامل عادی با دولت این کشور کوچک آمریکای لاتین خودداری کنند. به گفتۀ وزیر خارجۀ آمریکا، رئیسجمهور دانیل اورتگا و همسرش، روساریو مورییّو، که سمت همریاستجمهوری را بر عهده دارد، «…آنچه را که از دموکراسی در کشور باقی مانده بود، نابود کردهاند» و این اقدام «ثبات نیمکرۀ غربی» را تهدید میکند.
اما چه چیزی موجب چنین سخنان تند و احساسی و سپس اعمال محدودیتهای صدور روادید علیه بیش از ۲۳۵۰ مقام نیکاراگوئه و اعضای خانوادههای آنها شد؟ ماجرا از این قرار است که شامگاه اول سپتامبر، یک روز پیش از آن، مجلس ملی (پارلمان) یک اصلاحیۀ قانون اساسی تصویب کرد که دورۀ اختیارات ریاست مشترک جمهوری را یک سال دیگر، یعنی از شش سال به هفت سال افزایش میدهد. بدین ترتیب، انتخابات برنامهریزیشده برای نوامبر ۲۰۲۶ به سال ۲۰۲۸ موکول شد.
در مادهای که حزب حاکم در نشست خود در غرب کشور و در پای کوهسار باشکوه کلیسای جامع لئون به تصویب رساند، آمده است: «دورۀ اختیارات مقامات منتخب مردم در آخرین انتخابات سراسری، شهرداری و منطقهای، به هفت سال افزایش مییابد». جسد روبن داریو، شاعر مورد احترام در داخل و خارج از کشور، در همین کلیسا آرمیده است. گوستاوو پوراس، رئیس مجلس، متن اصلاحات قانون اساسی را در محل آرامگاه او قرار داد.
بر اساس قوانین ملی، این اصلاحات باید در دو دورۀ متوالی پارلمان به تصویب برسند. انتظار میرود رأیگیری دوم پس از آغاز دورۀ جدید پارلمان در ژانویۀ ۲۰۲۷ انجام شود.
علاوه بر مقاماتی که با رأی مستقیم مردم انتخاب شدهاند، دورۀ مسئولیت فرماندهان ارتش و پلیس نیز به هفت سال افزایش مییابد. همچنین اختیارات شورای عالی انتخابات برای محدود کردن فعالیت احزاب گسترش پیدا میکند. بطوری که این شورا میتواند هر نیروی مخالفی را که از خارج تأمین مالی میشود، از شرکت در انتخابات منع کند.
برخی ناظران تمامی این نوآوریها را تلاش برای حفظ حاکمیت کنونی، حداقل تا سال ۲۰۲۸، یعنی سالی که دورۀ فعلی ریاستجمهوری دونالد ترامپ به پایان میرسد، میدانند.
وزارت خارجۀ آمریکا تلاش کرد از طریق آنچه «نشست مشورتی وزرای امور خارجۀ سازمان کشورهای آمریکایی» در مورد وضعیت نیکاراگوئه نامیده میشود، مداخله کند. کاخ سفید میخواست این نشست پیش از تصویب اصلاحات در اول سپتامبر برگزار شود، اما به دلیل اختلافنظر دربارۀ اینکه چه اقداماتی باید علیه ماناگوا به عمل آید، این امر امکانپذیر نشد. برزیل با برگزاری این نشست مخالفت کرد و مکزیک رأی ممتنع داد. خود نیکاراگوئه نیز در نوامبر ۲۰۲۳ از سازمان کشورهای آمریکایی خارج شده بود.
مخالفان داخلی به آمریکا گرایش دارند و به دریافت کمکهای مالی از واشنگتن مظنون هستند. به گفتۀ دانیل اورتگا، افراد خائن و توطئهگر که در راستای منافع کشورهای دیگر فعالیت میکنند، از امکان شرکت در انتخابات ریاستجمهوری محروم شدهاند. علاوه بر این، اکنون در رسانههای نیکاراگوئه بار دیگر، همانند دورۀ پس از پیروزی انقلاب ساندینیستی در سال ۱۹۷۹ و اواخر دهۀ ۱۹۹۰، پیشبینیهایی دربارۀ تلاش آمریکا برای استقرار مجدد در جزایر مایس در جنوبغربی دریای کارائیب، که دیکتاتور سوموزا در سال ۱۹۷۱ قرارداد اجارۀ آنها با واشنگتن را پیش از موعد پایان داد، مطرح میشود.
مایک والتز، نمایندۀ دائم آمریکا در سازمان ملل متحد، در جلسۀ استماع کمیتۀ روابط خارجی مجلس نمایندگان کنگرۀ آمریکا، با لحن آشکارا تهدیدآمیز اعلام کرد که در کاخ سفید بر این باورند نیکاراگوئه «بهزودی با همان مشکلات گسترده در حوزۀ انرژی روبهرو خواهد شد که طی ماههای اخیر در کوبا مشاهده میشود». بنا به ارزیابی او، این بحران بر اثر مشکلات در تأمین حاملهای انرژی «از روسیه و ونزوئلا» شروع خواهد شد. این دیپلمات تأکید کرد: «ریشۀ قطعی خاموشیهای برق در کوبا همین است. و فکر میکنم همین داستان در نیکاراگوئه نیز تکرار خواهد شد».
سالهاست که آمریکا از صادرات مجدد بسیاری از کالاها از نیکاراگوئه به کوبا ناراضی است. واشنگتن بارها از ماناگوا خواسته است این صادرات مجدد را متوقف کند. اما دولت نیکاراگوئه با انکار این موضوع، از اجرای این خواسته بطور جدی خودداری کرده است. اضافه بر این، نیکاراگوئهایها اقدام ترامپ برای «تغییر نام» خلیج مکزیک به خلیج آمریکا را بهشدت محکوم کردند، همانطور که ادامۀ تجاوز آمریکا علیه ایران را نیز محکوم کردهاند.
احتمالاً فشار بر نیکاراگوئه با این مسئله نیز ارتباط دارد که واشنگتن هنوز پروژۀ آمریکایی احداث کانال سراسری نیکاراگوئه را کنار نگذاشته است. کنترل خارجی اجتنابناپذیر بر این کانال میتواند شبیه طرح ماه ژوئن دربارۀ «حاکمیت» آمریکا بر تنگۀ هرمز باشد. واضح است که طرحهای بلندپروازانۀ ترامپ در خاورمیانه در حال از هم گسیختن است. او در فاصلۀ بسیار دور از آنجا نشسته، اما «حیاط خلوت» طبق «دکترین دونرو» کاملاً نزدیک است. اساساً، جزایر مایس واقع در نزدیکی بندر بلوفیلدز و در مجاورت بخش کارائیبیِ کانال مورد نظر نیز به همین منظور مورد نیاز هستند. با این حال، در ماناگوا پیشنهاد میشود این پروژه با مشارکت چین و روسیه اجرا شود.
دانیل اورتگا، رئیسجمهور مشترک نیکاراگوئه، در مراسم رسمی گرامیداشت چهلوششمین سالگرد تأسیس نیروی دریایی ملی این کشور اظهار داشت: «…نیروی دریایی نیکاراگوئه نقش کلیدی در مبارزه با تهدیدهای فرامرزی، جرایم سازمانیافتۀ بینالمللی و قاچاق مواد مخدر ایفا میکند». به گفتۀ رهبر نیکاراگوئه، حاکمیت کشور در شرایط «مقابلۀ شدید با مداخلۀ خارجی و مبارزه با تهدیدها» شکل گرفته است.
او افزود که نیروهای دریایی نیکاراگوئه «عنصر بنیادین نظام امنیتی کشور هستند. وظیفۀ نیروی دریایی نجات و حفاظت از جان مردم است. آنها از حاکمیت کشور دفاع میکنند». به گفتۀ فرمانده، جمهوری نیکاراگوئه به لطف اقدامات هماهنگ نیروهای دریایی و هوایی خود موفق شده است «تلاش کارتلهای مواد مخدر فرامرزی برای استفاده از فضاهای دریایی و زمینی کشور بهمنظور ترانزیت مواد ممنوعه را بهطور مؤثر مهار کند».
لازم به یادآوری است که نیکاراگوئه همچنان با همسایۀ خود، کاستاریکا، اختلاف دارد. موضوع اختلاف، مالکیت و مسیر یکی از سودآورترین گزینههای پیشنهادی برای کانال ترانسنیکاراگوئه است. این مسیر عمدتاً در امتداد رودخانۀ سنخوان ترسیم شده است.
بر سر برخی بخشهای رودخانه سنخوان نیز از قدیم اختلافات وجود دارد. این اختلافات به دوران خاندان سوموزا بازمیگردد و هنوز گاهوبیگاه مطرح میشود.
واشنگتن در گذشته به کاستاریکا پیشنهاد تأسیس یک پایگاه نظامی آمریکا داده بود. هدف اعلامشده، «حفاظت» از این کشور در برابر ماناگوا بود. این پیشنهاد، طبیعتاً، خاندان دیکتاتور سوموزا را خشمگین میکرد.
کاستاریکا و ایسلند تنها کشورهای عضو سازمان ملل هستند که ارتش منظم ندارند. با این حال، کاستاریکا تاکنون چنین پیشنهادی را نپذیرفته است. در گذشته نیز اختلافات میان دو کشور عمدتاً با میانجیگری مکزیک یا السالوادور مدیریت میشد.
از سوی دیگر، آمریکا پیشتر قصد داشت در اختلاف میان جامائیکا و نیکاراگوئه بر سر وضعیت برخی مناطق دریای کارائیب مداخله کند. اما این مداخله پس از حلوفصل اختلاف میان کینگستون و ماناگوا در اوایل دهۀ ۲۰۰۰ منتفی شد.
همچنین بعید نیست یکی از دلایل احتمالی فشار آیندۀ واشنگتن بر نیکاراگوئه، حمایت این کشور از موضع کلمبیا باشد. کلمبیا در فاصلۀ دهۀ ۱۹۷۰ تا اوایل دهۀ ۲۰۰۰، در چندین مورد با آمریکا بر سر برخی جزایر کارائیب اختلاف داشت و در این مناقشات به موفقیتهایی دست یافت.
بنابراین، به نظر میرسد «دکترین مونرو» هم در دهههای گذشته و هم امروز با مشکلات جدی روبهرو بوده است. تغییر نام خلیجها نیز این واقعیت را حتی اگر دونالد ترامپ آنها را دوباره نامگذاری کند و نقشۀ قارۀ آمریکا را با رنگهای پرچم ستارهدار و راهراه آمریکا ترسیم کند، تغییر نمیدهد.
٢٠ شهریور-سنبله ١۴٠۵
