راه ابریشم جدید ـ یک کمربند و یک جاده
کنفرانس با شکوهی دو روزه (14 و 15 ماه می ) راه جدید ابریشم در پکن با موفقیت به پایان رسید. در این کنفرانس سران بسیاری از کشورهای شرکت کننده اشتراک داشتند. نمایندگان 68 کشور شرکت کننده سند همکاری با چین را در این زمینه امضا کردند و موافقت خود را با تجارت آزاد و مخالفت با سیاست های حمایت گرایانه را اعلام داشتند. آنها تاکید کردند که خواستار تامین “اقتصاد باز و تجارت آزاد و فشرده” هستند. در این بیانیه همچنین آمده است که طرح “راه ابریشم جدید” از جهانی سازی باز که همه اعضا از آن سود برند، حمایت می کند. هدف این کنفرانس تامین روابط بهتر اقتصادی میان کشورهای آسیا، افریقا و اروپا می باشد. به این منظور سرمایه گذاری های بزرگی در امر زیرساخت های اقتصادی در مسیر تاریخی جاده ابریشم به عنوان مهمترین راه اتصال تجاری آسیا، افریقا و اروپا، در عصر باستان و مراحل آغازین قرون وسطی به مصرف خواهد رسید.
طرح “جاده ابریشم جدید” چین که در چند سال اخیر موضوع بحث کارشناسان حوزه های اقتصاد سیاسی و ژیوپلتیک بین المللی در رسانه ها بوده است، اساسا شامل دو شاخه اصلی آبی و خاکی می شود. این جاده از شهر کهن «شی آن» چین آغاز می شود وبا پشت سر گذاشتن راه های اصلی و فرعی بسیار و چندگانه از کشورهای پیش رو عبور می کند و در نهایت، سه قاره آسیا، اروپا و افریقا را به هم پیوند می دهد. عرصه رقابت چین و امریکا در اقتصاد بین المللی، افزایش نفوذ چین در اقتصاد آسیا و رشد چشمگیر فعالیت های اقتصادی و تجاری چین در افریقا در مقایسه با سایر قدرتها به خصوص ایالات متحده، نشان می دهد که چین با احیای جاده ابریشم و ترسیم یک کمربند اقتصادی، دسترسی به بازار های جهانی را تسهیل و گسترش یک کریدور حمل و نقل بین المللی و قابل اتکا با هزینه های مقرون به صرفه را در راستای منافع ملی خود تدوین کرده است.
جاده ابریشم مورد نظر چین که شرق آسیا را به آسیای مرکزی، آسیای مرکزی را به غرب آسیا و غرب آسیا را به اروپا متصل می کند، همگرایی فرامنطقه یی با اروپا را نیز رقم می زند. از آنجا که طرحهای دیگری نیز از سوی برخی از کشور ها مانند ایالات متحده امریکا مطرح شده بود و نگرانی های که برخی از کشورها به شمول هند نسبت به جاه طلبی های چین در منطقه دارند، همچنین نیاز به هزینه های گزاف، به نظر می رسد این برنامه عظیم با چالشهای در آینده روبرو گردد؛ ولی باید در نظر گرفت که این تنها چین است که با بیش از سه هزار ملیارد دالر ذخایر ارزی خود توانایی سرمایه گذاری های هنگفت در بیرون از مرزهای خود را دارد و آماده هست تا چنین پروژه های برزگ استتراتژیک را تمویل نماید.
طرح جاده ابریشم جدید چین با دو گونه خشکی و دریایی بر آن است تا شرق آسیا را به آسیای مرکزی، آسیای مرکزی را به غرب آسیا و غرب آسیا را به مدیترانه و شرق اروپا متصل سازد؛ همچنین جاده ابریشم دریایی، بر آن است تا دریای جنوبی چین را به دریای مدیترانه متصل نماید. دولت چین ابتکار خود با عنوان «جاده ابریشم دریایی قرن 21 » را در اکتوبر 2013 مطرح کرد، در سپتامبر همان سال چین طرح کمربند اقتصادی جاده ابریشم را که با هدف ایجاد زیر ساخت های لازم برای همکاری منطقه یی که از شین چیانگ (بخش شمال غربی چین) تا دریای بالتیک را در بر می گیرد، آغاز کرده بود. دولت چین از اصطلاح «یک کمربند و یک جاده» برای دو طرح استفاده می کند. طرح جاده ابریشم چین که بدون ملاحظات ایدیولوژیک و بر مبنای واقعیت های ژیوپولتیک و ژیواستراتژیک، سازماندهی شده است، احیای جاده ابریشم قدیم و توسعه آن را مدنظر دارد. طرح با هدف اعمال سیاست های دوستانه در قبال کشورهای همسایه و ارائه بازده مفاد متقابل برای همه کشورهای منطقه و همچنین جهان معرفی شده است.
پروژه های جاده ابریشم جدید ابزاری در طرح ایجاد همکاری منطقه یی، ایجاد انعطاف سیاسی، بهبود رشد اقتصادی، پیشنهاد تنوع سازی تجارت و سرمایه گذاری در حمل و نقل، بخشهای معدن و انرژی هستند. همه اینها یک فرصت تاریخی بی سابقه را برای جمهوری های آسیای مرکزی ارائه می دهند تا به بازیگران مهمی در اقتصاد جهانی تبدیل شوند. به تبع آن، پروژه های دو جانبه و چند جانبه بسیاری در مقیاسهای بزرگ و کوچک وجود دارند که هدفشان بازسازی و احیای تجارت و سیستم مبادله مشابه جاده ابریشم قدیم است.
در این کنفرانس رئیس جمهور چین وعده داده است که 1244 ملیارد دالر برای طرح عظیم جاده ابریشم جدید اختصاص خواهد داد. وی در سخنرانی مراسم افتتاحیه نشست بین المللی “یک کمربند یک جاده” تاکید کرد: “از هر کشوری که بخواهد به این طرح ملحق شود، استقبال خواهد شد. این طرح مسیری برای صلح و امنیت در جهان خواهد بود.”
این برنامه بزرگ شامل 65 کشور می شود که 600 درصد جمعیت جهان و حدود یک سوم از تولید نا خالص داخلی دنیا را تشکیل می دهد. بانک توسعه چین برای انجام 900 پروژه در قالب این طرح مبلغ 890 ملیارد دالر اختصاص داده است.
سرزمین باستانی که اکنون به نام افغانستان یاد می شود، به مثابه یک حوزه بسیار با اهمیت تاریخی در مسیر راه ابریشم قدیم قرار داشت و در داد و گرفت های مادی و معنوی دنیای باستان از شرق به غرب و از شمال به جنوب، نقش برازنده داشت. چنین معلوم می شود که از اثر بی کفایتی های دولت بیکاره موجود و مصروف شدن این کشور به جنگ های نیابتی منطقه یی و خارج از منطقه و در نتیجه تشدید بحران امنیتی، این کشور در مسیر جاده ابریشم جدید قرار ندارد و این امتیاز بزرگ تاریخی را کشور های همسایه به دست آورده اند. اکنون این جاده جدید از مرزهای کشور عبور می کند و با گذر از پاکستان به بحر وصل می شود و مسیر دوم آن با عبور از کشورهای شمال افغانستان سر انجام به اروپا و افریقا می رسد.
آیا می توان چنین فرصت سوزی های بسیار بزرگ تاریخی را جبران کرد ؟
دستگیر صادقی
