۶.۴.د اقتصادي، ټولنیز او کلتوري سیستمونو متقابل اغېز

نور محمد غفوری (اتمه برخه) که څه هم پورته درې اړیکې (د…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (5)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی "...انسان باید با یکی از…

افغانستان؛ از رؤیای دولت-ملت تا واقعیتِ گسست ملی

 نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان؛ فاصله‌ای به درازای تاریخ تا دولت-ملت تأملی بر…

در غیبت ما چه گذشت؛ ادبیات مدرن غرب

Impressionism.  آرام بختیاری ایمپرسیونیسم ادبی؛ زشتی کلان شهر، زیبایی طبیعت. ایمپرسیونیست های ادبی…

ماتریالیسم دیالکتیکی و ماتریالیسم تاریخی

(بخش۳ و پایانی) ماتریالیسم تاریخی نوشته: جوزف استالین برگردان: آمادور نویدی ۳) ماتریالیسم تاریخی اکنون…

۶. د سیاسي سیستم اړیکې له اقتصادي، ټولنیز او کلتوري…

نور محمد غفوری (اوومه برخه)  سیاسي سیستم (یا سیاسي نظام) د ټولنې…

انعکاس هستی در هستی

رسول پویان هست وخواهدبودوژرفای شدن عریان کنید دانـش و انـدیـشـه و تحـقـیـق…

افغانستان؛ جایی که خطاهای راهبردی از مرزها عبور می‌کنند

ناهم‌زمانی تصمیم‌های سیاسی، رقابت قدرت‌ها و پیامدهای امنیتی در نظم…

فریتس هابر؛ دانشمندی میان نجات زندگی و صنعتی‌کردن مرگ

بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  مقدمه تاریخ علم، تاریخ پیشرفت‌های بزرگ انسانی است؛ اما در…

که سیاست نه کوئ، سیاست به درباندې کېږي!

نور محمد غفوري یادونه: دا مقاله د لومړي ځل لپاره د…

 تونل‌های زیرزمینی، دکترین دفاعی یا گسترش زیرساخت‌های پنهان؟

 نویسنده: مهرالدین مشید طالبان و گسترش شبکه‌های زیرزمینی؛ پیامدهای منطقه‌ای و…

پوهاند محمد بشیر دودیال

د نړېوال او پښتو داستاني ادبیاتو په تړاو له پوهاند…

      اسرار هوش طبیعی یا خالق طبیعت

نوشته : کریم پوپل مورخ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ مقالهٔ علمی ـ فلسفی…

۵. د سیاسي سیستم د غبرګون او اصلاح بهیر

نور محمد غفوری  (د لومړي څپرکي، سیاسي سیستم- شپږمه برخه) سیاسي سیستم…

انسان؛ در جست‌وجوی خویشتن (4)

تهیه و تدوین : فرشید یاسائی ...عشق و نفرت گاهی به…

د سیاسي سیستم د فعالیت څرنګوالی

نور محمد غفوری (پنځمه برخه) ۴.  د سیاسي سیستم (د سیاسي نظام)…

جهان در آستانهٔ سرنوشت ساز ترین و بی ثباتی بزرگ

 نویسنده: مهرالدین مشید  آیندهٔ انسان در گرو رقابت قدرت‌ها و بحران…

پَسیخانیان؛صدای «اصالت انسان»

علی میرفطروس اَسْتَعِنْ بِنَفْسِكَ الَّذِي لَا إِلٰه إِلَّا هُوَ از خویشتن یاری…

د سیاسي سیستم سرچينې او اداري وړتیا

نور محمد غفوری (د سیاسي سیستم په تیر پسې- څلورمه برخه) ۳.۴.…

!  (   K   ) چگونگی اتخاذ سیاست جنایی…

چکیده : استفاده از مواد مخدر تحت نام تابلیت (k )…

«
»

له طالبانو وروسته له سياسي ډلو سره د ايران پټه يارانه

يوه اونۍ وروسته له هغې چې په عربي متحده اماراتو کې وسله والو طالبانو او د امريکايې چارواکو تر منځ مخامخ خبرې ترسره شوې؛ د ايران د ملي امنيت سلاکار کابل ته راغی او يو ځل بيا یې په زغرده تایيد کړه چې له وسله والو طالبانو سره اړيکې لري. له دې وړاندې هم ايراني چارواکو له وسله والو طالبانو سره خپلې اړیکې تاييد کړې وې. د افغانستان او امريکا حکومتي چارواکو هم په بار بار له وسله والو طالبانو سره د ايران له اړیکو پرده پورته کړې ده.

همدا تېره ورځ د هرات په امنیه قوماندانۍ کې له ترورېزم سره د مبارزې رئیس فضل الرحمن خادم ادعا کړې چې د ایران د اسلامي انقلاب د ساتونکو ځانګړی ګارد، هلته د امنیت په خرابوالي کې لاس لري. نوموړی وايې “په هرات کې د قتلونو، ترورونو او چاودنو په سلو کې اتیا پېښې د ایران د سپاه پاسداران او په هرات کې د ایران سرقونسل، محمود افخمي تنظیموي او د هغوی استخباراتي ډلې معلومات ورکوي. هغوی هر وګړی چې له‌خوا یې چپ وي، ترور کوي او په هرات ښار کې امنیت خرابوي.”

خو په وروستيو کې د امریکا دفاع وزارت يا پنټاګون بیا دننه په افغانستان کې له يو شمېر سياسي ډلو سره د ايران له ناوړه اړیکو پرده پورته کړې ده. د امریکا د دفاع وزارت د راپورونو پر اساس ویلي چې ایران په افغانستان کې یو شمېر سیاسي کاندیدان تمویلوي. د پنټاګون په رپوټ کې ویل شوي چې د افغانستان د پارلمان یو شمېر غړو او امنیتي چارواکو هم داسې رپوټونه ورکړي چې ایران د خپلو ګټو لپاره ځیني سيمه‌ییزو چارواکو ته رشوت ورکوي خو په رپوټ کې د چا نوم نه‌دی اخېستل شوی.

جالبه بيا دا ده چې د امریکايې چارواکو تر څنګ د افغان حکومت بيلابيلو امنيتي چارواکو هم په افغانستان کې د ايران د لاسوهنو او له وسله والو طالبانو د ملاتړ خبرونه ورکړي دي خو د افغانستان د بهرنيو چارو وزارت بيا دا ټول راپورونه ناديده نيولي او په زغرده يې ويلي چې په افغانستان کې د ايران د لاسوهنو په اړه هيڅ اسناد او شواهد نه لري.

اوس پوښتنه دا ده چې رښتیا هم د افغانستان د بهرنيو چارو وزارت د افغانستان په کورنيو چارو کې د ايران د مداخلې په اړه اسناد او شواهد نه لري او که قصداً د ايران په لاسوهنو سترګې پټول کيږي؟

د افغانستان په کورنيو چارو کې ايران لاسوهنه اظهر من الشمس ده. په خپله د ايراني چارواکو څرګندونې د دې ګواهي ورکوي چې دوی د افغانستان په چارو کې لاسوهنه کوي. څه موده وړاندې د ايران ولسمشر حسن روحاني وويل چې له افغانستان څخه د اوبو د اخيستلو لپاره به ايران له انتخابه کار واخلي. له هغې وړاندې د ايران سپاه پاسدارانو يو تن قوماندان ويلي و چې دوی د افغانستان په يو شمېر ولايتونو کې نفوذ لري. په وروستيو کې کله چې امریکا پر ايران نوي بنديزونه ولګول نو د ایران د سپاه انقلاب د هوایي فضا د فرقې قوماندان امیر علي حاجي زاده وويل په افغانستان او عربي هېوادونو کې به د امریکا اډې په نښه کړو.

دا ټول هغه څه دي چې د افغانستان په کورنيو چارو کې د ايران ښکاره لاسوهنه په ډاګه کوي، خو دا چې د افغانستان د بهرنيو چارو وزارت د ايراني چارواکو دا ګواښونه او څرګندونې ناديده نيسي نو يا خو قصداً غواړي د ايران په مردارۍ خاوره واچوي او يا بيخي د افغانستان له حالاتو خبرداری نه لري.

له وسله والو او نيکټايې داره طالبانو سره د ايران د اړیکو هدف څه دی؟

په افغانستان کې له وسله والو طالبانو او پردي پالو سياسي ډلګيو سره د ايران د اړيکو اهداف ډير زيات دي خو عمده او لوی اهداف يې دوه دي.

لومړی؛ د افغانستان حکومت ضعيف او اړ کول: ايران کلونه کيږي چې د افغانستان د اوبو پر سر له افغان حکومت سره جنجال لري او په وروستيو کې چې ايران له وچکالۍ سره مخ شوی دی نو د افغانستان د اوبو مساله يې جدي نيولي ده. حتی تر دې چې په خپله ايراني ولسمشر د افغانستان د اوبو په اړه وويل چې د دغو اوبو د مهار لپاره به له هر انتخابه کار واخلي. اوس د دې لپاره چې افغان حکومت تضعيف او اړ يې کړي څو د ايران غوښتنې ومني. د همدې موخې د ترلاسه کولو لپاره يې تر اوسه يواځې طالبان کارول خو اوس يې د سياسي ډلګيو روزل هم پيل کړي دي.

دویم؛ په افغانستان کې د امریکا حضور ننګونه: امريکا او ايران له وړاندې ترینګلې اړيکې لري خو له کله چې ډونالډ ټرمپ د ايران سره په اټومي پروګرام اختلافات رامنځته کړل نو د دغو دواړو هيوادونو اړيکې لاپسې ترينګلې شوې. ايران په مخامخ له امريکا سره ډغرې نه شي وهلی نو د دې لپاره چې په امریکا فشار راوړي؛ دلته په افغانستان کې د امریکا حضور د ننګولو په خاطر د طالبانو او د امريکا ضد سياسي ډلو ملاتړ کوي.

لیکنه : خوشحال آصفي