ژورنالیست یا میکروفونِ خاموش؟
ژورنالیست واقعی نه سخنگوی قدرت، بلکه صدای مردم است؛ کسی که حقیقت را بر مصلحت ترجیح می‌دهد و قلم خود را در خدمت آگاهی، عدالت و منافع عمومی به کار می‌گیرد. در روزگاری که هیاهوی قدرت گاه صدای حقیقت را می‌پوشاند، ژورنالیست واقعی چراغی است که برای مردم می‌سوزد؛ حقیقت را جستجو می‌کند، دردهای جامعه را بازتاب می‌دهد و مسوولانه در کنار شهروندان می‌ایستد.
از تعریف که بگذرم و بی‌پرده بگویم: شماری از ژورنالیستان ما نه مصاحبه می‌کنند، نه تحقیق؛ فقط مهمان دعوت می‌کنند، میکروفون را پیش رویش می‌گذارند و با چند تکان سر، وقت مردم را تلف می‌کنند! مهمان هم از کودکی و جوانی‌اش می‌گوید، داستان خانواده‌اش را تکرار می‌کند و حرف‌هایی را تحویل مخاطب می‌دهد که صد بار شنیده شده است. نه پرسش جدی در کار است، نه افشاگری، نه تحلیل و نه حتی یک نکتهٔ تازه. این مصاحبه نیست؛ نمایش بی‌محتوایی با نام ژورنالیزم است!
جناب ژورنالیست! اگر قرار است مهمانت هرچه دلش خواست بگوید و تو هم خاموش بنشینی، پس نقش تو در این برنامه چیست؟ برای چه عنوان ژورنالیست را با خود حمل می‌کنی؟ صرفاً بلد بودن چند جمله ای خوشامدگویی و پرسیدن «از خودتان بگویید» هنر ژورنالیزم نیست. این کار را هر کسی با یک میکروفون و کمره انجام داده می‌تواند.
ژورنالیست واقعی پیش از آن‌که مهمانش روی چوکی بنشیند، باید مطالعه کرده باشد، اسناد را بررسی کرده باشد، تناقض‌ها را یافته باشد و پرسش‌های دقیق و دشوار آماده کرده باشد. وقتی مهمان از پاسخ فرار می‌کند، او را دنبال سؤال بکشاند؛ وقتی ادعایی مطرح می‌کند، سند بخواهد؛ وقتی سخنی با واقعیت نمی‌خواند، مقابله کند. مهمان را برای شنیدن حرفهای تکراری دعوت نکنید؛ دعوت کنید تا درباره حرفهای دشوار، واقعیت‌های پنهان و پرسش‌هایی که کسی از او نپرسیده است، پاسخ بدهد.
مردم برای شنیدن زندگی‌نامه تکراری مهمان، دقایق متمادی نمی‌گذارند؛ آن‌ها می‌خواهند چیزی بفهمند که پیش از برنامه نمی‌دانستند. اگر پس از یک ساعت مصاحبه، مخاطب هیچ آگاهی تازه‌ای به دست نیاورد، باید پرسید: این برنامه چه فایده‌ای داشت و مسئول این همه اتلاف وقت کیست؟
ژورنالیست، دنباله‌رو مهمان نیست؛ باید هدایت‌کننده گفت‌وگو باشد. مهمان هرقدر مشهور باشد، مصون از پرسش نیست و هیچ‌کس نباید از پاسخ‌گویی معاف شود.
اگر توان تحقیق ندارید، اگر جرات پرسیدن ندارید و اگر نمی‌توانید گفت‌وگو را از حاشیه به اصل موضوع برگردانید، صادقانه بپذیرید که هنوز برای اجرای یک مصاحبه حرفهای آماده نیستید. شهرت مهمان، ضعف مجری را پنهان نمی‌کند؛ گاهی آن را رسواتر می‌سازد.
یک مصاحبه خوب به اندازه یک کتاب ارزش دارد؛ اما یک مصاحبه بی‌خاصیت، حتی اگر سه ساعت دوام کند، چیزی جز سه ساعت دزدی از وقت مردم نیست!
وقت آن رسیده است که برخی ژورنالیستان از خواب غفلت بیدار شوند: مردم برای دیدن لبخندها و شنیدن تعارفات شما برنامه تماشا نمی‌کنند؛ آن‌ها پرسش می‌خواهند، حقیقت می‌خواهند و پاسخ می‌خواهند. اگر این سه را فراهم نمی‌کنید، نام ژورنالیزم را بر برنامه خود نگذارید.
میکروفون داشتن آسان است؛ ژورنالیست بودن مسئولیت می‌خواهد، دانش می‌خواهد و شهامت می‌خواهد.
#ژورنالیزم حرفهای است که با دانش، شجاعت، پرسشگری و پاسخ‌خواهی اعتبار پیدا می‌کند.
شیرین نظیری
